Xoogsheegashada iyo Dhibaateynta

Faahfaahinta Xeerka
Adeegsiga Isticmaalaha
Xogta

Faahfaahinada xeerka

DIIWAANKA BEDDEL
Sababta Xeerka
Xoogsheegashada iyo dhibaateyntu waxay ka dhacaan meelo badan, waxayna ku yimaadaan qaabab badan oo kala duwan, laga bilaabo hanjabaad samaynta iyo faafinta macluumaadka qofka lagu aqoonsan karo ilaa dirista farriimaha hanjabaadda ah iyo samaynta xiriir xaasidnimo leh oo aan la rabin. Uma dulqaadanno dhaqanka noocan ah sababtoo ah wuxuu dadka ka hor istaagaa inay ammaan iyo ixtiraam ku dareemaan Facebook-ga, Instagram-ka iyo Threads-ka.
Waxaan u kala saarnaa dadka caanka ah iyo shakhsiyaadka gaarka ah sababtoo ah waxaan rabnaa inaan oggolaanno doodaha, taas oo inta badan ka kooban faallooyin naqdineed oo ku saabsan dadka lagu soo hadal qaado wararka ama kuwa leh dhagaystayaal badan oo dadweyne. Marka ay timaaddo dadka caanka ah, waxaan ka saarnaa weerarrada daran iyo sidoo kale weerarrada qaarkood ee qofka caanka ah si toos ah loogu calaamadeeyo boostiga ama faallada. Waxaan dadka caanka ah ku qeexnaa inay yihiin mas’uuliyiinta dowladda ee heer gobol iyo heer qaran, musharraxiinta siyaasadeed ee u tartamaya xilalkaas, dadka ku leh in ka badan hal milyan oo taageerayaal ah ama la-socdayaal ah baraha bulshada, iyo dadka si weyn looga hadlo warbaahinta.
Wixii ah shakhsiyaadka aan caanka ahayn, ilaalintayadu way ka sii dheertahay: Waxaan saarnaa nuxurka loola jeedo inuu hoos u dhac ku sameeyo ama ceeb yahay, oo ay ku jiraan, tusaale ahaan, sheegashooyinka ku saabsan howl galmo. Waxaan aqoonsannahay in xoog-sheegashada iyo dhibaatayntu ay saamayn shucuureed oo badan ku yeelan karaan carruurta aan qaan-gaarin, waana sababta ay xeerarkeenna u bixiyaan ilaalin dheeraad ah qof kasta oo ka yar da’da 18 jir, iyadoon loo eegin heerka isticmaalaha.
Macnaha guud iyo ujeeddadu waa muhiim, waxaana u oggolnahay dadka inay boosti-gareeyaan oo ay wadaagaan haddii ay caddahay in wax la wadaagay si loo cambaareeyo xoog-sheegashada iyo dhibaataynta ama loogu soo jeediyo dareenka dadka. Xaaladaha qaarkood, waxaan u baahannahay in dadka ay dhibaatadu saameysay ay iskood u soo wargeliyaan, sababtoo ah tani waxay naga caawineysaa inaan fahanno in qofka la beegsaday uu dareemayo in la xoog-sheegtay ama la dhibaateeyay. Marka laga soo tago wargelinta hab-dhaqanka iyo nuxurka noocaas ah, waxaan dadka ku dhiirrigelinnaa inay isticmaalaan qalabka laga heli karo madalahaheenna si ay uga caawiyaan ka hortaggiisa.
Waxaan sidoo kale leenahay Xarunta Ka Hortagga Xoog-sheegashada, oo ah agab loogu talagalay dhallinyarada, waalidiinta, iyo barayaasha raadinaya taageero ku saabsan arrimaha la xiriira xoog-sheegashada iyo khilaafaadka kale. Waxay bixisaa hagitaan tallaabo-tallaabo ah, oo ay ku jiraan macluumaad ku saabsan sida loo bilaabo wada-sheekaysiyada muhiimka ah ee ku saabsan xoog-sheegashada. Wax badan ka baro waxa aan samaynayno si aan dadka uga ilaalinno xoog-sheegashada iyo dhibaataynta halkan.
Fiiro gaar ah: Xeerkani ma khuseeyo shakhsiyaadka ka tirsan ururrada la cayimay ee hoos yimaada Xeerka Ururrada iyo Shakhsiyaadka Khatarta ah ama shakhsiyaadka dhintay ka hor sannadkii 1900.
Heerka 1-aad: Ilaalinnada guud ee qof kasta:
  • Qof kasta waxaa laga ilaaliyaa:
    • Xiriirka aan la rabin kaas oo ah:
      • Mid soo noqnoqda, AMA
      • Dhibaateyn galmo leh, AMA
      • Loo jiheeyay tiro badan oo shakhsiyaad ah iyadoon codsi hore jirin.
    • Baagyada inuu is-dhaawaco ama is-dilo qof gaar ah, ama koox shakhsiyaad ah.
    • Weerarrada ku salaysan waaya-aragnimadooda weerar galmo, ka faa’iidaysiga galmada, dhibaataynta galmada, ama xadgudubka guriga.
    • Bayaanno muujinaya ujeeddo ah in lagu sameeyo hawl galmo ama u doodista in la sameeyo hawl galmo.
    • Si xun uga faalloodka galmo.
    • Wax-ka-beddelka sawirrada ama sawirrida galmo sharaf dhac ah
    • Weerarro lagu adeegsado erayo sharaf-dhac ah oo la xiriira hawsha galmada (tusaale ahaan: dhillo, shaqbo).
    • Sheegashooyin sheegaya in musiibo rabshado wata aysan dhicin.
    • Sheegashooyin sheegaya in shakhsiyaadku ay ka been sheegayaan inay yihiin dhibbanayaal musiibo rabshado wata ama weerar argagixiso, oo ay ku jiraan sheegashooyin sheegaya inay yihiin:
      • Iska dhigista ama iska yeelyeelka inaad tahay dhibbane dhacdo gaar ah, ama
      • Lacag la siiyo ama loo shaqaaleysiiyo si dadka looga marin habaabiyo doorkooda dhacdada.
  • Hanjabaadaha lagu shaacinayo lambarka taleefanka gaarka ah, cinwaanka guriga, cinwaanka iimaylka ama diiwaannada caafimaadka ee qofka (sida lagu qeexay Xeerka Xadgudubyada Asturnaanta).
  • Baaqyada ku boorrinaya xoog-sheegasho iyo/ama dhibaatayn, ama bayaannada muujinaya ujeeddo ah in lagu kaco xoog-sheegasho iyo/ama dhibaatayn.
  • Nuxurka liidaya ama muujinaya karaahiyo loo qabo shakhsiyaadka lagu muujiyay iyagoo caadadu ku socoto, kaadinaya, matagaya ama saxaroonaya, ama wax yar ka dib marka ay sidaas sameeyaan.
  • Qof kasta waxaa laga ilaaliyaa waxyaabaha soo socda, laakiin dadka caanka ah ee qaangaarka ah, waa in si ula kac ah loogu soo bandhigaa:
    • Baaqyo ku baaqaya dhimasho iyo bayaanno taageeraya in qofku qaado ama ku dhaco xaalad caafimaad.
    • U dabbaaldegga ama ku jeesjeeska dhimashada ama xaalad caafimaad.
    • Sheegashooyin ku saabsan caabuqyada galmada lagu kala qaado.
    • Bayaanno muujinaya liidnimo la xiriirta muuqaalka jirka.
Heerka 2-aad: Ilaalinta dheeraadka ah ee dhammaan Carruurta aan qaan-gaarin, Dadka waaweyn ee Gaarka ah iyo Dadka Caanka ah ee Saamayntoodu Xaddidan Tahay (tusaale ahaan, shakhsiyaadka caannimadoodu ugu weyn ku kooban tahay u ololayntooda, suxufinimadooda, ama kuwa caan ku noqda si aan ikhtiyaari ahayn):
  • Marka lagu daro ilaalinta guud ee qof kasta, dhammaan carruurta aan qaan-gaarin (shakhsiyaadka gaarka ah iyo dadka caanka ah), dadka waaweyn ee gaarka ah iyo dadka caanka ah ee saamayntoodu xaddidan tahay ayaa laga ilaaliyaa:
    • Sheegashooyinka ku saabsan hawsha galmada, marka laga reebo macnaha guud ee eedeymaha dambiyada ka dhanka ah dadka waaweyn (taabashada galmada ee aan raalliga laga ahayn).
    • Nuxurka qof kale oo weyn galmo ka dhigaya (galmo ka dhigista carruurta aan qaan-gaarin waxaa lagu daboolay Xeerka Ka Faa’iidaysiga Galmada, Xadgudubka iyo Qaawanaanta Carruurta).
    • Kaftanka dhibaateynta
  • Dhammaan carruurta aan qaan-gaarin (shakhsiyaadka gaarka ah iyo dadka caanka ah), dadka waaweyn ee gaarka ah iyo dadka caanka ah ee baaxaddoodu xaddidan tahay waxaa laga ilaaliyaa waxyaabaha soo socda, laakiin carruurta caanka ah ee aan qaan-gaarin waa in si ula kac ah loogu soo bandhigaa:
    • Isbarbardhigyada dadka bani’aadamnimadooda ka qaadaya (qaab qoraal ama muuqaal ah) ee ku socda ama ku saabsan:
      • Xayawaanka iyo cayayaanka, oo ay ku jiraan makhluuqa ka hooseeya aadanaha, kuwaas oo dhaqan ahaan loo arko inay liitaan.
      • Bakteeriyada, fayrasyada, jeermisyada, iyo cudurrada.
      • Waxyaabaha aan noolayn, oo ay ku jiraan qashinka, wasakhda iyo saxarada.
  • Nuxurka loo habeeyey si loo iftiimiyo, loo goobaabo, ama haddii kale si taban u soo jiito dareenka sifooyin jireed oo gaar ah (sanka, dhegta, iyo wixii la mid ah).
  • Nuxur u kala saraysiinaya iyaga si ku salaysan muuqaalka jireed ama sifooyinka dabeecadaha.
  • Nuxur hoos u dhigaya shakhsiyaadka lagu qeexay in jir ahaan loogu xoog-sheegto (marka laga reebo dagaalka macnaha guud ee mid-midka ah).
Heerka 3-aad: Ilaalinta dheeraadka ah ee Carruurta aan qaangaarin ee Gaarka ah, Dadka waaweyn ee Gaarka ah, iyo Carruurta aan qaangaarin ee si aan ikhtiyaari ahayn u noqday dad caan ah:
  • Marka lagu daro dhammaan ilaalinada kor ku qoran, dhammaan carruurta aan qaangaarin ee gaarka ah, dadka waaweyn ee gaarka ah (kuwaas oo ay tahay inay iskood u soo wargeliyaan), iyo carruurta aan qaangaarin ee si aan ikhtiyaari ahayn u noqday dad caan ah ayaa laga ilaaliyaa:
    • Habaarka qof lala beegsado.
    • Sheegashooyinka ku saabsan ku lug lahaanshaha jacayl, nooca galmada ama aqoonsiga jinsiga.
    • Baaqyada ficilka, bayaanada ulajeedka leh, hamiga ama odhaahyada shuruudeysan, ama odhaahyada u doodaya ama taageera faquuqa.
    • Dabeecad taban ama sheegashooyinka kartida, marka laga reebo macnaha guud ee eedeymaha dambiyada iyo dib u eegista ganacsiga ee ka dhanka ah dadka waaweyn.
    • Muujinta quudhsi, yaqyaqsi, ama nuxur diidaya jiritaanka shakhsi, marka laga reebo macnaha guud ee eedeymaha dembiyada ee ka dhanka ah dadka waaweyn.
  • Marka ay iskood u soo wargeliyaan, carruurta aan qaangaarin ee gaarka ah, dadka waaweyn ee gaarka ah, iyo carruurta aan qaangaarin si aan ikhtiyaari ahayn u noqday dad caan ah ayaa laga ilaaliyaa waxyaabaha soo socda:
    • Xoog-sheegashada codka ee qofka koowaad.
    • Sawirrada aan la rabin ee wax laga beddelay.
    • U barbardhigga shakhsiyaadka kale ee dadweynaha, kuwa khayaaliga ah ama shakhsiyaadka gaarka ah iyadoo ku saleysan muuqaalka jireed.
    • Sheegashooyinka ku saabsan aqoonsiga diinta ama caayda fikradaha diinta.
    • U barbardhigga xayawaanka ama cayayaanka aan dhaqan ahaan loo arkin inay maskax ahaan ama jir ahaan liitaan (“shabeel,” “libaax”).
    • Sharraxaada jireed ee dhexdhexaadka ah ama togan.
    • Dabeecad aan xumeyn ama sheegashooyinka kartida.
    • Ku weeraridda ereyo sharaf-dhac ah oo la xiriira hawl la’aanta galmada.
Heerka 4-aad: Ilaalinta dheeraadka ah ee loogu talagalay carruurta aan qaangaarin ee gaarka ah oo keliya:
  • Carruurta aan qaangaarin waxay ka helaan ilaalinta ugu badan gudaha xeerkeena. Marka lagu daro dhammaan ilaalinada kor ku qoran, caruurta gaarka ah ayaa sidoo kale laga ilaaliyaa:
    • Eedeymo ku saabsan fal dambiyeed ama dhaqan sharci darro ah.
    • Muuqaallada xoogsheegashada jireed ee ka dhanka ah carruurta aan qaangaarin, ee lagu wadaago xaalad kasta.
    • Erayada sharaf-dhaca ah ee la xiriira habaarka ku salaysan jinsiga dumarka.
Xoogsheegashada iyo dhibaataynta lagu gudbiyo bogagga, kooxaha, dhacdooyinka iyo farriimaha
  • Ilaalinta Heerarka 1-aad ilaa 4-aad ayaa sidoo kale laga dhaqangeliyaa bogagga, kooxaha, dhacdooyinka iyo farriimaha.
Xeerarka Bulshada ee soo socda, waxaan u baahannahay macluumaad dheeraad ah iyo/ama macnaha guud si loo dhaqangeliyo:
Ha samayn:
  • Boosti gareyn nuxur bartilmaameedsanaya shakhsiyaad gaar ah iyada oo loo marayo Bogag, Kooxo iyo Dhacdooyin aan la rabin. Waxaan saarnaa nuxurkan marka uu soo dacweeyo qofka la beegsaday ama wakiilka ruqsada heysta ee qofka la beegsaday.
  • Boosti gareyn nuxurka kor lagu qeexay kaas oo haddii kale u baahan in qofka la beegsaday uu soo wargeliyo nuxurka, ama marka nuxurku muujinayo in qofka boostiga soo dhigay uu si toos ah u beegsanayo qofka la beegsaday (tusaale ahaan: qofka la beegsaday ayaa lagu summadeeyay boostiga ama faallada). Waxaan saari doonaa nuxurkan haddii aan xaqiijin ka helno qofka la beegsaday ama wakiil idman oo u matalaya qofka la beegsaday (ha ahaado qof nool ama dhintay) in nuxurka aan la rabin.
  • Nuxurka boosti ku baaqaya ama sheegaya ujeeddo ah in lagu sameeyo dabeecad hoos tagi doonta cagajuglayn iyo dhibaatayn marka loo eego xeerarkeena. Waxaan saari doonaa nuxurkan marka aan xaqiijin ka helno qofka la beegsaday ama wakiil idman oo u matalaya qofka la beegsaday in nuxurka aan la rabin.
  • Boosti gareyn nuxur galmo ka dhigaya qof caan ah. Waxaan saari doonaa nuxurkan marka aan xaqiijin ka helno qofka la beegsaday ama wakiil idman oo u matalaya qofka la beegsaday in nuxurka aan la rabin.
  • Billow xidhiidh galmo ahaan dhibaateynayo dhibanaha. Waan saari doonnaa nuxur kasta oo loo wadaago macno guud oo aan la rabin marka aan ka haysanno xaqiijin dhibbanaha ama wakiilka idman ee dhibbanaha in nuxurku yahay mid aan la rabin.
  • Saaridda dhibaatayn wadareedka la hagay, marka:
    • Beegsiga, iyada oo loo marayo adeeg kasta, ''shakhsiyaadka khatarta sare ugu jira waxyeellada offleenka'', oo loo qeexay sida:
      • Difaacayaasha xuquuqda aadanaha
      • Carruurta aan qaangaarin
      • Dhibanayaasha dhacdooyinka rabshadaha/masiibooyinka
      • Shakhsiyaadka mucaaradka ee jooga wadamada halista leh xilliyada doorashada
      • Saraakiisha doorashada
      • Mucaaradka dawladda ee lagu bartilmaameedsaday xaaladdooda mucaaradnimo
      • Qowmiyadaha iyo diimaha laga tirada badan yahay ee ku nool aagagga colaadaha
      • Xubin ka tirsan koox khatar ku jirta oo la magacaabay oo la aqoonsan karo
    • Ku beegsiga shakhsi kasta iyada oo loo marayo meelo gaar ah, sida sanduuqa fariimaha ama bogagga aqoonsiga:
      • Nuxur ku xadgudbaya xeerarka xoog-sheegashada iyo dhibaataynta shakhsiyaadka gaarka ah ama,
      • Nuxurka la diidi karo ee ku salaysan sifo la ilaaliyo
  • Jooji koontooyinka ku hawlan dhibaataynta baahsan iyagoo qayb ka ah midkood:
    • Gobolka ama shabakadaha xidhiidhka la leh gobolka ee beegsanaya shakhsi kasta iyada oo loo marayo dusha sare ee kasta.
    • Shabakado iska soo horjeeda oo beegsanaya shakhsi kasta iyaga oo u maraya dusha sare kasta oo leh:
      • Nuxur ku xad-gudbaya xeerarka xoog-sheegashada iyo dhibaataynta shakhsiyaadka gaarka ah ama,
      • Nuxurka iyaga bartilmaameedsada oo ku salaysan sifo la ilaaliyo, ama,
      • Nuxurka ama hab-dhaqanka haddii kale loo arko mid aan la aqbali karin marka la eego macnaha guud ee deegaanka.
Ujeeddada Xeerka
Xoogsheegashada iyo dhibaateynta ayaa ka dhacda meelo badan waxayna ku timaadaa qaabab badan oo kala duwan laga bilaabo samaynta hanjabaado iyo sii daynta macluumaadka shakhsi ahaaneed ee la aqoonsan karo dirida farriimo hanjabaado ah iyo samaynta xidhiidh xaasidnimo oo aan loo baahnayn. Uma dulqaadanayno dhaqanka noocaan ah sababtoo ah waxay ka hor istaagtaa dadka inay ku dareemaan ammaan iyo ixtiraam Facebook-ga, Instagram-ka, iyo Threads-ka.
Waxaan u kala saarnaa dadka kuwa bulshada ka dhex muuqda iyo shakhsiyaadka gaarka ah sababtoo ah waxaan rabnaa inaan oggolaano doodaha, taas oo inta badan ku jirta faallooyinka naqdinta ee dadka kuwaas oo lagu soo bandhigay wararka ama kuwa leh dhagaystayaal dadwayne oo badan. Wixii ah dadka caanka ah, waxaan saarnaa weerarrada daran iyo sidoo kale weerarrada qaarkood halkaasoo dadka bulshada ka dhax muuqdo si toos ah loogu summado boostiga ama faallada. Waxaan u qeexnaa dadka kuwa bulshada ka dhex muuqda inay yihiin mas'uuliyiin heer dowladeed iyo heer qaran ah, musharaxiinta siyaasadeed ee xafiisyadaas, dadka haysta in ka badan hal milyan oo taageerayaal ah ama la socdayaal baraha bulshada iyo dadka hela soo gudbinta warar lagu kalsoonaan karo.
Wixii ah shakhsiyaadka aan caanka ahayn, ilaalintayadu way ka sii dheertahay: Waxaan saarnaa nuxurka loola jeedo inuu hoos u dhac ku sameeyo ama ceeb yahay, oo ay ku jiraan, tusaale ahaan, sheegashooyinka ku saabsan howl galmo. Waxaan aqoonsannahay in xoog-sheegashada iyo dhibaatayntu ay saamayn shucuureed oo badan ku yeelan karaan carruurta, waana sababta ay xeerarkeenu u siiyaan ilaalin sare qof kasta oo ka yar da'da 18, iyadoon loo eegin heerka isticmaalaha.
Macnaha guud iyo ujeeddadu waa muhiim, waxaana u oggolnahay dadka inay soo boosti gareeyaan oo ay wadaagaan haddii ay caddaato in wax la wadaagay si loo cambaareeyo ama loogu soo jeediyo dareenka xoog-sheegashada iyo dhibaataynta. Xaaladaha qaarkood, waxaan u baahannahay dacwo shakhsi ahaaneed sababtoo ah waxay naga caawineysaa inaan fahanno in qofka la beegsaday uu dareemayo xoog-sheegasho ama dhibaateyn. Marka laga soo tago dacwo gudbinta hab-dhaqanka iyo nuxurka noocaas ah, waxaanu ku dhiirigelinaa dadka inay isticmaalaan qalabyada laga heli karo madalyaasheena si ay uga caawiyaan ka hortagga iyada.
Waxaan sidoo kale leenahay Xarunta Ka Hortagga Xoog-sheegashada, oo ah agab loogu talagalay dhalinta, waalidiinta, iyo barayaasha u raadinaya taageero arrimaha la xidhiidha xoog-sheegashada iyo khilaafyada kale. Waxay bixisaa hagitaan tallaabo-tallaabo ah, oo ay ku jiraan macluumaad ah sida loo billaabo wada-sheekeysiyada muhiimka ah ee ku saabsan xoog-sheegashada. Wax badan ka baro waxa aanu samaynayno si aan dadka uga difaacno xoog-sheegashada iyo dhibaataynta halkan.
Fiiro gaar ah: Xeerkani ma khuseeyo shakhsiyaadka ka tirsan ururrada la magacaabay ee hoos yimaada Xeerka Ururrada iyo Shakhsiyaadka Khatarta ah ama shakhsiyaadka dhintay ka hor 1900.
Heerka 1-aad: Ilaalinada guud ee loogu talagalay qof walba:
  • Qof kasta waxaa laga ilaaliyaa:
    • Xidhiidhka aan la rabin kaas oo ah:
      • Mid soo noqnoqda, AMA
      • Dhibaateyn galmo leh, AMA
      • Loo jiheeyay tiro badan oo shakhsiyaad ah iyadoon codsi hore jirin.
    • Baaqyada inuu is-dhaawaco ama is-dilo qof gaar ah, ama shakhsiyaad koox ah.
    • Weeraradda ku saabsan waaya aragnimadooda weerar galmo, ka faa'iidaysiga galmada, dhibaataynta galmada, ama xadgudubka guriga.
    • Bayaanno leh ujeeddo in lagu sameeyo howl galmo ama u doodista in la sameeyo howl galmo.
    • Si xun uga faalloodka galmo.
    • Sawir ku hagaajinta ama sawirida galmo sharaf dhac ah
    • Weerarida sharaf dhaca ah ee la xidhiidha dhaqdhaqaaqa galmada (tusaale: dhillo, shaqbo).
    • Sheegashooyinka in musiibo argagax leh aysan dhicin.
    • Sheegashooyinka ah in shakhsiyaadka ay ka been sheegayaan in ay yihiin dhibane ay ku dhacday musiibo argagax leh ama weerar argagixiso, oo ay ku jiraan sheegashooyinka in ay yihiin:
      • Matalida ama Iska dhigidda inaad tahay dhibane dhacdo gaar ah, ama
      • In lacag laguu siiyay ama laguu shaqaaleysiiyay si aad dadka uga marin habaabiso doorkooda dhacdada.
  • Hanjabaadaha inaad shaacinayso lambarka taleefoonka gaarka ah, cinwaanka deegaanka, cinwaanka iimaylka ama diiwaanada caafimaadka ee shakhsi (sida lagu qeexay Xeerka Ku xadgudubka Asturnaanta).
  • Wicitaannada, ama bayaannada leh ujeeddo in laga qaybgalo, xoogsheegashada iyo/ama dhibaataynta.
  • Nuxurka hoos u dhigaya ama muujinaya karaahiyo loola jeedo shakhsiyaadka lagu sawiray habka, ama isla markiiba ka dib, caadada, kaadida, mataga, ama saxarada
  • Qof kasta waa laga ilaaliyay kuwan soo socda, laakiin dadka caanka, waa inay si ula kac ah u wajahaan:
    • Baaqyo dhimasho iyo bayaannada taageeraya qandaraas siin ama qaadista xaalad caafimaad.
    • Dabaaldegga ama ku jeesjeeska dhimasho ama xaalad caafimaad.
    • Sheegashooyinka ku saabsan caabuqa galmada lagu kala qaado.
    • Bayaanada liidnimada ee ku saabsan muuqaalka jirka.
Heerka 2-aad: Ilaalinta dheeraadka ah ee dhammaan Caruurta, Dadka waawayn ee Gaarka ah iyo kuwa sida Baaxada Xaddidan uga Dhex Muuqda Bulshada (tusaale, shakhsiyaad caannimadooda aasaasiga ahi ay ku kooban tahay u ololeeyntooda, suxufinimadooda, ama kuwa caanka ku noqday si aan ikhtiyaariga ahayn):
  • Marka lagu daro ilaalinta caalamiga ah ee qof kasta, dhammaan carruurta (shakhsiyaadka gaarka ah iyo dadka bulshada ka dhex muuqda), dadka waaweyn ee gaarka ah iyo kuwa sida baaxada xaddidan uga dhex muuqda bulshada ayaa laga ilaaliyaa:
    • Sheegashooyinka ku saabsan howsha galmada, marka laga reebo macnaha guud ee eedeymaha dambiyada ka dhanka ah dadka waaweyn (taabashada galmada ee aan raaliga laga ahayn).
    • Nuxur galmo ka dhigaya qof kale oo weyn (galmo ka dhigista carruurta aan qaangaarin waxaa lagu daboolay xeerka Ka Faa'iidaysiga Galmada, Xadgudubka iyo Qaawanaanta Carruurta).
    • Kaftanka dhibaateynta
  • Dhammaan carruurta aan qaangaarin (shakhsiyaadka gaarka ah iyo dadka caanka ah), dadka waaweyn ee gaarka ah iyo dadka caanka ah ee baaxaddoodu xaddidan tahay waxaa laga ilaaliyaa waxyaabaha soo socda, laakiin dadka caanka ah ee aan qaangaarin waa in si ula kac ah loogu soo bandhigaa:
    • Barbardhigyada hoos u dhigaya dadka (qaab qoraal ama muuqaal ah) oo ku socda ama ku saabsan:
      • Xayawaanada iyo cayayaanka, oo ay ku jiraan makhluuqa aadanaha ka hooseeya, kuwaas oo dhaqan ahaan loo arko inay liitaan.
      • Baktiiriyada, fayrasyada, xanuun sidayaasha yaryar, iyo cudurada.
      • Waxyaabaha aan noolayn, oo ay ku jiraan qashinka, wasakhda, saxarada.
  • Nuxurka loo habeeyey si loo iftiimiyo, loo goobaabo, ama haddii kale si taban u soo jiito dareenka sifooyin jireed oo gaar ah (sanka, dhegta, iyo wixii la mid ah).
  • Nuxur u kala saraysiinaya iyaga si ku salaysan muuqaalka jireed ama sifooyinka dabeecadaha.
  • Nuxur hoos u dhigaya shakhsiyaadka lagu qeexay in jir ahaan loogu xoog-sheegto (marka laga reebo dagaalka macnaha guud ee mid-midka ah).
Heerka 3-aad: Ilaalinta dheeraadka ah ee Caruurta Gaarka ah, Dadka Waaweyn ee Gaarka ah, iyo carruurta Sida Aan Ikhtiyaariga Aheyn Caanka u Ah:
  • Marka lagu daro dhammaan ilaalinada kor ku qoran, dhammaan caruurta gaarka ah, dadka waaweyn ee gaarka ah (kuwaas oo ay tahay in ay si iskood ah wax u soo dacweeyaan), iyo caruurta sida aan ikhtiyaariga aheyn caanka u ah ayaa laga ilaaliyaa:
    • Habaarka qof lala beegsado.
    • Sheegashooyinka ku saabsan ku lug lahaanshaha jaceyl, nooca galmada ama aqoonsiga jinsiga.
    • Baaqyada ficilka, bayaanada ulajeedka leh, hamiga ama odhaahyada shuruudeysan, ama odhaahyada u doodaya ama taageera faquuqa.
    • Dabeecada xun ama sheegashooyinka kartida, marka laga reebo macnaha guud ee eedeymaha dambiyada iyo dib u eegista ganacsiga ee ka dhanka ah dadka waaweyn.
    • Faahfaahinada quudhsiga, yaqyaqsiga, ama nuxur diidaya jiritaanka shakhsi, marka laga reebo macnaha guud ee eedeymaha dembi ee ka dhanka ah dadka waaweyn.
  • Marka ay si shakhsiyeed u soo dacweeyaan, caruurta gaarka ah, dadka waaweyn ee gaarka ah, iyo caruurta sida aan ikhtiyaariga aheyn caanka u ah ayaa laga ilaaliyaa kuwa soo socda:
    • Xoog-sheegashada hadalka ee qofka koowaad.
    • Sawirrada aan la rabin ee wax laga beddelay.
    • U barbardhigga shakhsiyaadka kale ee dadweynaha, kuwa khayaaliga ah ama shakhsiyaadka gaarka ah iyadoo ku saleysan muuqaalka jireed.
    • Sheegashooyinka ku saabsan aqoonsiga diinta ama caayda fikradaha diinta.
    • U barbardhigga xayawaanka ama cayayaanka dhaqan ahaan loo arko inay maskax ahaan ama jir ahaan liitaan (“shabeel,’ “libaax”).
    • Sharraxaada jireed ee dhexdhexaadka ah ama togan.
    • Dabeecad aan xumeyn ama sheegashooyinka kartida.
    • Ku weeraridda ereyo sharaf dhac ah oo la xidhiidha dhaqdhaqaaq galmo la'aan ah.
Heerka 4-aad: Ilaalinta dheeraadka ah ee loogu talagalay caruurta gaarka ah oo keliya:
  • Carruurta waxay ka helaan ilaalinta ugu badan gudaha xeerkeena. Marka lagu daro dhammaan ilaalinada kor ku qoran, caruurta gaarka ah ayaa sidoo kale laga ilaaliyaa:
    • Eedeymo ku saabsan fal dambiyeed ama dhaqan sharci darro ah.
    • Muuqaallada ah xoog-sheegashada jireed ee ka dhanka ah carruurta, ee lagu wadaagay macne guud kasta.
    • Bayaanada sharaf dhaca ah ee la xidhiidha habaarka dheddigga.
Xoogsheegshada iyo dhibaataynta lagu gudbiyo bogagga, kooxaha, dhacdooyinka iyo farriimaha
  • Ilaalinta Heerka 1-aad illaa 4-aad ayaa sidoo kale lagu soo rogay bogagga, kooxaha, dhacdooyinka iyo farriimaha.
Xeerarka Bulshada ee soo socda, waxaan u baahannahay macluumaad dheeraad ah iyo/ama macnaha guud si loo dhaqangeliyo:
Ha samayn:
  • Boosti gareyn nuxur bartilmaameedsanaya shakhsiyaad gaar ah iyada oo loo marayo Bogag, Kooxo iyo Dhacdooyin aan la rabin. Waxaan saarnaa nuxurkan marka uu soo dacweeyo qofka la beegsaday ama wakiilka ruqsada heysta ee qofka la beegsaday.
  • Boosti gareyn nuxurka kor lagu qeexay kaas oo haddii kale u baahan in qofka la bartilmaameedsaday uu dacweeyo nuxurka ama halka nuxurka ay caddahay in boosti gareeyaha uu si toos ah u beegsanayo qofka bartilmaameedka (tusaale: qofka la beegsaday oo lagu summaday boosti ama faallo). Waan saari doonnaa nuxurkan haddii aan xaqiijin ka haysanno qofka la beegsaday ama wakiilka idman ee qofka la beegsaday (asagoo nool ama dhintay) in nuxurku yahay mid aan la rabin.
  • Nuxurka boosti ku baaqaya ama sheegaya ujeeddo ah in lagu sameeyo dabeecad hoos tagi doonta cagajuglayn iyo dhibaatayn marka loo eego xeerarkeena. Waan saari doonnaa nuxurkan marka aan xaqiijin ka haysanno qofka la beegsaday ama wakiilka idman ee qofka qofka la beegsaday in nuxurku yahay mid aan la rabin.
  • Boosti gareyn nuxur ku cambaareynaya qof caan ah galmo. Waan saari doonnaa nuxurkan marka aan xaqiijin ka haysanno qofka la beegsaday ama wakiilka idman ee qofka qofka la beegsaday in nuxurku yahay mid aan la rabin.
  • Billow xidhiidh galmo ahaan dhibaateynayo dhibanaha. Waan saari doonnaa nuxur kasta oo loo wadaago macno guud oo aan la rabin marka aan ka haysanno xaqiijin dhibbanaha ama wakiilka idman ee dhibbanaha in nuxurku yahay mid aan la rabin.
  • Saaridda dhibaatayn wadareedka la hagay, marka:
    • Beegsiga, iyada oo loo marayo adeeg kasta, ''shakhsiyaadka khatarta sare ugu jira waxyeellada offleenka'', oo loo qeexay sida:
      • Difaacayaasha xuquuqda aadanaha
      • Caruurta
      • Dhibanayaasha dhacdooyinka rabshadaha/masiibooyinka
      • Shakhsiyaadka mucaaradka ee jooga wadamada halista leh xilliyada doorashada
      • Saraakiisha doorashada
      • Mucaaradka dawladda ee lagu bartilmaameedsaday xaaladdooda mucaaradnimo
      • Qowmiyadaha iyo diimaha laga tirada badan yahay ee ku nool aagagga colaadaha
      • Xubin ka tirsan koox khatar ku jirta oo la magacaabay oo la aqoonsan karo
    • Ku beegsiga shakhsi kasta iyada oo loo marayo meelo gaar ah, sida sanduuqa fariimaha ama bogagga aqoonsiga:
      • Nuxur ku xadgudbaya xeerarka xoog-sheegashada iyo dhibaataynta shakhsiyaadka gaarka ah ama,
      • Nuxurka la diidi karo ee ku salaysan sifo la ilaaliyo
  • Koontooyinka la joojiyay ee ku hawlan dhibaataynta baahsan ee qayb ka mid ah midkood
    • Gobolka ama shabakadaha xidhiidhka la leh gobolka ee beegsanaya shakhsi kasta iyada oo loo marayo dusha sare ee kasta.
    • Shabakado iska soo horjeeda oo beegsanaya shakhsi kasta iyaga oo u maraya dusha sare kasta oo leh:
      • Nuxur ku xad-gudbaya xeerarka xoog-sheegashada iyo dhibaataynta shakhsiyaadka gaarka ah ama,
      • Nuxurka iyaga bartilmaameedsada oo ku salaysan sifo la ilaaliyo, ama,
      • Nuxurka ama hab-dhaqanka haddii kale loo arko mid diidmo ah marka la eego macnaha guud ee deegaanka
Ujeeddada Xeerka
Xoogsheegashada iyo dhibaateynta ayaa ka dhacda meelo badan waxayna ku timaadaa qaabab badan oo kala duwan laga bilaabo samaynta hanjabaado iyo sii daynta macluumaadka shakhsi ahaaneed ee la aqoonsan karo dirida farriimo hanjabaado ah iyo samaynta xidhiidh xaasidnimo oo aan loo baahnayn. Uma dulqaadanayno dhaqanka noocaan ah sababtoo ah waxay ka hor istaagtaa dadka inay ku dareemaan ammaan iyo ixtiraam Facebook-ga, Instagram-ka, iyo Threads-ka.
Waxaan u kala saarnaa dadka kuwa bulshada ka dhex muuqda iyo shakhsiyaadka gaarka ah sababtoo ah waxaan rabnaa inaan oggolaano doodaha, taas oo inta badan ku jirta faallooyinka naqdinta ee dadka kuwaas oo lagu soo bandhigay wararka ama kuwa leh dhagaystayaal dadwayne oo badan. Wixii ah dadka caanka ah, waxaan saarnaa weerarrada daran iyo sidoo kale weerarrada qaarkood halkaasoo dadka bulshada ka dhax muuqdo si toos ah loogu summado boostiga ama faallada. Waxaan u qeexnaa dadka kuwa bulshada ka dhex muuqda inay yihiin mas'uuliyiin heer dowladeed iyo heer qaran ah, musharaxiinta siyaasadeed ee xafiisyadaas, dadka haysta in ka badan hal milyan oo taageerayaal ah ama la socdayaal baraha bulshada iyo dadka hela soo gudbinta warar lagu kalsoonaan karo.
Wixii ah shakhsiyaadka aan caanka ahayn, ilaalintayadu way ka sii dheertahay: Waxaan saarnaa nuxurka loola jeedo inuu hoos u dhac ku sameeyo ama ceeb yahay, oo ay ku jiraan, tusaale ahaan, sheegashooyinka ku saabsan howl galmo. Waxaan aqoonsannahay in xoog-sheegashada iyo dhibaatayntu ay saamayn shucuureed oo badan ku yeelan karaan carruurta, waana sababta ay xeerarkeenu u siiyaan ilaalin sare qof kasta oo ka yar da'da 18, iyadoon loo eegin heerka isticmaalaha.
Macnaha guud iyo ujeeddadu waa muhiim, waxaana u oggolnahay dadka inay soo boosti gareeyaan oo ay wadaagaan haddii ay caddaato in wax la wadaagay si loo cambaareeyo ama loogu soo jeediyo dareenka xoog-sheegashada iyo dhibaataynta. Xaaladaha qaarkood, waxaan u baahannahay dacwo shakhsi ahaaneed sababtoo ah waxay naga caawineysaa inaan fahanno in qofka la beegsaday uu dareemayo xoog-sheegasho ama dhibaateyn. Marka laga soo tago dacwo gudbinta hab-dhaqanka iyo nuxurka noocaas ah, waxaanu ku dhiirigelinaa dadka inay isticmaalaan qalabyada laga heli karo madalyaasheena si ay uga caawiyaan ka hortagga iyada.
Waxaan sidoo kale leenahay Xarunta Ka Hortagga Xoog-sheegashada, oo ah agab loogu talagalay dhalinta, waalidiinta, iyo barayaasha u raadinaya taageero arrimaha la xidhiidha xoog-sheegashada iyo khilaafyada kale. Waxay bixisaa hagitaan tallaabo-tallaabo ah, oo ay ku jiraan macluumaad ah sida loo billaabo wada-sheekeysiyada muhiimka ah ee ku saabsan xoog-sheegashada. Wax badan ka baro waxa aanu samaynayno si aan dadka uga difaacno xoog-sheegashada iyo dhibaataynta halkan.
Fiiro gaar ah: Xeerkani ma khuseeyo shakhsiyaadka ka tirsan ururrada la magacaabay ee hoos yimaada Xeerka Ururrada iyo Shakhsiyaadka Khatarta ah ama shakhsiyaadka dhintay ka hor 1900.
Heerka 1-aad: Ilaalinada guud ee loogu talagalay qof walba:
  • Qof kasta waxaa laga ilaaliyaa:
    • Xidhiidhka aan la rabin kaas oo ah:
      • Mid soo noqnoqda, AMA
      • Dhibaateyn galmo leh, AMA
      • Loo jiheeyay tiro badan oo shakhsiyaad ah iyadoon codsi hore jirin.
    • Baaqyada inuu is-dhaawaco ama is-dilo qof gaar ah, ama shakhsiyaad koox ah.
    • Weeraradda ku saabsan waaya aragnimadooda weerar galmo, ka faa'iidaysiga galmada, dhibaataynta galmada, ama xadgudubka guriga.
    • Bayaanno leh ujeeddo in lagu sameeyo howl galmo ama u doodista in la sameeyo howl galmo.
    • Si xun uga faalloodka galmo.
    • Sawir ku hagaajinta ama sawirida galmo sharaf dhac ah
    • Weerarida sharaf dhaca ah ee la xidhiidha dhaqdhaqaaqa galmada (tusaale: dhillo, shaqbo).
    • Sheegashooyinka in musiibo argagax leh aysan dhicin.
    • Sheegashooyinka ah in shakhsiyaadka ay ka been sheegayaan in ay yihiin dhibane ay ku dhacday musiibo argagax leh ama weerar argagixiso, oo ay ku jiraan sheegashooyinka in ay yihiin:
      • Matalida ama Iska dhigidda inaad tahay dhibane dhacdo gaar ah, ama
      • In lacag laguu siiyay ama laguu shaqaaleysiiyay si aad dadka uga marin habaabiso doorkooda dhacdada.
  • Hanjabaadaha inaad shaacinayso lambarka taleefoonka gaarka ah, cinwaanka deegaanka, cinwaanka iimaylka ama diiwaanada caafimaadka ee shakhsi (sida lagu qeexay Xeerka Ku xadgudubka Asturnaanta).
  • Wicitaannada, ama bayaannada leh ujeeddo in laga qaybgalo, xoogsheegashada iyo/ama dhibaataynta.
  • Nuxurka hoos u dhigaya ama muujinaya karaahiyo loola jeedo shakhsiyaadka lagu sawiray habka, ama isla markiiba ka dib, caadada, kaadida, mataga, ama saxarada
  • Qof kasta waa laga ilaaliyay kuwan soo socda, laakiin dadka caanka, waa inay si ula kac ah u wajahaan:
    • Baaqyo dhimasho iyo bayaannada taageeraya qandaraas siin ama qaadista xaalad caafimaad.
    • Dabaaldegga ama ku jeesjeeska dhimasho ama xaalad caafimaad.
    • Sheegashooyinka ku saabsan caabuqyada galmada lagu kala qaado.
    • Ereyada sharaf-dhac ah ee la xiriira habaarka loo adeegsado dheddigga.
    • Bayaanno muujinaya in muuqaalka jirku ka hooseeyo kuwa kale
Heerka 2-aad: Ilaalinta dheeraadka ah ee dhammaan Caruurta, Dadka waawayn ee Gaarka ah iyo kuwa sida Baaxada Xaddidan uga Dhex Muuqda Bulshada (tusaale, shakhsiyaad caannimadooda aasaasiga ahi ay ku kooban tahay u ololeeyntooda, suxufinimadooda, ama kuwa caanka ku noqday si aan ikhtiyaariga ahayn):
  • Marka lagu daro ilaalinta caalamiga ah ee qof kasta, dhammaan carruurta (shakhsiyaadka gaarka ah iyo dadka bulshada ka dhex muuqda), dadka waaweyn ee gaarka ah iyo kuwa sida baaxada xaddidan uga dhex muuqda bulshada ayaa laga ilaaliyaa:
    • Sheegashooyinka ku saabsan howsha galmada, marka laga reebo macnaha guud ee eedeymaha dambiyada ka dhanka ah dadka waaweyn (taabashada galmada ee aan raaliga laga ahayn).
    • Nuxur ku cambaareynaya galmo qof kale oo weyn (galmoodka carruurta waxaa lagu koobay xeerka Galmo uga Faa'ideysiga Ilmaha, Xadgudubka iyo Qaawanaanta).
  • Dhammaan caruurta (shakhsiyaadka gaarka ah iyo dadka caanka ah), Dadka waawayn ee gaarka ah iyo kuwa sida baaxada xaddidan uga dhex muuqda bulshada) ayaa laga ilaaliyaa kuwan soo socda, laakiin caruurta caanka ah, waa inay si ula kac ah u wajahaan:
    • Barbardhigyada hoos u dhigaya dadka (qaab qoraal ama muuqaal ah) oo ku socda ama ku saabsan:
      • Xayawaanada iyo cayayaanka, oo ay ku jiraan makhluuqa aadanaha ka hooseeya, kuwaas oo dhaqan ahaan loo arko inay liitaan.
      • Baktiiriyada, fayrasyada, xanuun sidayaasha yaryar, iyo cudurada.
      • Waxyaabaha aan noolayn, oo ay ku jiraan qashinka, wasakhda, saxarada.
  • Nuxurka loo habeeyey si loo iftiimiyo, loo goobaabo, ama haddii kale si taban u soo jiito dareenka sifooyin jireed oo gaar ah (sanka, dhegta, iyo wixii la mid ah).
  • Nuxur u kala saraysiinaya iyaga si ku salaysan muuqaalka jireed ama sifooyinka dabeecadaha.
  • Nuxur hoos u dhigaya shakhsiyaadka lagu qeexay in jir ahaan loogu xoog-sheegto (marka laga reebo dagaalka macnaha guud ee mid-midka ah).
Heerka 3-aad: Ilaalinta dheeraadka ah ee Caruurta Gaarka ah, Dadka Waaweyn ee Gaarka ah, iyo carruurta Sida Aan Ikhtiyaariga Aheyn Caanka u Ah:
  • Marka lagu daro dhammaan ilaalinada kor ku qoran, dhammaan caruurta gaarka ah, dadka waaweyn ee gaarka ah (kuwaas oo ay tahay in ay si iskood ah wax u soo dacweeyaan), iyo caruurta sida aan ikhtiyaariga aheyn caanka u ah ayaa laga ilaaliyaa:
    • Habaarka qof lala beegsado.
    • Sheegashooyinka ku saabsan ku lug lahaanshaha jaceyl, nooca galmada ama aqoonsiga jinsiga.
    • Baaqyada ficilka, bayaanada ulajeedka leh, hamiga ama odhaahyada shuruudeysan, ama odhaahyada u doodaya ama taageera faquuqa.
    • Dabeecada xun ama sheegashooyinka kartida, marka laga reebo macnaha guud ee eedeymaha dambiyada iyo dib u eegista ganacsiga ee ka dhanka ah dadka waaweyn.
    • Faahfaahinada quudhsiga, yaqyaqsiga, ama nuxur diidaya jiritaanka shakhsi, marka laga reebo macnaha guud ee eedeymaha dembi ee ka dhanka ah dadka waaweyn.
  • Marka ay si shakhsiyeed u soo dacweeyaan, caruurta gaarka ah, dadka waaweyn ee gaarka ah, iyo caruurta sida aan ikhtiyaariga aheyn caanka u ah ayaa laga ilaaliyaa kuwa soo socda:
    • Xoog-sheegashada hadalka ee qofka koowaad.
    • Sawirrada aan la rabin ee wax laga beddelay.
    • U barbardhigga shakhsiyaadka kale ee dadweynaha, kuwa khayaaliga ah ama shakhsiyaadka gaarka ah iyadoo ku saleysan muuqaalka jireed.
    • Sheegashooyinka ku saabsan aqoonsiga diinta ama caayda fikradaha diinta.
    • U barbardhigga xayawaanka ama cayayaanka dhaqan ahaan loo arko inay maskax ahaan ama jir ahaan liitaan (“shabeel,’ “libaax”).
    • Sharraxaada jireed ee dhexdhexaadka ah ama togan.
    • Dabeecad aan xumeyn ama sheegashooyinka kartida.
    • Ku weeraridda ereyo sharaf dhac ah oo la xidhiidha dhaqdhaqaaq galmo la'aan ah.
Heerka 4-aad: Ilaalinta dheeraadka ah ee loogu talagalay caruurta gaarka ah oo keliya:
  • Carruurta waxay ka helaan ilaalinta ugu badan gudaha xeerkeena. Marka lagu daro dhammaan ilaalinada kor ku qoran, caruurta gaarka ah ayaa sidoo kale laga ilaaliyaa:
    • Eedeymo ku saabsan fal dambiyeed ama dhaqan sharci darro ah.
    • Muuqaallada xoogsheegashada jireed ee ka dhanka ah carruurta aan qaangaarin, ee lagu wadaago xaalad kasta.
    • Ereyada sharaf-dhac ah ee la xiriira habaarka loo adeegsado dheddigga.
Xoogsheegashada iyo dhibaateynta iyada oo loo marayo Bogagga, Kooxaha, Dhacdooyinka iyo farriimaha
  • Ilaalinta Heerarka 1-aad ilaa 4-aad ayaa sidoo kale laga dhaqangeliyaa Bogagga, Kooxaha, Dhacdooyinka iyo farriimaha.
Xeerarka Bulshada ee soo socda, waxaan u baahannahay macluumaad dheeraad ah iyo/ama macnaha guud si loo dhaqangeliyo:
Ha samayn:
  • Boosti gareyn nuxur bartilmaameedsanaya shakhsiyaad gaar ah iyada oo loo marayo Bogag, Kooxo iyo Dhacdooyin aan la rabin. Waxaan saarnaa nuxurkan marka uu soo dacweeyo qofka la beegsaday ama wakiilka ruqsada heysta ee qofka la beegsaday.
  • Boosti gareyn nuxurka kor lagu qeexay kaas oo haddii kale u baahan in qofka la bartilmaameedsaday uu dacweeyo nuxurka ama halka nuxurka ay caddahay in boosti gareeyaha uu si toos ah u beegsanayo qofka bartilmaameedka (tusaale: qofka la beegsaday oo lagu summaday boosti ama faallo). Waan saari doonnaa nuxurkan haddii aan xaqiijin ka haysanno qofka la beegsaday ama wakiilka idman ee qofka la beegsaday (asagoo nool ama dhintay) in nuxurku yahay mid aan la rabin.
  • Nuxurka boosti ku baaqaya ama sheegaya ujeeddo ah in lagu sameeyo dabeecad hoos tagi doonta cagajuglayn iyo dhibaatayn marka loo eego xeerarkeena. Waan saari doonnaa nuxurkan marka aan xaqiijin ka haysanno qofka la beegsaday ama wakiilka idman ee qofka qofka la beegsaday in nuxurku yahay mid aan la rabin.
  • Boosti gareyn nuxur ku cambaareynaya qof caan ah galmo. Waan saari doonnaa nuxurkan marka aan xaqiijin ka haysanno qofka la beegsaday ama wakiilka idman ee qofka qofka la beegsaday in nuxurku yahay mid aan la rabin.
  • Billow xidhiidh galmo ahaan dhibaateynayo dhibanaha. Waan saari doonnaa nuxur kasta oo loo wadaago macno guud oo aan la rabin marka aan ka haysanno xaqiijin dhibbanaha ama wakiilka idman ee dhibbanaha in nuxurku yahay mid aan la rabin.
  • Saaridda dhibaatayn wadareedka la hagay, marka:
    • Beegsiga, iyada oo loo marayo adeeg kasta, ''shakhsiyaadka khatarta sare ugu jira waxyeellada offleenka'', oo loo qeexay sida:
      • Difaacayaasha xuquuqda aadanaha
      • Caruurta
      • Dhibanayaasha dhacdooyinka rabshadaha/masiibooyinka
      • Shakhsiyaadka mucaaradka ee jooga wadamada halista leh xilliyada doorashada
      • Saraakiisha doorashada
      • Mucaaradka dawladda ee lagu bartilmaameedsaday xaaladdooda mucaaradnimo
      • Qowmiyadaha iyo diimaha laga tirada badan yahay ee ku nool aagagga colaadaha
      • Xubin ka tirsan koox khatar ku jirta oo la magacaabay oo la aqoonsan karo
    • Ku beegsiga shakhsi kasta iyada oo loo marayo meelo gaar ah, sida sanduuqa fariimaha ama bogagga aqoonsiga:
      • Nuxur ku xadgudbaya xeerarka xoog-sheegashada iyo dhibaataynta shakhsiyaadka gaarka ah ama,
      • Nuxurka la diidi karo ee ku salaysan sifo la ilaaliyo
  • Koontooyinka la joojiyay ee ku hawlan dhibaataynta baahsan ee qayb ka mid ah midkood
    • Gobolka ama shabakadaha xidhiidhka la leh gobolka ee beegsanaya shakhsi kasta iyada oo loo marayo dusha sare ee kasta.
    • Shabakado iska soo horjeeda oo beegsanaya shakhsi kasta iyaga oo u maraya dusha sare kasta oo leh:
      • Nuxur ku xad-gudbaya xeerarka xoog-sheegashada iyo dhibaataynta shakhsiyaadka gaarka ah ama,
      • Nuxurka iyaga bartilmaameedsada oo ku salaysan sifo la ilaaliyo, ama,
      • Nuxurka ama hab-dhaqanka haddii kale loo arko mid diidmo ah marka la eego macnaha guud ee deegaanka
Ujeeddada Xeerka
Xoogsheegashada iyo dhibaateynta ayaa ka dhacda meelo badan waxayna ku timaadaa qaabab badan oo kala duwan laga bilaabo samaynta hanjabaado iyo sii daynta macluumaadka shakhsi ahaaneed ee la aqoonsan karo dirida farriimo hanjabaado ah iyo samaynta xidhiidh xaasidnimo oo aan loo baahnayn. Uma dulqaadanayno dhaqanka noocaan ah sababtoo ah waxay ka hor istaagtaa dadka inay ku dareemaan ammaan iyo ixtiraam Facebook-ga, Instagram-ka, iyo Threads-ka.
Waxaan u kala saarnaa dadka kuwa bulshada ka dhex muuqda iyo shakhsiyaadka gaarka ah sababtoo ah waxaan rabnaa inaan oggolaano doodaha, taas oo inta badan ku jirta faallooyinka naqdinta ee dadka kuwaas oo lagu soo bandhigay wararka ama kuwa leh dhagaystayaal dadwayne oo badan. Wixii ah dadka caanka ah, waxaan saarnaa weerarrada daran iyo sidoo kale weerarrada qaarkood halkaasoo dadka bulshada ka dhax muuqdo si toos ah loogu summado boostiga ama faallada. Waxaan u qeexnaa dadka kuwa bulshada ka dhex muuqda inay yihiin mas'uuliyiin heer dowladeed iyo heer qaran ah, musharaxiinta siyaasadeed ee xafiisyadaas, dadka haysta in ka badan hal milyan oo taageerayaal ah ama la socdayaal baraha bulshada iyo dadka hela soo gudbinta warar lagu kalsoonaan karo.
Wixii ah shakhsiyaadka aan caanka ahayn, ilaalintayadu way ka sii dheertahay: Waxaan saarnaa nuxurka loola jeedo inuu hoos u dhac ku sameeyo ama ceeb yahay, oo ay ku jiraan, tusaale ahaan, sheegashooyinka ku saabsan howl galmo. Waxaan aqoonsannahay in xoog-sheegashada iyo dhibaatayntu ay saamayn shucuureed oo badan ku yeelan karaan carruurta, waana sababta ay xeerarkeenu u siiyaan ilaalin sare qof kasta oo ka yar da'da 18, iyadoon loo eegin heerka isticmaalaha.
Macnaha guud iyo ujeeddadu waa muhiim, waxaana u oggolnahay dadka inay soo boosti gareeyaan oo ay wadaagaan haddii ay caddaato in wax la wadaagay si loo cambaareeyo ama loogu soo jeediyo dareenka xoog-sheegashada iyo dhibaataynta. Xaaladaha qaarkood, waxaan u baahannahay dacwo shakhsi ahaaneed sababtoo ah waxay naga caawineysaa inaan fahanno in qofka la beegsaday uu dareemayo xoog-sheegasho ama dhibaateyn. Marka laga soo tago dacwo gudbinta hab-dhaqanka iyo nuxurka noocaas ah, waxaanu ku dhiirigelinaa dadka inay isticmaalaan qalabyada laga heli karo madalyaasheena si ay uga caawiyaan ka hortagga iyada.
Waxaan sidoo kale leenahay Xarunta Ka Hortagga Xoog-sheegashada, oo ah agab loogu talagalay dhalinta, waalidiinta, iyo barayaasha u raadinaya taageero arrimaha la xidhiidha xoog-sheegashada iyo khilaafyada kale. Waxay bixisaa hagitaan tallaabo-tallaabo ah, oo ay ku jiraan macluumaad ah sida loo billaabo wada-sheekeysiyada muhiimka ah ee ku saabsan xoog-sheegashada. Wax badan ka baro waxa aanu samaynayno si aan dadka uga difaacno xoog-sheegashada iyo dhibaataynta halkan.
Fiiro gaar ah: Xeerkani ma khuseeyo shakhsiyaadka ka tirsan ururrada la magacaabay ee hoos yimaada Xeerka Ururrada iyo Shakhsiyaadka Khatarta ah ama shakhsiyaadka dhintay ka hor 1900.
Heerka 1-aad: Ilaalinada guud ee loogu talagalay qof walba:
  • Qof kasta waxaa laga ilaaliyaa:
    • Xidhiidhka aan la rabin kaas oo ah:
      • Mid soo noqnoqda, AMA
      • Dhibaateyn galmo leh, AMA
      • Loo jiheeyay tiro badan oo shakhsiyaad ah iyadoon codsi hore jirin.
    • Baaqyada inuu is-dhaawaco ama is-dilo qof gaar ah, ama shakhsiyaad koox ah.
    • Weeraradda ku saabsan waaya aragnimadooda weerar galmo, ka faa'iidaysiga galmada, dhibaataynta galmada, ama xadgudubka guriga.
    • Bayaanno leh ujeeddo in lagu sameeyo howl galmo ama u doodista in la sameeyo howl galmo.
    • Si xun uga faalloodka galmo.
    • Sawir ku hagaajinta ama sawirida galmo sharaf dhac ah
    • Weerarida sharaf dhaca ah ee la xidhiidha dhaqdhaqaaqa galmada (tusaale: dhillo, shaqbo).
    • Sheegashooyinka in musiibo argagax leh aysan dhicin.
    • Sheegashooyinka ah in shakhsiyaadka ay ka been sheegayaan in ay yihiin dhibane ay ku dhacday musiibo argagax leh ama weerar argagixiso, oo ay ku jiraan sheegashooyinka in ay yihiin:
      • Matalida ama Iska dhigidda inaad tahay dhibane dhacdo gaar ah, ama
      • In lacag laguu siiyay ama laguu shaqaaleysiiyay si aad dadka uga marin habaabiso doorkooda dhacdada.
  • Hanjabaadaha inaad shaacinayso lambarka taleefoonka gaarka ah, cinwaanka deegaanka, cinwaanka iimaylka ama diiwaanada caafimaadka ee shakhsi (sida lagu qeexay Xeerka Ku xadgudubka Asturnaanta).
  • Wicitaannada, ama bayaannada leh ujeeddo in laga qaybgalo, xoogsheegashada iyo/ama dhibaataynta.
  • Nuxurka hoos u dhigaya ama muujinaya karaahiyo loola jeedo shakhsiyaadka lagu sawiray habka, ama isla markiiba ka dib, caadada, kaadida, mataga, ama saxarada
  • Qof kasta waa laga ilaaliyay kuwan soo socda, laakiin dadka caanka, waa inay si ula kac ah u wajahaan:
    • Baaqyo dhimasho iyo bayaannada taageeraya qandaraas siin ama qaadista xaalad caafimaad.
    • Dabaaldegga ama ku jeesjeeska dhimasho ama xaalad caafimaad.
    • Sheegashooyinka ku saabsan caabuqa galmada lagu kala qaado.
    • Bayaanada sharaf dhaca ah ee la xidhiidha habaarka dheddigga.
    • Bayaanada liidnimada ee ku saabsan muuqaalka jirka.
Heerka 2-aad: Ilaalinta dheeraadka ah ee dhammaan Caruurta, Dadka waawayn ee Gaarka ah iyo kuwa sida Baaxada Xaddidan uga Dhex Muuqda Bulshada (tusaale, shakhsiyaad caannimadooda aasaasiga ahi ay ku kooban tahay u ololeeyntooda, suxufinimadooda, ama kuwa caanka ku noqday si aan ikhtiyaariga ahayn):
  • Marka lagu daro ilaalinta caalamiga ah ee qof kasta, dhammaan carruurta (shakhsiyaadka gaarka ah iyo dadka bulshada ka dhex muuqda), dadka waaweyn ee gaarka ah iyo kuwa sida baaxada xaddidan uga dhex muuqda bulshada ayaa laga ilaaliyaa:
    • Sheegashooyinka ku saabsan howsha galmada, marka laga reebo macnaha guud ee eedeymaha dambiyada ka dhanka ah dadka waaweyn (taabashada galmada ee aan raaliga laga ahayn).
    • Nuxur ku cambaareynaya galmo qof kale oo weyn (galmoodka carruurta waxaa lagu koobay xeerka Galmo uga Faa'ideysiga Ilmaha, Xadgudubka iyo Qaawanaanta).
  • Dhammaan caruurta (shakhsiyaadka gaarka ah iyo dadka caanka ah), Dadka waawayn ee gaarka ah iyo kuwa sida baaxada xaddidan uga dhex muuqda bulshada) ayaa laga ilaaliyaa kuwan soo socda, laakiin caruurta caanka ah, waa inay si ula kac ah u wajahaan:
    • Barbardhigyada hoos u dhigaya dadka (qaab qoraal ama muuqaal ah) oo ku socda ama ku saabsan:
      • Xayawaanada iyo cayayaanka, oo ay ku jiraan makhluuqa aadanaha ka hooseeya, kuwaas oo dhaqan ahaan loo arko inay liitaan.
      • Baktiiriyada, fayrasyada, xanuun sidayaasha yaryar, iyo cudurada.
      • Waxyaabaha aan noolayn, oo ay ku jiraan qashinka, wasakhda, saxarada.
  • Nuxurka loo habeeyey si loo iftiimiyo, loo goobaabo, ama haddii kale si taban u soo jiito dareenka sifooyin jireed oo gaar ah (sanka, dhegta, iyo wixii la mid ah).
  • Nuxur u kala saraysiinaya iyaga si ku salaysan muuqaalka jireed ama sifooyinka dabeecadaha.
  • Nuxur hoos u dhigaya shakhsiyaadka lagu qeexay in jir ahaan loogu xoog-sheegto (marka laga reebo is-difaaca iyo dagaalka macnayaasha guud ee mid-midka ah).
Heerka 3-aad: Ilaalinta dheeraadka ah ee Caruurta Gaarka ah, Dadka Waaweyn ee Gaarka ah, iyo carruurta Sida Aan Ikhtiyaariga Aheyn Caanka u Ah:
  • Marka lagu daro dhammaan ilaalinada kor ku qoran, dhammaan caruurta gaarka ah, dadka waaweyn ee gaarka ah (kuwaas oo ay tahay in ay si iskood ah wax u soo dacweeyaan), iyo caruurta sida aan ikhtiyaariga aheyn caanka u ah ayaa laga ilaaliyaa:
    • Habaarka qof lala beegsado.
    • Sheegashooyinka ku saabsan ku lug lahaanshaha jaceyl, nooca galmada ama aqoonsiga jinsiga.
    • Baaqyada ficilka, bayaanada ulajeedka leh, hamiga ama odhaahyada shuruudeysan, ama odhaahyada u doodaya ama taageera faquuqa.
    • Dabeecada xun ama sheegashooyinka kartida, marka laga reebo macnaha guud ee eedeymaha dambiyada iyo dib u eegista ganacsiga ee ka dhanka ah dadka waaweyn.
    • Faahfaahinada quudhsiga, yaqyaqsiga, ama nuxur diidaya jiritaanka shakhsi, marka laga reebo macnaha guud ee eedeymaha dembi ee ka dhanka ah dadka waaweyn.
  • Marka ay si shakhsiyeed u soo dacweeyaan, caruurta gaarka ah, dadka waaweyn ee gaarka ah, iyo caruurta sida aan ikhtiyaariga aheyn caanka u ah ayaa laga ilaaliyaa kuwa soo socda:
    • Xoog-sheegashada hadalka ee qofka koowaad.
    • Sawirrada aan la rabin ee wax laga beddelay.
    • U barbardhigga shakhsiyaadka kale ee dadweynaha, kuwa khayaaliga ah ama shakhsiyaadka gaarka ah iyadoo ku saleysan muuqaalka jireed.
    • Sheegashooyinka ku saabsan aqoonsiga diinta ama caayda fikradaha diinta.
    • U barbardhigga xayawaanka ama cayayaanka dhaqan ahaan loo arko inay maskax ahaan ama jir ahaan liitaan (“shabeel,’ “libaax”).
    • Sharraxaada jireed ee dhexdhexaadka ah ama togan.
    • Dabeecad aan xumeyn ama sheegashooyinka kartida.
    • Ku weeraridda ereyo sharaf dhac ah oo la xidhiidha dhaqdhaqaaq galmo la'aan ah.
Heerka 4-aad: Ilaalinta dheeraadka ah ee loogu talagalay caruurta gaarka ah oo keliya:
  • Carruurta waxay ka helaan ilaalinta ugu badan gudaha xeerkeena. Marka lagu daro dhammaan ilaalinada kor ku qoran, caruurta gaarka ah ayaa sidoo kale laga ilaaliyaa:
    • Eedeymo ku saabsan fal dambiyeed ama dhaqan sharci darro ah.
    • Muuqaallada ah xoog-sheegashada jireed ee ka dhanka ah carruurta, ee lagu wadaagay mid kasta oo ahmacne guud oo aan cambaareyn aheyn.
    • Muuqaallada ah xoogsheegashada jireed ee ka dhanka ah carruurta, ee lagu wadaagay macne guud oo aan cambaareyn aheyn, halkaas oo aan ku darnay daah si ay dadku u doortaan inay arkaan iyo in kale.
Xoogsheegshada iyo dhibaataynta lagu gudbiyo bogagga, kooxaha, dhacdooyinka iyo farriimaha
  • Ilaalinta Heerarka 1-aad ilaa 4-aad ayaa sidoo kale laga dhaqangeliyaa Bogagga, Kooxaha, Dhacdooyinka iyo farriimaha.
Xeerarka Bulshada ee soo socda, waxaan u baahannahay macluumaad dheeraad ah iyo/ama macnaha guud si loo dhaqangeliyo:
Ha samayn:
  • Boosti gareyn nuxur bartilmaameedsanaya shakhsiyaad gaar ah iyada oo loo marayo Bogag, Kooxo iyo Dhacdooyin aan la rabin. Waxaan saarnaa nuxurkan marka uu soo dacweeyo qofka la beegsaday ama wakiilka ruqsada heysta ee qofka la beegsaday.
  • Boosti gareyn nuxurka kor lagu qeexay kaas oo haddii kale u baahan in qofka la bartilmaameedsaday uu dacweeyo nuxurka ama halka nuxurka ay caddahay in boosti gareeyaha uu si toos ah u beegsanayo qofka bartilmaameedka (tusaale: qofka la beegsaday oo lagu summaday boosti ama faallo). Waan saari doonnaa nuxurkan haddii aan xaqiijin ka haysanno qofka la beegsaday ama wakiilka idman ee qofka la beegsaday (asagoo nool ama dhintay) in nuxurku yahay mid aan la rabin.
  • Nuxurka boosti ku baaqaya ama sheegaya ujeeddo ah in lagu sameeyo dabeecad hoos tagi doonta cagajuglayn iyo dhibaatayn marka loo eego xeerarkeena. Waan saari doonnaa nuxurkan marka aan xaqiijin ka haysanno qofka la beegsaday ama wakiilka idman ee qofka qofka la beegsaday in nuxurku yahay mid aan la rabin.
  • Boosti gareyn nuxur ku cambaareynaya qof caan ah galmo. Waan saari doonnaa nuxurkan marka aan xaqiijin ka haysanno qofka la beegsaday ama wakiilka idman ee qofka qofka la beegsaday in nuxurku yahay mid aan la rabin.
  • Billow xidhiidh galmo ahaan dhibaateynayo dhibanaha. Waan saari doonnaa nuxur kasta oo loo wadaago macno guud oo aan la rabin marka aan ka haysanno xaqiijin dhibbanaha ama wakiilka idman ee dhibbanaha in nuxurku yahay mid aan la rabin.
  • Saaridda dhibaatayn wadareedka la hagay, marka:
    • Beegsiga, iyada oo loo marayo adeeg kasta, ''shakhsiyaadka khatarta sare ugu jira waxyeellada offleenka'', oo loo qeexay sida:
      • Difaacayaasha xuquuqda aadanaha
      • Caruurta
      • Dhibanayaasha dhacdooyinka rabshadaha/masiibooyinka
      • Shakhsiyaadka mucaaradka ee jooga wadamada halista leh xilliyada doorashada
      • Saraakiisha doorashada
      • Mucaaradka dawladda ee lagu bartilmaameedsaday xaaladdooda mucaaradnimo
      • Qowmiyadaha iyo diimaha laga tirada badan yahay ee ku nool aagagga colaadaha
      • Xubin ka tirsan koox khatar ku jirta oo la magacaabay oo la aqoonsan karo
    • Ku beegsiga shakhsi kasta iyada oo loo marayo meelo gaar ah, sida sanduuqa fariimaha ama bogagga aqoonsiga:
      • Nuxur ku xadgudbaya xeerarka xoog-sheegashada iyo dhibaataynta shakhsiyaadka gaarka ah ama,
      • Nuxurka la diidi karo ee ku salaysan sifo la ilaaliyo
  • Koontooyinka la joojiyay ee ku hawlan dhibaataynta baahsan ee qayb ka mid ah midkood
    • Gobolka ama shabakadaha xidhiidhka la leh gobolka ee beegsanaya shakhsi kasta iyada oo loo marayo dusha sare ee kasta.
    • Shabakado iska soo horjeeda oo beegsanaya shakhsi kasta iyaga oo u maraya dusha sare kasta oo leh:
      • Nuxur ku xad-gudbaya xeerarka xoog-sheegashada iyo dhibaataynta shakhsiyaadka gaarka ah ama,
      • Nuxurka iyaga bartilmaameedsada oo ku salaysan sifo la ilaaliyo, ama,
      • Nuxurka ama hab-dhaqanka haddii kale loo arko mid aan la aqbali karin marka la eego macnaha guud ee deegaanka
Xeerka waxaa loo cusboonaysiiyay si looga saaro muuqaallada muujinaya xoogsheegashada jireed ee carruurta aan qaangaarin marka lagu wadaago xaalad cambaareyn ah, loona oggolaado nuxurka noocaas ah oo keliya marka uu ku jiro xaalad ciyaaraha dagaalka ah.
Ujeeddada Xeerka
Xoogsheegashada iyo dhibaateyntu waxay ka dhacaan meelo badan, waxayna ku yimaadaan qaabab badan oo kala duwan, laga bilaabo samaynta hanjabaado iyo shaacinta macluumaadka shakhsiyeed ee lagu aqoonsan karo qofka, ilaa dirista farriimo hanjabaad ah iyo samaynta xiriir xaasidnimo leh oo aan la rabin. Uma dulqaadano dhaqanka noocaan ah sababtoo ah waxay ka hor istaagtaa dadka inay ku dareemaan ammaan iyo ixtiraam Facebook-ga, Instagram-ka, iyo Threads-ka.
Waxaan u kala saarnaa dadka kuwa bulshada ka dhex muuqda iyo shakhsiyaadka gaarka ah sababtoo ah waxaan rabnaa inaan oggolaano doodaha, taas oo inta badan ku jirta faallooyinka naqdinta ee dadka kuwaas oo lagu soo bandhigay wararka ama kuwa leh dhagaystayaal dadwayne oo badan. Wixii ah dadka caanka ah, waxaan saarnaa weerarrada daran iyo sidoo kale weerarrada qaarkood halkaasoo dadka bulshada ka dhax muuqdo si toos ah loogu summado boostiga ama faallada. Waxaan u qeexnaa dadka kuwa bulshada ka dhex muuqda inay yihiin mas'uuliyiin heer dowladeed iyo heer qaran ah, musharaxiinta siyaasadeed ee xafiisyadaas, dadka haysta in ka badan hal milyan oo taageerayaal ah ama la socdayaal baraha bulshada iyo dadka hela soo gudbinta warar lagu kalsoonaan karo.
Wixii ah shakhsiyaadka aan caanka ahayn, ilaalintayadu way ka sii dheertahay: Waxaan saarnaa nuxurka loola jeedo inuu hoos u dhac ku sameeyo ama ceeb yahay, oo ay ku jiraan, tusaale ahaan, sheegashooyinka ku saabsan howl galmo. Waxaan aqoonsannahay in xoog-sheegashada iyo dhibaatayntu ay saamayn shucuureed oo badan ku yeelan karaan carruurta, waana sababta ay xeerarkeenu u siiyaan ilaalin sare qof kasta oo ka yar da'da 18, iyadoon loo eegin heerka isticmaalaha.
Macnaha guud iyo ujeeddadu waa muhiim, waxaana u oggolnahay dadka inay soo boosti gareeyaan oo ay wadaagaan haddii ay caddaato in wax la wadaagay si loo cambaareeyo ama loogu soo jeediyo dareenka xoog-sheegashada iyo dhibaataynta. Xaaladaha qaarkood, waxaan u baahannahay in qofku isagu soo wargeliyo sababtoo ah waxay naga caawineysaa inaan fahanno in qofka la beegsaday uu dareemayo xoogsheegasho ama dhibaateyn. Marka laga soo tago soo wargelinta hab-dhaqanka iyo nuxurka noocaas ah, waxaan ku dhiirrigelinnaa dadka inay isticmaalaan qalabyada laga heli karo barahayagaFacebook-ga si ay uga caawiyaan ka hortagga.
Waxaan sidoo kale leenahay Xarunta Ka Hortagga Xoogsheegashada, oo ah agab loogu talagalay dhalinta, waalidiinta, iyo barayaasha raadinaya taageero ku saabsan arrimaha la xiriira xoogsheegashada iyo khilaafyada kale. Waxay bixisaa hagitaan tallaabo-tallaabo ah, oo ay ku jiraan macluumaad ah sida loo billaabo wada-sheekeysiyada muhiimka ah ee ku saabsan xoog-sheegashada. Wax badan ka baro waxa aanu samaynayno si aan dadka uga difaacno xoog-sheegashada iyo dhibaataynta halkan.
Fiiro gaar ah: Xeerkani ma khuseeyo shakhsiyaadka ka tirsan ururrada la magacaabay ee hoos yimaada Xeerka Ururrada iyo Shakhsiyaadka Khatarta ah ama shakhsiyaadka dhintay ka hor 1900.
Heerka 1-aad: Ilaalinta guud ee qof walba:
  • Qof kasta waxaa laga ilaaliyaa:
    • Xidhiidhka aan la rabin kaas oo ah:
      • Mid soo noqnoqda, AMA
      • Dhibaateyn galmo leh, AMA
      • Loo jiheeyay tiro badan oo shakhsiyaad ah iyadoon codsi hore jirin.
    • Baaqyada inuu is-dhaawaco ama is-dilo qof gaar ah, ama shakhsiyaad koox ah.
    • Weeraradda ku saabsan waaya aragnimadooda weerar galmo, ka faa'iidaysiga galmada, dhibaataynta galmada, ama xadgudubka guriga.
    • Bayaanno leh ujeeddo in lagu sameeyo howl galmo ama u doodista in la sameeyo howl galmo.
    • Si xun uga faalloodka galmo.
    • Sawir ku hagaajinta ama sawirida galmo sharaf dhac ah
    • Weerarida sharaf dhaca ah ee la xidhiidha dhaqdhaqaaqa galmada (tusaale: dhillo, shaqbo).
    • Sheegashooyinka in musiibo argagax leh aysan dhicin.
    • Sheegashooyinka ah in shakhsiyaadka ay ka been sheegayaan in ay yihiin dhibane ay ku dhacday musiibo argagax leh ama weerar argagixiso, oo ay ku jiraan sheegashooyinka in ay yihiin:
      • Matalida ama Iska dhigidda inaad tahay dhibane dhacdo gaar ah, ama
      • In lacag laguu siiyay ama laguu shaqaaleysiiyay si aad dadka uga marin habaabiso doorkooda dhacdada.
  • Hanjabaadaha inaad shaacinayso lambarka taleefoonka gaarka ah, cinwaanka deegaanka, cinwaanka iimaylka ama diiwaanada caafimaadka ee shakhsi (sida lagu qeexay Xeerka Ku xadgudubka Asturnaanta).
  • Wicitaannada, ama bayaannada leh ujeeddo in laga qaybgalo, xoogsheegashada iyo/ama dhibaataynta.
  • Nuxurka hoos u dhigaya ama muujinaya karaahiyo loola jeedo shakhsiyaadka lagu sawiray habka, ama isla markiiba ka dib, caadada, kaadida, mataga, ama saxarada
  • Qof kasta waa laga ilaaliyay kuwan soo socda, laakiin dadka caanka, waa inay si ula kac ah u wajahaan:
    • Baaqyo dhimasho iyo bayaannada taageeraya qandaraas siin ama qaadista xaalad caafimaad.
    • Dabaaldegga ama ku jeesjeeska dhimasho ama xaalad caafimaad.
    • Sheegashooyinka ku saabsan caabuqa galmada lagu kala qaado.
    • Bayaanada sharaf dhaca ah ee la xidhiidha habaarka dheddigga.
    • Bayaanada liidnimada ee ku saabsan muuqaalka jirka.
Heerka 2-aad: Ilaalinta dheeraadka ah ee dhammaan Caruurta, Dadka waawayn ee Gaarka ah iyo kuwa sida Baaxada Xaddidan uga Dhex Muuqda Bulshada (tusaale, shakhsiyaad caannimadooda aasaasiga ahi ay ku kooban tahay u ololeeyntooda, suxufinimadooda, ama kuwa caanka ku noqday si aan ikhtiyaariga ahayn):
  • Marka lagu daro ilaalinta caalamiga ah ee qof kasta, dhammaan carruurta (shakhsiyaadka gaarka ah iyo dadka bulshada ka dhex muuqda), dadka waaweyn ee gaarka ah iyo kuwa sida baaxada xaddidan uga dhex muuqda bulshada ayaa laga ilaaliyaa:
    • Sheegashooyinka ku saabsan howsha galmada, marka laga reebo macnaha guud ee eedeymaha dambiyada ka dhanka ah dadka waaweyn (taabashada galmada ee aan raaliga laga ahayn).
    • Nuxur ku cambaareynaya galmo qof kale oo weyn (galmoodka carruurta waxaa lagu koobay xeerka Galmo uga Faa'ideysiga Ilmaha, Xadgudubka iyo Qaawanaanta).
  • Dhammaan caruurta (shakhsiyaadka gaarka ah iyo dadka caanka ah), Dadka waawayn ee gaarka ah iyo kuwa sida baaxada xaddidan uga dhex muuqda bulshada) ayaa laga ilaaliyaa kuwan soo socda, laakiin caruurta caanka ah, waa inay si ula kac ah u wajahaan:
    • Barbardhigyada hoos u dhigaya dadka (qaab qoraal ama muuqaal ah) oo ku socda ama ku saabsan:
      • Xayawaanada iyo cayayaanka, oo ay ku jiraan makhluuqa aadanaha ka hooseeya, kuwaas oo dhaqan ahaan loo arko inay liitaan.
      • Baktiiriyada, fayrasyada, xanuun sidayaasha yaryar, iyo cudurada.
      • Waxyaabaha aan noolayn, oo ay ku jiraan qashinka, wasakhda, saxarada.
  • Nuxurka loo habeeyey si loo iftiimiyo, loo goobaabo, ama haddii kale si taban u soo jiito dareenka sifooyin jireed oo gaar ah (sanka, dhegta, iyo wixii la mid ah).
  • Nuxur u kala saraysiinaya iyaga si ku salaysan muuqaalka jireed ama sifooyinka dabeecadaha.
  • Nuxur hoos u dhigaya shakhsiyaadka lagu qeexay in jir ahaan loogu xoog-sheegto (marka laga reebo is-difaaca iyo dagaalka macnaha guud ee mid-midka ah).
Heerka 3-aad: Ilaalinta dheeraadka ah ee Caruurta Gaarka ah, Dadka Waaweyn ee Gaarka ah, iyo carruurta Sida Aan Ikhtiyaariga Aheyn Caanka u Ah:
  • Marka lagu daro dhammaan ilaalinada kor ku qoran, dhammaan caruurta gaarka ah, dadka waaweyn ee gaarka ah (kuwaas oo ay tahay in ay si iskood ah wax u soo dacweeyaan), iyo caruurta sida aan ikhtiyaariga aheyn caanka u ah ayaa laga ilaaliyaa:
    • Habaarka qof lala beegsado.
    • Sheegashooyinka ku saabsan ku lug lahaanshaha jaceyl, nooca galmada ama aqoonsiga jinsiga.
    • Baaqyada ficilka, bayaanada ulajeedka leh, hamiga ama odhaahyada shuruudeysan, ama odhaahyada u doodaya ama taageera faquuqa.
    • Dabeecada xun ama sheegashooyinka kartida, marka laga reebo macnaha guud ee eedeymaha dambiyada iyo dib u eegista ganacsiga ee ka dhanka ah dadka waaweyn.
    • Faahfaahinada quudhsiga, yaqyaqsiga, ama nuxur diidaya jiritaanka shakhsi, marka laga reebo macnaha guud ee eedeymaha dembi ee ka dhanka ah dadka waaweyn.
  • Marka ay si shakhsiyeed u soo dacweeyaan, caruurta gaarka ah, dadka waaweyn ee gaarka ah, iyo caruurta sida aan ikhtiyaariga aheyn caanka u ah ayaa laga ilaaliyaa kuwa soo socda:
    • Xoog-sheegashada hadalka ee qofka koowaad.
    • Sawirrada aan la rabin ee wax laga beddelay.
    • U barbardhigga shakhsiyaadka kale ee dadweynaha, kuwa khayaaliga ah ama shakhsiyaadka gaarka ah iyadoo ku saleysan muuqaalka jireed.
    • Sheegashooyinka ku saabsan aqoonsiga diinta ama caayda fikradaha diinta.
    • U barbardhigga xayawaanka ama cayayaanka dhaqan ahaan loo arko inay maskax ahaan ama jir ahaan liitaan (“shabeel,’ “libaax”).
    • Sharraxaada jireed ee dhexdhexaadka ah ama togan.
    • Dabeecad aan xumeyn ama sheegashooyinka kartida.
    • Ku weeraridda ereyo sharaf dhac ah oo la xidhiidha dhaqdhaqaaq galmo la'aan ah.
Heerka 4-aad: Ilaalinta dheeraadka ah ee loogu talagalay caruurta gaarka ah oo keliya:
  • Carruurta waxay ka helaan ilaalinta ugu badan gudaha xeerkeena. Marka lagu daro dhammaan ilaalinada kor ku qoran, caruurta gaarka ah ayaa sidoo kale laga ilaaliyaa:
    • Eedeymo ku saabsan fal dambiyeed ama dhaqan sharci darro ah.
    • Muuqaallada ah xoog-sheegashada jireed ee ka dhanka ah carruurta, ee lagu wadaagay macne guud oo aan cambaareyn aheyn.
    • Muuqaallada ah xoogsheegashada jireed ee ka dhan ah carruurta, ee lagu wadaagay macne guud oo aan cambaareyn aheyn, halkaas oo aan ku darnay daah si ay dadku u doortaan inay arkaan iyo in kale.
Xoogsheegshada iyo dhibaataynta lagu gudbiyo bogagga, kooxaha, dhacdooyinka iyo farriimaha
  • Ilaalinta Heerka 1-aad illaa 4-aad ayaa sidoo kale lagu soo rogay bogagga, kooxaha, dhacdooyinka iyo farriimaha.
Waxaan nuxurkan ku darnaa dabool si ay dadku u dooran karaan inay arkaan iyo in kale: Muuqaallada xoog sheegsiga jireed ee ka dhanka ah carruurta aan qaangaarin ee lagu wadaago xaalad cambaareyn ah
Xeerarka Bulshada ee soo socda, waxaan u baahannahay macluumaad dheeraad ah iyo/ama macnaha guud si loo dhaqangeliyo:
Ha samayn:
  • Boosti gareyn nuxur bartilmaameedsanaya shakhsiyaad gaar ah iyada oo loo marayo Bogag, Kooxo iyo Dhacdooyin aan la rabin. Waxaan saarnaa nuxurkan marka uu soo dacweeyo dhibbanahala beegsaday ama wakiilka ruqsada heysta ee dhibbanahala beegsaday.
  • Samayn koontooyin si aad ula xidhiidho qof ku xannibay.
  • Boosti gareeyn weerarrada adeegsada ereyo sharaf dhac ah oo la xidhiidha habaarka ku aadan dheddignimada. Waxaan saarnaa nuxurkan marka dhibbanaha ama wakiilka ruqsada heysta ee dhibbanaha uu nagu soo wargeliyo nuxurka, xitaa haddii dhibbanuhu uusan si toos ah u soo sheegin.
  • Boosti gareyn nuxurka kor lagu qeexay kaas oo haddii kale u baahan dhibbanahala beegsaday in uu dacweeyo nuxurka ama halka nuxurka ay caddahay in boosti gareeyaha uu si toos ah u beegsanayo dhibbanahala beegsanayo (tusaale: bartilmaameedka (isagoo nool ama dhintay)ee dhibbanaha oo lagu summado boosti ama faallo). Waan saari doonnaa nuxurkan haddii aan xaqiijin ka haysanno dhibbanahala beegsaday ama wakiilka ruqsada heysta ee dhibbanahala beegsaday (asagoo nool ama dhintay) in nuxurku yahay mid aan la rabin.
  • Boosti gareyn nuxur ammaanaya, u dabaaldegaya ama ku jeesjeesaya dhimashada qof kasta. Waxaan sidoo kale saarnaa nuxurka beegsanayo shakhsi dhintay kaas oo sida caadiga ah u baahnaan lahaa in uu soo dacweeyo dhibbanaha.
  • Nuxurka boosti ku baaqaya ama sheegaya ujeeddo ah in lagu sameeyo dabeecad hoos tagi doonta cagajuglayn iyo dhibaatayn marka loo eego xeerarkeena. Waan saari doonnaa nuxurkan marka aan xaqiijin ka haysanno dhibbanahala beegsaday ama wakiilka ruqsada heysta ee dhibbanahala beegsaday in nuxurku yahay mid aan la rabin.
  • Boosti gareyn nuxur ku cambaareynaya qof caan ah galmo. Waan saari doonnaa nuxurkan marka aan xaqiijin ka haysanno dhibbanahala beegsaday ama wakiilka ruqsada heysta ee dhibbanahala beegsaday in nuxurku yahay mid aan la rabin.
  • Billaabin xidhiidh aan la rabin, oo ay ku jirto marka xidhiidhku uu galmo ahaan dhibaateynayo dhibbanaha. Waan saari doonnaa nuxur kasta oo loo wadaago macno guud oo aan la rabin marka aan ka haysanno xaqiijin dhibbanaha ama wakiilka idman ee dhibbanaha in nuxurku yahay mid aan la rabin.
  • Ka qayb-qaadashada ku dhibaataynta baahsan ee ka dhanka ah shakhsiyaad kaas oo bartilmaameedsada iyaga iyadoo lagu salaynayo go'aankooda ah inay qaataan ama aysan la qaadan tallaalka COVID-19:
  • Bayaanada hoos-u-dhaca maskaxeed iyo akhlaaqeed ee ku salaysan go'aankooda, ama
  • Bayaannada u dooda ama ku eedeeya natiijo taban oo ka dhalata go'aankooda, marka laga reebo kuwa si weyn loo xaqiijiyay iyo/ama la aqbalay ee calaamadaha COVID-19 ama waxyeellooyinka tallaalka.
  • Saaridda dhibaatayn wadareedka la hagay, marka:
    • Beegsiga, iyada oo loo marayo adeeg kasta, ''shakhsiyaadka khatarta sare ugu jira waxyeellada offleenka'', oo loo qeexay sida:
      • Difaacayaasha xuquuqda aadanaha
      • Caruurta
      • Dhibanayaasha dhacdooyinka rabshadaha/masiibooyinka
      • Shakhsiyaadka mucaaradka ee jooga wadamada halista leh xilliyada doorashada
      • Saraakiisha doorashada
      • Mucaaradka dawladda ee lagu bartilmaameedsaday xaaladdooda mucaaradnimo
      • Qowmiyadaha iyo diimaha laga tirada badan yahay ee ku nool aagagga colaadaha
      • Xubin ka tirsan koox khatar ku jirta oo la magacaabay oo la aqoonsan karo
    • Ku beegsiga shakhsi kasta iyada oo loo marayo meelo gaar ah, sida sanduuqa fariimaha ama bogagga aqoonsiga:
      • Nuxur ku xadgudbaya xeerarka xoog-sheegashada iyo dhibaataynta shakhsiyaadka gaarka ah ama,
      • Nuxurka la diidi karo ee ku salaysan sifo la ilaaliyo
  • Koontooyinka la joojiyay ee ku hawlan dhibaataynta baahsan ee qayb ka mid ah midkood
    • Gobolka ama shabakadaha xidhiidhka la leh gobolka ee beegsanaya shakhsi kasta iyada oo loo marayo dusha sare ee kasta.
    • Shabakado iska soo horjeeda oo beegsanaya shakhsi kasta iyaga oo u maraya dusha sare kasta oo leh:
      • Nuxur ku xad-gudbaya xeerarka xoog-sheegashada iyo dhibaataynta shakhsiyaadka gaarka ah ama,
      • Nuxurka iyaga bartilmaameedsada oo ku salaysan sifo la ilaaliyo, ama,
      • Nuxurka ama hab-dhaqanka haddii kale loo arko mid diidmo ah marka la eego macnaha guud ee deegaanka
Ujeeddada Xeerka
Xoogsheegashada iyo dhibaateynta ayaa ka dhacda meelo badan waxayna ku timaadaa qaabab badan oo kala duwan laga bilaabo samaynta hanjabaado iyo sii daynta macluumaadka shakhsi ahaaneed ee la aqoonsan karo dirida farriimo hanjabaado ah iyo samaynta xidhiidh xaasidnimo oo aan loo baahnayn. Uma dulqaadanayno dhaqanka noocaan ah sababtoo ah waxay ka hor istaagtaa dadka inay ku dareemaan ammaan iyo ixtiraam Facebook-ga, Instagram-ka, iyo Threads-ka.
Waxaan u kala saarnaa dadka kuwa bulshada ka dhex muuqda iyo shakhsiyaadka gaarka ah sababtoo ah waxaan rabnaa inaan oggolaano doodaha, taas oo inta badan ku jirta faallooyinka naqdinta ee dadka kuwaas oo lagu soo bandhigay wararka ama kuwa leh dhagaystayaal dadwayne oo badan. Wixii ah dadka caanka ah, waxaan saarnaa weerarrada daran iyo sidoo kale weerarrada qaarkood halkaasoo dadka bulshada ka dhax muuqdo si toos ah loogu summado boostiga ama faallada. Waxaan u qeexnaa dadka kuwa bulshada ka dhex muuqda inay yihiin mas'uuliyiin heer dowladeed iyo heer qaran ah, musharaxiinta siyaasadeed ee xafiisyadaas, dadka haysta in ka badan hal milyan oo taageerayaal ah ama la socdayaal baraha bulshada iyo dadka hela soo gudbinta warar lagu kalsoonaan karo.
Wixii ah shakhsiyaadka aan caanka ahayn, ilaalintayadu way ka sii dheertahay: Waxaan saarnaa nuxurka loola jeedo inuu hoos u dhac ku sameeyo ama ceeb yahay, oo ay ku jiraan, tusaale ahaan, sheegashooyinka ku saabsan howl galmo. Waxaan aqoonsannahay in xoog-sheegashada iyo dhibaatayntu ay saamayn shucuureed oo badan ku yeelan karaan carruurta, waana sababta ay xeerarkeenu u siiyaan ilaalin sare qof kasta oo ka yar da'da 18, iyadoon loo eegin heerka isticmaalaha.
Macnaha guud iyo ujeeddadu waa muhiim, waxaana u oggolnahay dadka inay soo boosti gareeyaan oo ay wadaagaan haddii ay caddaato in wax la wadaagay si loo cambaareeyo ama loogu soo jeediyo dareenka xoog-sheegashada iyo dhibaataynta. Xaaladaha qaarkood, waxaan u baahannahay dacwo shakhsi ahaaneed sababtoo ah waxay naga caawineysaa inaan fahanno in qofka la beegsaday uu dareemayo xoog-sheegasho ama dhibaateyn. Marka laga soo tago dacwo gudbinta hab-dhaqanka iyo nuxurka noocaas ah, waxaanu ku dhiirigelinaa dadka inay isticmaalaan qalabyada laga heli karo madalyaasheena si ay uga caawiyaan ka hortagga iyada.
Waxaan sidoo kale leenahay Xarunta Ka Hortagga Xoog-sheegashada, oo ah agab loogu talagalay dhalinta, waalidiinta, iyo barayaasha u raadinaya taageero arrimaha la xidhiidha xoog-sheegashada iyo khilaafyada kale. Waxay bixisaa hagitaan tallaabo-tallaabo ah, oo ay ku jiraan macluumaad ah sida loo billaabo wada-sheekeysiyada muhiimka ah ee ku saabsan xoog-sheegashada. Wax badan ka baro waxa aanu samaynayno si aan dadka uga difaacno xoog-sheegashada iyo dhibaataynta halkan.
Fiiro gaar ah: Xeerkani ma khuseeyo shakhsiyaadka ka tirsan ururrada la magacaabay ee hoos yimaada Xeerka Ururrada iyo Shakhsiyaadka Khatarta ah ama shakhsiyaadka dhintay ka hor 1900.
Ha samayn:
Heerka 1-aad: Ilaalinta guud ee loogu talagalay qof walba:
  • Qof kasta waxaa laga ilaaliyaa:
    • Soo noqnoqdaAan la rabin xiriir kaas ooah:
      • Aan la rabinSoo noqnoqda, AMAama
      • Dhibaateyn galmo leh, AMAama
      • IsDloo jeediyay tiro badan oo shakhsiyaad ah iyada oo aan codsi hore jirin.
    • Baaqyada loogu baaqayo qof gaar ah ama koox shakhsiyaad ah inay is-dhaawacaan ama is-dilaan.
    • Weeraradda ku saabsan waaya aragnimadooda weerar galmo, ka faa'iidaysiga galmada, dhibaataynta galmada, ama xadgudubka guriga.
    • Bayaanno leh ujeeddo in lagu sameeyo howl galmo ama u doodista in la sameeyo howl galmo.
    • Si xun uga faalloodka galmo.
    • Sawir ku hagaajinta ama sawirida galmo sharaf dhac ah
    • Weerarida sharaf dhaca ah ee la xidhiidha dhaqdhaqaaqa galmada (tusaale: dhillo, shaqbo).
    • Sheegashooyinka in musiibo argagax leh aysan dhicin.
    • Sheegashooyinka ah in shakhsiyaadka ay ka been sheegayaan in ay yihiin dhibane ay ku dhacday musiibo argagax leh ama weerar argagixiso, oo ay ku jiraan sheegashooyinka in ay yihiin:
      • Matalida ama Iska dhigidda inaad tahay dhibane dhacdo gaar ah, ama
      • In lacag laguu siiyay ama laguu shaqaaleysiiyay si aad dadka uga marin habaabiso doorkooda dhacdada.
  • Hanjabaadaha inaad shaacinayso lambarka taleefoonka gaarka ah, cinwaanka deegaanka, cinwaanka iimaylka ama diiwaanada caafimaadka ee shakhsi (sida lagu qeexay Xeerka Ku xadgudubka Asturnaanta).
  • Wicitaannada, ama bayaannada leh ujeeddo in laga qaybgalo, xoogsheegashada iyo/ama dhibaataynta.
  • Nuxurka hoos u dhigaya ama muujinaya karaahiyo loola jeedo shakhsiyaadka lagu sawiray habka, ama isla markiiba ka dib, caadada, kaadida, mataga, ama saxarada
  • Qof kasta waa laga ilaaliyay kuwan soo socda, laakiin dadka caanka, waa inay si ula kac ah u wajahaan:
    • Baaqyo dhimasho iyo bayaannada taageeraya qandaraas siin ama qaadista xaalad caafimaad.
    • Dabaaldegga ama ku jeesjeeska dhimasho ama xaalad caafimaad.
    • Sheegashooyinka ku saabsan caabuqa galmada lagu kala qaado.
    • Bayaanada sharaf dhaca ah ee la xidhiidha habaarka dheddigga.
    • Bayaanada liidnimada ee ku saabsan muuqaalka jirka.
Heerka 2-aad: Ilaalinta dheeraadka ah ee dhammaan Caruurta, Dadka waawayn ee Gaarka ah iyo kuwa sida Baaxada Xaddidan uga Dhex Muuqda Bulshada (tusaale, shakhsiyaad caannimadooda aasaasiga ahi ay ku kooban tahay u ololeeyntooda, suxufinimadooda, ama kuwa caanka ku noqday si aan ikhtiyaariga ahayn):
  • Marka lagu daro ilaalinta caalamiga ah ee qof kasta, dhammaan carruurta (shakhsiyaadka gaarka ah iyo dadka bulshada ka dhex muuqda), dadka waaweyn ee gaarka ah iyo kuwa sida baaxada xaddidan uga dhex muuqda bulshada ayaa laga ilaaliyaa:
    • Sheegashooyinka ku saabsan howsha galmada, marka laga reebo macnaha guud ee eedeymaha dambiyada ka dhanka ah dadka waaweyn (taabashada galmada ee aan raaliga laga ahayn).
    • Nuxur ku cambaareynaya galmo qof kale oo weyn (galmoodka carruurta waxaa lagu koobay xeerka Galmo uga Faa'ideysiga Ilmaha, Xadgudubka iyo Qaawanaanta).
  • Dhammaan caruurta (shakhsiyaadka gaarka ah iyo dadka caanka ah), Dadka waawayn ee gaarka ah iyo kuwa sida baaxada xaddidan uga dhex muuqda bulshada) ayaa laga ilaaliyaa kuwan soo socda, laakiin caruurta caanka ah, waa inay si ula kac ah u wajahaan:
    • Barbardhigyada hoos u dhigaya dadka (qaab qoraal ama muuqaal ah) oo ku socda ama ku saabsan:
      • Xayawaanada iyo cayayaanka, oo ay ku jiraan makhluuqa aadanaha ka hooseeya, kuwaas oo dhaqan ahaan loo arko inay liitaan.
      • Baktiiriyada, fayrasyada, xanuun sidayaasha yaryar, iyo cudurada.
      • Waxyaabaha aan noolayn, oo ay ku jiraan qashinka, wasakhda, saxarada.
  • Nuxurka loo habeeyey si loo iftiimiyo, loo goobaabo, ama haddii kale si taban u soo jiito dareenka sifooyin jireed oo gaar ah (sanka, dhegta, iyo wixii la mid ah).
  • Nuxur u kala saraysiinaya iyaga si ku salaysan muuqaalka jireed ama sifooyinka dabeecadaha.
  • Nuxur hoos u dhigaya shakhsiyaadka lagu qeexay in jir ahaan loogu xoog-sheegto (marka laga reebo is-difaaca iyo dagaalka macnaha guud ee mid-midka ah).
Heerka 3-aad: Ilaalinta dheeraadka ah ee Caruurta Gaarka ah, Dadka Waaweyn ee Gaarka ah, iyo carruurta Sida Aan Ikhtiyaariga Aheyn Caanka u Ah:
  • Marka lagu daro dhammaan ilaalinada kor ku qoran, dhammaan caruurta gaarka ah, dadka waaweyn ee gaarka ah (kuwaas oo ay tahay in ay si iskood ah wax u soo dacweeyaan), iyo caruurta sida aan ikhtiyaariga aheyn caanka u ah ayaa laga ilaaliyaa:
    • Habaarka qof lala beegsado.
    • Sheegashooyinka ku saabsan ku lug lahaanshaha jaceyl, nooca galmada ama aqoonsiga jinsiga.
    • Baaqyada ficilka, bayaanada ulajeedka leh, hamiga ama odhaahyada shuruudeysan, ama odhaahyada u doodaya ama taageera faquuqa.
    • Dabeecada xun ama sheegashooyinka kartida, marka laga reebo macnaha guud ee eedeymaha dambiyada iyo dib u eegista ganacsiga ee ka dhanka ah dadka waaweyn.
    • Faahfaahinada quudhsiga, yaqyaqsiga, ama nuxur diidaya jiritaanka shakhsi, marka laga reebo macnaha guud ee eedeymaha dembi ee ka dhanka ah dadka waaweyn.
  • Marka ay si shakhsiyeed u soo dacweeyaan, caruurta gaarka ah, dadka waaweyn ee gaarka ah, iyo caruurta sida aan ikhtiyaariga aheyn caanka u ah ayaa laga ilaaliyaa kuwa soo socda:
    • Xoog-sheegashada hadalka ee qofka koowaad.
    • Sawirrada aan la rabin ee wax laga beddelay.
    • U barbardhigga shakhsiyaadka kale ee dadweynaha, kuwa khayaaliga ah ama shakhsiyaadka gaarka ah iyadoo ku saleysan muuqaalka jireed.
    • Sheegashooyinka ku saabsan aqoonsiga diinta ama caayda fikradaha diinta.
    • U barbardhigga xayawaanka ama cayayaanka dhaqan ahaan loo arko inay maskax ahaan ama jir ahaan liitaan (“shabeel,’ “libaax”).
    • Sharraxaada jireed ee dhexdhexaadka ah ama togan.
    • Dabeecad aan xumeyn ama sheegashooyinka kartida.
    • Ku weeraridda ereyo sharaf dhac ah oo la xidhiidha dhaqdhaqaaq galmo la'aan ah.
Heerka 4-aad: Ilaalinta dheeraadka ah ee loogu talagalay caruurta gaarka ah oo keliya:
  • Carruurta waxay ka helaan ilaalinta ugu badan gudaha xeerkeena. Marka lagu daro dhammaan ilaalinada kor ku qoran, caruurta gaarka ah ayaa sidoo kale laga ilaaliyaa:
    • Eedeymo ku saabsan fal dambiyeed ama dhaqan sharci darro ah.
    • Muuqaallada ah xoog-sheegashada jireed ee ka dhanka ah carruurta, ee lagu wadaagay macne guud oo aan cambaareyn aheyn.
Heerka 5-aad: Xoogsheegshada iyo dhibaataynta lagu gudbiyo boggaga, kooxaha, dhacdooyinka iyo fariimaha
  • Ilaalinta Heerka 1-aad illaa 4-aad ayaa sidoo kale lagu soo rogay bogagga, kooxaha, dhacdooyinka iyo farriimaha.
Waxaan nuxurkan ku darnaa dabool si ay dadku u dooran karaan inay arkaan iyo in kale:
Muuqaallada xoog sheegsiga jireed ee ka dhanka ah carruurta aan qaangaarin ee lagu wadaago xaalad cambaareyn ah
Xeerarka Bulshada ee soo socda, waxaan u baahannahay macluumaad dheeraad ah iyo/ama macnaha guud si loo dhaqangeliyo:
Ha samayn:
  • Nuxurka boosti bartilmaameedsanaya shakhsiyaad gaar ah iyada oo loo marayo bogagga, kooxaha iyo dhacdooyinka aan la rabin. Waxaan saarnaa nuxurkan marka uu soo dacweeyo dhibbanaha ama wakiilka dhibbanaha ee idman.
  • Samaynta koontooyin si aad ula xidhiidho qof ku xannibay.
  • Boosti gareeynta weerarrada adeegsada ereyo sharaf dhac ah oo la xidhiidha habaarka ka yimaada dheddiga. Waxaan saarnaa nuxurkan marka dhibbanaha ama wakiilka idman ee dhibbanaha uu nagu soo wargeliyo nuxurka, xitaa haddii dhibbanuhu uusan si toos ah u soo sheegin.
  • Nuxurka boosti kaas oo haddii kale u baahan in dhibbanaha uu dacweeyo nuxurka ama ay caddahay in boosti gareeyaha uu si toos ah u beegsanayo dhibbanaha (tusaale: dhibbanaha waxaa lagu beegsaday boostiga ama faallada). Waan saari doonaa nuxurkan haddii aan xaqiijin ka haysanno dhibbanaha ama wakiilka idman ee dhibbanaha in nuxurku yahay mid aan la rabin.
  • Nuxurka boosti amaanaya, u dabaaldegaya ama ku jeesjeesaya dhimashada qof kasta. Waxaan sidoo kale saarnaa nuxurka beegsanayo shakhsi dhintay kaas oo sida caadiga ah u baahnaan lahaa in uu soo dacweeyo dhibbanaha.
  • Nuxurka boosti ku baaqaya ama sheegaya ujeeddo ah in lagu sameeyo dabeecad hoos tagi doonta cagajuglayn iyo dhibaatayn marka loo eego xeerarkeena. Waan saari doonnaa nuxurkan marka aan xaqiijin ka haysanno dhibbanaha ama wakiilka idman ee dhibbanaha in nuxurku yahay mid aan la rabin.
  • Nuxurka boosti ku cambaareynaya qof caan ah galmo. Waan ka saari doonnaa nuxurkan marka aan xaqiijin ka haysanno dhibbanaha ama wakiilka dhibbanaha ee loo idmaday in nuxurku yahay mid aan la rabin.
  • Si isdaba joog ah ula xiriir qof si aad ugu sameyso dhibaateyn galmo. Waan ka saari doonnaa nuxurkan marka aan xaqiijin ka haysanno dhibbanaha ama wakiilka dhibbanaha ee loo idmaday in nuxurku yahay mid aan la rabin.
  • Bilaabidda xiriir aan la rabin, oo ay ku jirto marka xiriirku uu qaataha si galmo ah u dhibaateynayo. Waan saari doonnaa nuxur kasta oo lagu wadaago xaalad aan la rabin marka aan xaqiijin ka helno qaataha ama wakiilka idman ee qaataha in xiriirku yahay mid aan la rabin.
  • Ka qaybqaadashada dhibaateyn baahsan oo lagu beegsanayo shakhsiyaad iyadoo lagu salaynayo go'aankooda ah inay qaataan ama aysan qaadan tallaalka COVID-19, iyadoo lagu sameynayo:
    • Bayaanada hoos-u-dhac maskaxeed iyo akhlaaqeed ee ku salaysan go'aankooda, ama
    • Bayaannada u dooda ama ku eedeeya natiijo taban oo ka dhalata go'aankooda, marka laga reebo kuwa si weyn loo xaqiijiyay iyo/ama la aqbalay ee calaamadaha COVID-19 ama waxyeellooyinka tallaalka.
  • Saaridda dhibaatayn wadareedka la hagay, marka:
    • Beegsiga, iyada oo loo marayo adeeg kasta, ''shakhsiyaadka khatarta sare ugu jira waxyeellada offleenka'', oo loo qeexay sida:
      • Difaacayaasha xuquuqda aadanaha
      • Caruurta
      • Dhibanayaasha dhacdooyinka rabshadaha/masiibooyinka
      • Shakhsiyaadka mucaaradka ee jooga wadamada halista leh xilliyada doorashada
      • Saraakiisha doorashada
      • Mucaaradka dawladda ee lagu bartilmaameedsaday xaaladdooda mucaaradnimo
      • Qowmiyadaha iyo diimaha laga tirada badan yahay ee ku nool aagagga colaadaha
      • Xubin ka tirsan koox khatar ku jirta oo la magacaabay oo la aqoonsan karo
    • Ku beegsiga shakhsi kasta iyada oo loo marayo meelo gaar ah, sida sanduuqa fariimaha ama bogagga aqoonsiga:
      • Nuxur ku xadgudbaya xeerarka xoog-sheegashada iyo dhibaataynta shakhsiyaadka gaarka ah ama,
      • Nuxurka la diidi karo ee ku salaysan sifo la ilaaliyo
  • Koontooyinka la joojiyay ee ku hawlan dhibaataynta baahsan ee qayb ka mid ah midkood
    • Gobolka ama shabakadaha xidhiidhka la leh gobolka ee beegsanaya shakhsi kasta iyada oo loo marayo dusha sare ee kasta.
    • Shabakado iska soo horjeeda oo beegsanaya shakhsi kasta iyaga oo u maraya dusha sare kasta oo leh:
      • Nuxur ku xad-gudbaya xeerarka xoog-sheegashada iyo dhibaataynta shakhsiyaadka gaarka ah ama,
      • Nuxurka iyaga bartilmaameedsada oo ku salaysan sifo la ilaaliyo, ama,
      • Nuxurka ama hab-dhaqanka haddii kale loo arko mid aan la aqbali karin marka la eego macnaha guud ee deegaanka
Cusboonaysiintu waxay caddaynaysaa in dhibaateynta galmo ee aan la rabin ee farriimaha gaarka ah ay ku xadgudubto xeerka xoog sheegsiga iyo dhibaateynta, xitaa marka la diro hal mar oo keliya.
Xoogsheegashada iyo dhibaateyntu waxay ka dhacaan meelo badan, waxayna ku yimaadaan qaabab badan oo kala duwan, laga bilaabo samaynta hanjabaado iyo shaacinta macluumaadka shakhsiyeed ee lagu aqoonsan karo qofka, ilaa dirista farriimo hanjabaad ah iyo samaynta xiriir xaasidnimo leh oo aan la rabin. Uma dulqaadanayno dhaqanka noocaan ah sababtoo ah waxay ka hor istaagtaa dadka inay ku dareemaan ammaan iyo ixtiraam Facebook-ga.
Waxaan u kala saarnaa dadka kuwa bulshada ka dhex muuqda iyo shakhsiyaadka gaarka ah sababtoo ah waxaan rabnaa inaan oggolaano doodaha, taas oo inta badan ku jirta faallooyinka naqdinta ee dadka kuwaas oo lagu soo bandhigay wararka ama kuwa leh dhagaystayaal dadwayne oo badan. Wixii ah dadka caanka ah, waxaan saarnaa weerarrada daran iyo sidoo kale weerarrada qaarkood halkaasoo dadka bulshada ka dhax muuqdo si toos ah loogu summado boostiga ama faallada. Waxaan dadka caanka ah ku qeexnaa inay yihiin mas'uuliyiinta dawladda ee heer gobol iyo heer qaran, musharaxiinta siyaasadeed ee xafiisyadaas, dadka haysta in ka badan hal milyan oo taageerayaal ah ama la socdayaal ku leh baraha bulshada, iyo dadka si weyn loogu tabiyo warbaahinta.
Wixii ku saabsan shakhsiyaadka gaarka ah, ilaalintayadu way ka sii fog tahay: Waxaan ka saarnaa nuxurka loogu talagalay in lagu bahdilo ama lagu ceebeeyo, oo ay ku jiraan, tusaale ahaan, sheegashooyinka ku saabsan hawlaha galmada shakhsi ahaaneed ee qof. Waxaan aqoonsannahay in xoogsheegashada iyo dhibaateyntu ay saameyn shucuureed oo weyn ku yeelan karaan carruurta aan qaangaarin, waana sababta xeerarkeenna u siiyaan ilaalin dheeraad ah isticmaalayaasha da'doodu u dhaxayso 13 iyo 18.
Macnaha guud iyo ujeeddadu waa muhiim, waxaana u oggolnahay dadka inay soo boosti gareeyaan oo ay wadaagaan haddii ay caddaato in wax la wadaagay si loo cambaareeyo ama loogu soo jeediyo dareenka xoog-sheegashada iyo dhibaataynta. Xaaladaha qaarkood, waxaan u baahannahay in qofku isagu soo wargeliyo sababtoo ah waxay naga caawineysaa inaan fahanno in qofka la beegsaday uu dareemayo xoogsheegasho ama dhibaateyn. Marka laga soo tago soo wargelinta hab-dhaqanka iyo nuxurka noocaas ah, waxaan ku dhiirrigelinnaa dadka inay isticmaalaan qalabyada laga heli karo Facebook-ga si ay uga caawiyaan ka hortagga.
Waxaan sidoo kale leenahay Xarunta Ka Hortagga Xoogsheegashada, oo ah agab loogu talagalay dhalinta, waalidiinta, iyo barayaasha raadinaya taageero ku saabsan arrimaha la xiriira xoogsheegashada iyo khilaafyada kale. Waxay bixisaa hagitaan tallaabo-tallaabo ah, oo ay ku jiraan macluumaad ah sida loo billaabo wada-sheekeysiyada muhiimka ah ee ku saabsan xoog-sheegashada. Wax badan ka baro waxa aanu samaynayno si aan dadka uga difaacno xoog-sheegashada iyo dhibaataynta halkan.
Fiiro gaar ah: Xeerkani ma khuseeyo shakhsiyaadka ka tirsan ururrada la magacaabay ee hoos yimaada Xeerka Ururrada iyo Shakhsiyaadka Khatarta ah ama shakhsiyaadka dhintay ka hor 1900.
Ha samayn:
Heerka 1-aad:Ilaalinta guud ee loogu talagalay qof walba:Si xaasidnimo leh qof kasta u bartilmaameedso adigoo:
  • Qof kasta waxaa laga ilaaliyaa:
  • Si isdaba joog ah ula xiriir taas oo ahqof qaabkan:
    • Aan la rabin, ama
    • Dhibaateyn galmo ah, ama
    • Loo jeediyay tiro badan oo shakhsiyaad ah iyada oo aan codsi hore jirin.
  • U weeraridda qof iyadoo lagu salaynayo xaaladdiisa ah dhibbane loo geystay weerar galmo, ka faa’iidaysi galmo, dhibaateyn galmo, ama xadgudubka guriga.
  • Ugu baaqiddaUgu baaqaya is-dhaawacid ama is-dilid loo geysto qof gaar ah, ama koox shakhsiyaad ahdad ah.
  • Weerarrada lagu salaynayo waaya-aragnimadooda weerar galmo, ka faa’iidaysi galmo, dhibaateyn galmo, ama xadgudub guri.
  • Bayaanno muujinaya ujeeddo ah in lagu lug yeesho hawl galmo ama u doodista ku lug yeelashada hawl galmo.
  • Faallooyin galmo oo daran.
  • Sawirro la farageliyey ama sawirro galmo ah oo sharaf-dhac ah
  • WeerarradaKu weerarridda qof ereyo sharaf-dhac ah oo la xiriira galmada (tusaale: dhillo, shaqbo).
  • Sheegashooyinka inBoostigaraynta nuxur ku saabsan masiibo rabshado wata, ama dhibbanayaasha masiibooyinka rabshadaha wata oo ay ku jiraan sheegashooyin ah in masiibo rabshado wata aysan dhicin.
  • Sheegashooyinka in shakhsiyaadku ay been ku sheeganayaan inay yihiin dhibbane masiibo rabshado wata ama weerar argagixiso, oo ay ku jiraan sheegashooyinka in ay: Boostigaraynta nuxur ku saabsan dhibbanayaasha ama kuwa ka badbaaday masiibooyinka rabshadaha wata ama weerarrada argagixisada iyadoo loo adeegsanayo magac ama sawir, iyadoo lagu sheeganayo inay yihiin:
    • Kuwo Jilaya/amaiska-yeellaya inuu yahay dhibanedhacdogaar ah , ama.
    • Haddii kale Lacag lagu siiyay ama loo shaqaaleysiiyay si ay dadka uga marin habaabiyaan doorkooda dhacdada.
  • Hanjabaadda ah in la shaaciyo lambarka taleefoonka gaarka ah, cinwaanka guriga, cinwaanka iimaylka ama diiwaannada caafimaadka ee qof (sida lagu qeexay xeerka Ku-xadgudubka Asturnaanta).
  • Samaynta bayaanno muujinaya ujeeddo ah in lagu sameeyo hawl galmo ama u doodista inay sameeyaan hawl galmo.
  • Samaynta faallooyin galmo oo aad u daran
  • La wadaagista sawirro ama sawirro la sawiray oo galmo ah, sharaf-dhac ah oo la farageliyey
  • Baaqyo u jeedinta, ama bayaanno ka hadlaya ujeeddada ah in lagu kaco cagajuglaynta iyo/ama dhibaataynta.
  • Boosti garaynta Nuxurka sii xumeeya ama muujinaya karaahiyo loo qabo shakhsiyaadka lagu sawiray iyagoo ku jira caadada, kaadida, matagga ama saxarada, ama isla markiiba ka dib
  • Qof kasta waxaa laga ilaaliyaa waxyaabaha soo socda, laakiin dadka caanka ah ee qaangaarka ah, waa in si ula kac ah loogu soo bandhigaa::Abuurista Bogag ama Kooxo u heellan inay ku weeraraan shakhsi(yaad) iyagoo:
    • BaaqiddaBaaqyada dhimashada,iyo bayaannada taageerayaama ku baaqaya qaadista ama ku dhicista xaalad caafimaad.
    • Dabaaldegga ama ku jeesjeeska dhimashada ama xaalad caafimaad.
    • Sheegashooyinka ku saabsan caabuqyada galmada lagu kala qaado.
    • Ereyada sharaf dhaca ah ee la xiriira habaarka jinsiga dheddigga.
    • Bayaanada liidnimada ee ku saabsan muuqaalka jirka.
    • Samaynta bayaanno muujinaya ujeeddada u doodista in lagu lug yeesho hawl galmo.
    • Samaynta sheegashooyin ah in shakhsigu qabo ama laga yaabo inuu qabo cudur galmada lagu kala qaado.
    • Galmo ka dhigaya qof kale oo qaangaar ah.
  • Diridda farriimo loo diro shakhsi kasta oo ay ku jiraan weerarrada soo socda marka lala beegsanayo shakhsi ama koox shakhsiyaad ah oo ku jira taxanaha:
    • Weerarrada lagu tilmaamay Heerka 1-aad, 2-aad iyo 4-aad ee xeerkan.
    • Habaar qof lala beegsado.
    • Baaqyada dhimashada, cudur halis ah, naafonimo, cudur faafa ama waxyeello jireed.
Heerka 2-aad: Ilaalinta dheeraadka ah ee loogu talagalay dhammaan Carruurta, Dadka waaweyn ee Gaarka ah iyoBartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah, Dadka Caanka ah ee Baaxadda Xaddidan (tusaale, shakhsiyaad caannimadooda aasaasiga ahi ay ku kooban tahay u doodistooda, suxufinimadooda, ama kuwa caan ku noqday si aan ikhtiyaari ahayn) ama dadka caanka ah ee aan qaangaarin iyadoo lagu sameynayo:
  • Marka lagu daro ilaalinta guud ee qof kasta, dhammaan carruurta (shakhsiyaadka gaarka ah iyo dadka bulshada ka dhex muuqda), dadka waaweyn ee gaarka ah iyo dadka bulshada ka dhex muuqda ee baaxadda xaddidan leh ayaa laga ilaaliyaa:
  • Sheegashooyinka ku saabsan hawsha galmada, marka laga reebo macnaha guud ee eedeymaha dambiyada ka dhanka ah dadka waaweyn (taabashada galmada ee aan raalli laga ahayn).
  • Nuxur galmo ka dhigaya qof kale oo weyn (galmo ka dhigista carruurta aan qaangaarin waxaa lagu daboolay xeerka Ka Faa'iidaysiga Galmada, Xadgudubka iyo Qaawanaanta Carruurta).
  • Ugu baaqidda dhimasho, ama in qofku qaado ama uu yeesho xaalad caafimaad.
  • Erayada habaarka ee dheddigga marka loo isticmaalo si sharaf-dhac ah.
  • Sheegashooyin ku saabsan hawsha galmada ama cudurrada galmada lagu kala qaado marka laga reebo macnaha guud ee eedeymaha dambiyada ee ka dhanka ah dadka waaweyn ee ku saabsan taabashada galmada ee aan oggolaanshaha lahayn.
  • Bogagga ama Kooxaha loo sameeyay in lagu weeraro:
    • Habaar qof lala beegsado.
    • Sharaxaadaha jireed ee taban.
    • Sheegashooyinka ku saabsan aqoonsiga diinta ama cayda diinta.
    • Muujinta xaqiraada ama yaqyaqsiga.
    • Erayada habaarka ee dheddigga marka loo isticmaalo si sharaf-dhac ah.
  • Dhammaan carruurta aan qaangaarin (shakhsiyaadka gaarka ah iyo dadka caanka ah), dadka waaweyn ee gaarka ah iyo dadka caanka ah ee baaxaddoodu xaddidan tahay waxaa laga ilaaliyaa waxyaabaha soo socda, laakiin dadka caanka ah ee aan qaangaarin waa in si ula kac ah loogu soo bandhigaa:
  • Isbarbardhigyada dadka bani’aadamnimadooda ka qaadaya (qaab qoraal ama muuqaal ah) ee ku socda ama ku saabsan:
    • Xayawaanka iyo cayayaanka, oo ay ku jiraan makhluuqaadka aadanaha ka hooseeya, kuwaas oo dhaqan ahaan loo arko inay liitaan.
    • Bakteeriyada, fayrasyada, jeermisyada, iyo cudurrada.
    • Waxyaabaha aan noolayn, oo ay ku jiraan qashinka, wasakhda, saxarada.
  • Nuxurka loo habeeyey si loo iftiimiyo, loo goobaabo, ama haddii kale si taban u soo jiito dareenka sifooyin jireed oo gaar ah (sanka, dhegta, iyo wixii la mid ah).
  • Nuxurka u kala saraysiinaya iyaga iyadoo lagu salaynayo muuqaalka jireed ama sifooyinka dabeecadda.
  • Nuxur hoos u dhigaya shakhsiyaadka lagu qeexay in jir ahaan loogu xoog-sheegto (marka laga reebo xaaladaha is-difaaca iyo ciyaaraha dagaalka).
Heerka 3-aad: Ilaalinta dheeraadka ah ee Carruurta Gaarka ah, Dadka waaweyn ee Gaarka ah, iyo Dadka Caanka ah ee Aan Qaangaarin ee aan si Ikhtiyaari ah Dad Caan ah u noqon:Bartilmaameedsiga dadka caanka ah adiga oo si ula kac ah u kashifaya:
  • Marka lagu daro dhammaan ilaalinta kor ku qoran, dhammaan carruurta gaarka ah, dadka waaweyn ee gaarka ah (kuwaas oo ay tahay inay iskood u soo wargeliyaan), iyo carruurta si aan ikhtiyaari ahayn u noqday shakhsiyaad dadweyne ayaa laga ilaaliyaa:
    • Habaar qof lala beegsado.
    • Sheegashooyinka ku saabsan xiriirka jacaylka, jihada galmada ama aqoonsiga jinsiga.
    • Baaqyada ficilka, bayaanada ujeeddada, bayaanada hamiga ama shuruudaysan, ama bayaanada u doodaya ama taageeraya faquuqa.
    • Sheegashooyinka ku saabsan dabeecad ama karti xun, marka laga reebo macnaha guud ee eedeymaha dambiyada iyo dib-u-eegista ganacsiga ee ka dhanka ah dadka waaweyn.
    • Muujinta quudhsi, yaqyaqsi, ama nuxur diidaya jiritaanka shakhsi, marka laga reebo macnaha guud ee eedeymaha dembiyada ee ka dhanka ah dadka waaweyn.
  • Marka ay iskood isu soo wargeliyaan, carruurta gaarka ah, dadka waaweyn ee gaarka ah, iyo carruurta si aan ikhtiyaari ahayn u noqday shakhsiyaad dadweyne ayaa laga ilaaliyaa kuwa soo socda:
    • Xoogsheegashada codka qofka koowaad.
    • Sawirrada la farageliyey ee aan la rabin.
    • Isbarbardhigga shakhsiyaadka kale ee dadweynaha, khayaaliga ah ama gaarka ah iyadoo lagu salaynayo muuqaalka jirka.
    • Sheegashooyinka ku saabsan aqoonsiga diinta ama cayda diinta
    • Isbarbardhigga xayawaanka ama cayayaanka aan dhaqan ahaan loo arkin inay maskax ahaan ama jir ahaan ka hooseeyaan (“shabeel”, “libaax”).
    • Sharaxaadaha jireed ee dhexdhexaadka ah ama togan.
    • Sheegashooyin aan tabanayn oo ku saabsan dabeecadda ama kartida.
    • Ku weeraridda ereyo sharaf-dhac ah oo la xiriira hawl la’aanta galmada.
  • Loogu talagalay dadka waaweyn:
    • Ugu baaqidda dhimasho, ama in qofku qaado ama uu yeesho xaalad caafimaad.
    • Sheegashooyinka ku saabsan cudurrada galmada lagu kala qaado
    • Erayada habaarka ee dheddigga marka loo isticmaalo si sharaf-dhac ah.
    • Nuxurka ammaanaya, u dabbaaldegaya ama ku jeesjeesaya geeridooda ama xaaladdooda caafimaad.
    • Weerarrada iyada oo loo marayo sharraxaadaha jireed ee taban.
  • Loogu talagalay carruurta aan qaangaarin:
    • Isbarbardhigga qofka iyo xayawaanka ama cayayaanka dhaqan ahaan loo arko inay maskax ahaan ama jir ahaan ka hooseeyaan, ama shay aan noolayn (“sac”, “daanyeer”, “baradho”).
    • Nuxurka loo habeeyey si loo iftiimiyo, loo goobaabiyo ama haddii kale si taban loogu soo jiito dareenka sifooyin jireed oo gaar ah (sanka, dhegta iyo wixii la mid ah).
Heerka 4-aad: Heerka 4-aad: Bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah ama dadka caanka ah ee caannimadoodu ku kooban tahay qaybo gaar ah (tusaale ahaan, shakhsiyaadka caannimadooda aasaasiga ahi ku kooban tahay u ololeyntooda, suxufinimadooda, ama kuwa si aan ikhtiyaari ahayn caan ku noqday) iyadoo lagu sameynayo:
  • Carruurta aan qaangaarin waxay helaan ilaalinta ugu badan ee xeerkeenna. Marka lagu daro dhammaan ilaalinta kor ku qoran, carruurta gaarka ah ayaa sidoo kale laga ilaaliyaa:
    • Eedeymaha ku saabsan fal dambiyeed ama dhaqan sharci-darro ah.
    • Muuqaallada xoog-sheegashada jireed ee ka dhanka ah carruurta, ee lagu wadaagay xaalad aan cambaareyn ahayn.
  • Isbarbardhigga qofka iyo xayawaanka ama cayayaanka dhaqan ahaan loo arko inay maskax ahaan ama jir ahaan ka hooseeyaan, ama shay aan noolayn (“sac”, “daanyeer”, “baradho”).
  • Nuxurka loo habeeyey si loo iftiimiyo, loo goobaabiyo ama haddii kale si taban loogu soo jiito dareenka sifooyin jireed oo gaar ah (sanka, dhegta iyo wixii la mid ah).
  • Weerarrada iyada oo loo marayo sharraxaadaha jireed ee taban.
  • Nuxurka ku qiimeeya shakhsiyaadka muuqaalkooda jireed ama shakhsiyaddooda.
  • Nuxur galmo ka dhigaya qof kale oo weyn.
  • Nuxur sii bahdilaya shakhsiyaadka lagu muujiyay iyagoo jir ahaan loo xoogsheegayo, marka laga reebo xaaladaha is-difaaca iyo ciyaaraha dagaalka.
  • Nuxurka ammaana, u dabaaldega, ama ku jeesjeesa dhimashadooda ama dhaawac jireed oo halis ah.
  • Marka lagu daro kuwa kore, weerarrada ka dhaca Bogagga ama Kooxaha:
    • Sheegashooyinka dabeecad ama karti xun.
    • Xoogsheegashada codka qofka koowaad kaliya haddii shaygu uu bartilmaameedsado in ka badan hal shakhsi oo gaar ah.
Heerka 5-aad: Xoog sheegsiga iyo dhibaateynta loo maro bogagga, kooxaha, dhacdooyinka iyo farriimaha Bartilmaameedsiga dadka waaweyn ee gaarka ah (kuwaas oo ay tahay inay iskood u soo wargeliyaan), carruurta gaarka ah, ama dadka caanka ah ee aan qaangaarin ee aan ikhtiyaari ahayn, iyadoo lagu sameynayo:
  • Ilaalinta Heerarka 1-aad illaa 4-aad ayaa sidoo kale lagu dabaqaa bogagga, kooxaha, dhacdooyinka iyo farriimaha.
  • Habaar qof lala beegsado.
  • Sheegashooyinka ku saabsan xiriirka jacaylka, jihada galmada ama aqoonsiga jinsiga.
  • Isku-dubbaridka, u doodista ama dhiirrigelinta faquuqa.
  • Dabeecada xun ama sheegashooyinka kartida, marka laga reebo macnaha guud ee eedeymaha dambiyada iyo dib u eegista ganacsiga ee ka dhanka ah dadka waaweyn. Waxaan oggolaanaynaa eedeymaha dambiyada si ay dadku u soo jiitaan dareenka khibradaha shakhsi ahaaneed ama dhacdooyinka ka baxsan internetka. Si kastaba ha ahaatee, xaaladaha ay eedeymaha dambiyada waxyeello dhab ah u keenaan shakhsiga la magacaabay, waxaa laga yaabaa inaan ka saarno.
  • Muujinta quudhsiga ama yaqyaqsiga, marka laga reebo macnaha guud ee eedeymaha dambiyada ee ka dhanka ah dadka waaweyn.
Heerka 6-aad: Bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah ee aan qaangaarin:
  • Eedeymaha ku saabsan fal dambiyeed ama dhaqan sharci-darro ah.
  • Muuqaallada xoogsheegashada jireed ee lagu wadaago xaalad aan cambaareyn ahayn.
Heerka 7-aad: Bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah (kuwaas oo ay tahay inay iskood u soo wargeliyaan) iyadoo lagu sameeyo:
  • Xoogsheegashada codka qofka koowaad.
  • Sawirrada la farageliyey ee aan la rabin.
  • Isbarbardhigga shakhsiyaadka kale ee dadweynaha, khayaaliga ah ama gaarka ah iyadoo lagu salaynayo muuqaalka jirka
  • Sheegashooyinka ku saabsan aqoonsiga diinta ama cayda diinta.
  • Isbarbardhigga xayawaanka ama cayayaanka aan dhaqan ahaan loo arkin inay maskax ahaan ama jir ahaan ka hooseeyaan (“shabeel”, “libaax”).
  • Sharaxaadaha jireed ee dhexdhexaadka ah ama togan.
  • Sheegashooyin aan tabanayn oo ku saabsan dabeecadda ama kartida (oo ay ku jiraan sheegashooyinka ku saabsan cudurrada dhimirka).
  • Xadgudub kasta oo xoog sheegsi ama dhibaateyn ah, marka loo wadaago xaalad kalgacal leh.
  • Ku weeraridda ereyo sharaf-dhac ah oo la xiriira hawl la’aanta galmada.
Waxaan nuxurkan ku darnaa dabool si ay dadku u dooran karaan inay arkaan iyo in kale:
Muuqaallada xoog sheegsiga jireed ee ka dhanka ah carruurta aan qaangaarin ee lagu wadaago xaalad cambaareyn ah
Xeerarka Bulshada ee soo socda, waxaan u baahan nahay macluumaad dheeraad ah iyo/ama macnaha guud si loo dhaqan geliyo:
Ha samayn:
  • Nuxurka boosti bartilmaameedsanaya shakhsiyaad gaar ah iyada oo loo marayo bogagga, kooxaha iyo dhacdooyinka aan la rabin. Waxaan saarnaa nuxurkan marka uu soo dacweeyo dhibbanaha ama wakiilka dhibbanaha ee idman.
  • Samaynta koontooyin si aad ula xidhiidho qof ku xannibay.
  • Boosti gareeynta weerarrada adeegsada ereyo sharaf dhac ah oo la xidhiidha habaarka ka yimaada dheddiga. Waxaan saarnaa nuxurkan marka dhibbanaha ama wakiilka idman ee dhibbanaha uu nagu soo wargeliyo nuxurka, xitaa haddii dhibbanuhu uusan si toos ah u soo sheegin.
  • Nuxurka boosti kaas oo haddii kale u baahan in dhibbanaha uu dacweeyo nuxurka ama ay caddahay in boosti gareeyaha uu si toos ah u beegsanayo dhibbanaha (tusaale: dhibbanaha waxaa lagu beegsaday boostiga ama faallada). Waan saari doonaa nuxurkan haddii aan xaqiijin ka haysanno dhibbanaha ama wakiilka idman ee dhibbanaha in nuxurku yahay mid aan la rabin.
  • Nuxurka boosti amaanaya, u dabaaldegaya ama ku jeesjeesaya dhimashada qof kasta. Waxaan sidoo kale saarnaa nuxurka beegsanayo shakhsi dhintay kaas oo sida caadiga ah u baahnaan lahaa in uu soo dacweeyo dhibbanaha.
  • Nuxurka boosti ku baaqaya ama sheegaya ujeeddo ah in lagu sameeyo dabeecad hoos tagi doonta cagajuglayn iyo dhibaatayn marka loo eego xeerarkeena. Waan saari doonnaa nuxurkan marka aan xaqiijin ka haysanno dhibbanaha ama wakiilka idman ee dhibbanaha in nuxurku yahay mid aan la rabin.
  • Nuxurka boosti ku cambaareynaya qof caan ah galmo. Waan saari doonnaa nuxurkan marka aan xaqiijin ka haysanno dhibbanaha ama wakiilka idman ee dhibbanaha in nuxurku yahay mid aan la rabin.
  • Si isdaba joog ah ula xidhiidhidka qof si aad ugu sameyso dhibaateyn galmo. Waan saari doonnaa nuxurkan marka aan xaqiijin ka haysanno dhibbanaha ama wakiilka idman ee dhibbanaha in nuxurku yahay mid aan la rabin.
  • Ka qayb-qaadashada ku dhibaataynta baahsan ee ka dhanka ah shakhsiyaad kaas oo bartilmaameedsada iyaga iyadoo lagu salaynayo go'aankooda ah inay qaataan ama aysan la qaadan tallaalka COVID-19:
    • Bayaanada hoos-u-dhac maskaxeed iyo akhlaaqeed ee ku salaysan go'aankooda, ama
    • Bayaannada u dooda ama ku eedeeya natiijo taban oo ka dhalata go'aankooda, marka laga reebo kuwa si weyn loo xaqiijiyay iyo/ama la aqbalay ee calaamadaha COVID-19 ama waxyeellooyinka tallaalka.
  • Saaridda dhibaatayn wadareedka la hagay, marka:
    • Beegsiga, iyada oo loo marayo adeeg kasta, ''shakhsiyaadka khatarta sare ugu jira waxyeellada offleenka'', oo loo qeexay sida:
      • Difaacayaasha xuquuqda aadanaha
      • Caruurta
      • Dhibanayaasha dhacdooyinka rabshadaha/masiibooyinka
      • Shakhsiyaadka mucaaradka ee jooga wadamada halista leh xilliyada doorashada
      • Saraakiisha doorashada
      • Mucaaradka dawladda ee lagu bartilmaameedsaday xaaladdooda mucaaradnimo
      • Qowmiyadaha iyo diimaha laga tirada badan yahay ee ku nool aagagga colaadaha
      • Xubin ka tirsan koox khatar ku jirta oo la magacaabay oo la aqoonsan karo
    • Ku beegsiga shakhsi kasta iyada oo loo marayo meelo gaar ah, sida sanduuqa fariimaha ama bogagga aqoonsiga:
      • Nuxur ku xadgudbaya xeerarka xoog-sheegashada iyo dhibaataynta shakhsiyaadka gaarka ah ama,
      • Nuxurka la diidi karo ee ku salaysan sifo la ilaaliyo
  • Koontooyinka la joojiyay ee ku hawlan dhibaataynta baahsan ee qayb ka mid ah midkood
    • Gobolka ama shabakadaha xidhiidhka la leh gobolka ee beegsanaya shakhsi kasta iyada oo loo marayo dusha sare ee kasta.
    • Shabakado iska soo horjeeda oo beegsanaya shakhsi kasta iyaga oo u maraya dusha sare kasta oo leh:
      • Nuxur ku xad-gudbaya xeerarka xoog-sheegashada iyo dhibaataynta shakhsiyaadka gaarka ah ama,
      • Nuxurka iyaga bartilmaameedsada oo ku salaysan sifo la ilaaliyo, ama,
      • Nuxurka ama hab-dhaqanka haddii kale loo arko mid aan la aqbali karin marka la eego macnaha guud ee deegaanka
Xeerka waxaa loo cusboonaysiiyay si loo yareeyo tirada heerarka, si loo fududeeyo xeerka oo loo hagaajiyo sida loo sharxi karo.
Xoogsheegashada iyo dhibaateyntu waxay ka dhacaan meelo badan, waxayna ku yimaadaan qaabab badan oo kala duwan, laga bilaabo samaynta hanjabaado iyo shaacinta macluumaadka shakhsiyeed ee lagu aqoonsan karo qofka, ilaa dirista farriimo hanjabaad ah iyo samaynta xiriir xaasidnimo leh oo aan la rabin. Uma dulqaadanayno dhaqanka noocaan ah sababtoo ah waxay ka hor istaagtaa dadka inay ku dareemaan ammaan iyo ixtiraam Facebook-ga.
Waxaan u kala saarnaa dadka kuwa bulshada ka dhex muuqda iyo shakhsiyaadka gaarka ah sababtoo ah waxaan rabnaa inaan oggolaano doodaha, taas oo inta badan ku jirta faallooyinka naqdinta ee dadka kuwaas oo lagu soo bandhigay wararka ama kuwa leh dhagaystayaal dadwayne oo badan. Wixii ku saabsan dadka caanka ah, waxaan ka saarnaa weerarrada daran iyo sidoo kale weerarrada qaarkood ee qofka caanka ah si toos ah loogu calaamadeeyo boostiga ama faallada. Waxaan dadka caanka ah ku qeexnaa inay yihiin mas'uuliyiinta dawladda ee heer gobol iyo heer qaran, musharraxiinta siyaasadeed ee u tartamaya xilalkaas, dadka ku leh in ka badan hal milyan oo taageerayaal ama la-socdeyaal ah baraha bulshada, iyo dadka hela tebinta warbaahineed ee ballaaran.
Wixii ku saabsan shakhsiyaadka gaarka ah, ilaalinteena way ka sii ballaaran tahay: Waxaan ka saarnaa nuxurka loogu talagalay in qofka lagu bahdilo ama lagu ceebeeyo, oo ay ku jiraan, tusaale ahaan, sheegashooyinka ku saabsan hawsha galmo ee gaarka ah ee qofka. Waxaan aqoonsannahay in xoog-sheegashada iyo dhibaatayntu ay saamayn shucuureed oo badan ku yeelan karaan carruurta, waana sababta ay xeerarkeenu u siiyaan ilaalin sare isticmaalayaasha da'doodu u dhaxayso 13 iyo 18.
Macnaha guud iyo ujeeddadu waa muhiim, waxaana u oggolnahay dadka inay soo boosti gareeyaan oo ay wadaagaan haddii ay caddaato in wax la wadaagay si loo cambaareeyo ama loogu soo jeediyo dareenka xoog-sheegashada iyo dhibaataynta. Xaaladaha qaarkood, waxaan u baahannahay in qofku isagu soo wargeliyo sababtoo ah waxay naga caawineysaa inaan fahanno in qofka la beegsaday uu dareemayo xoogsheegasho ama dhibaateyn. Marka laga soo tago soo wargelinta hab-dhaqanka iyo nuxurka noocaas ah, waxaan ku dhiirrigelinnaa dadka inay isticmaalaan qalabyada laga heli karo Facebook-ga si ay uga caawiyaan ka hortagga.
Waxaan sidoo kale leenahay Xarunta Ka Hortagga Xoog Sheegista, oo ah agab loogu talagalay dhallinta, waalidiinta, iyo barayaasha raadinaya taageero ku saabsan arrimaha la xiriira xoog sheegsiga iyo khilaafyada kale. Waxay bixisaa hagitaan tallaabo-tallaabo ah, oo ay ku jiraan macluumaad ah sida loo billaabo wada-sheekeysiyada muhiimka ah ee ku saabsan xoog-sheegashada. Wax badan ka baro waxa aanu samaynayno si aan dadka uga difaacno xoog-sheegashada iyo dhibaataynta halkan.
Fiiro gaar ah: Xeerkani ma khuseeyo shakhsiyaadka ka tirsan ururrada la magacaabay ee hoos yimaada Xeerka Ururrada iyo Shakhsiyaadka Khatarta ah ama shakhsiyaadka dhintay ka hor 1900.
Ha samayn:
Heerka 1-aad: Bartilmaameedsiga qof walba si xaasidnimo leh adigoo:
  • Si isdaba joog ah ula xidhiidhayo qof qaab kaas oo:
    • Aan la rabin, ama
    • Dhibaateyn galmo ah, ama
    • Lagu jiheeyo tiro badan oo shakhsiyaad ah iyadoon codsi hore jirin.
  • U weeraridda qof iyada oo lagu salaynayo xaaladdooda ahaan dhibbane weerar galmo, ka faa'iidaysiga galmada, dhibaataynta galmada, ama xadgudubka guriga.
  • Ugu baaqidda inuu is-dhaawaco ama is-dilo qof gaar ah, ama koox dad ah.
  • Ku weerarida qof ereyo sharaf dhac ah oo la xidhiidha dhaqdhaqaaqa galmada (tusaale: dhillo, shaqbo).
  • Soo boosti gareeynta nuxur ku saabsan masiibada rabshadaha wata, ama dhibanayaasha masiibooyinka rabshadaha wata kaas oo ay ku jiraan sheegashada in musiibo rabshado wato aanay dhicin.
  • Soo boosti gareeynta nuxur ku saabsan dhibbanayaasha ka badbaaday masiibooyinka rabshadaha wata ama weerarrada argagixisada magac ahaan ama muuqaal ahaan, iyadoo la sheegayo inay yihiin:
    • Kuwo Jilaya/iska-yeellaya inay yihiin dhibane dhacdo.
    • Haddii kale lagu siiyay lacag ama loo shaqaaleysiiyay si dadka looga marin habaabiyo doorkooda dhacdada.
  • Ku hanjabaadda in la shaaciyo lambarka taleefoonka gaarka ah, cinwaanka deegaanka, cinwaanka iimaylka ama diiwaannada caafimaadka ee shakhsi, sida lagu qeexay xeerka Xadgudubyada Asturnaanta).
  • Samaynta bayaanno muujinaya ujeeddo ah in lagu sameeyo hawl galmo ama u doodista inay sameeyaan hawl galmo.
  • Samaynta faallo diirran ka bixinta galmo
  • Wadaagista sawirro fadeexad galmo ah oo loo sameeyay si dijital ah waxna laga baddelay ama gacan lagu sawiray
  • U yeerida, ama samaynta bayaanno leh u jeedo in laga qaybgalo, cagajuglaynta iyo/ama dhibaataynta.
  • Soo boosti gareeynta nuxur hoos u sii dhigaya ama muujinaya karaahiyo loola jeedo shakhsiyaadka lagu sawiray habka, ama isla markiiba ka dib, caadada, kaadida, mataga, ama saxarada
  • Sameeynta Bogag ama Kooxo u heellan inay weeraraan shakhsi(yaad) iyagoo:
    • Ku sheegidda dhimasho, ama inay qaadaan ama ku dhacdo xaalad caafimaad.
    • Samaynta bayaannada leh ujeeddada u doodista si loo sameeyo howl galmo.
    • Samaynta sheegashada in shakhsiga uu qabo ama laga yaabo inuu qabo cudur galmada lagu kala qaado.
    • Galmo ku fadeexeeynta qof kale oo weyn.
  • Diridda farriimo ay ku jiraan weerarrada soo socda marka loola jeedo shakhsi ama koox shakhsiyaad ah oo ku jira boostiyada isku xigga:
    • Weerarrada lagu tilmaamay Heerka 1-aad, 2-aad iyo 4-aad ee xeerkan.
    • Habaar qof lala beegsado.
    • Ku sheegidda dhimasho, cudur halis ah, naafonimo, cudur faafa ama waxyeello jireed.
Heerka 2-aad: Ku bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah ee, si baaxad xaddidan uga dhex muuqda bulshada (tusaale, shakhsiyaad caannimadooda aasaasiga ahi ay ku kooban tahay u ololeeyntooda, suxufinimadooda, ama kuwa caan ku noqday si aan ikhtiyaari ahayn) ama dadka bulshada ka dhex muuqda ee aan qaan-gaar ahayn:
  • Ku sheegidyada dhimasho, ama inay qaadaan ama ku dhacdo xaalad caafimaad.
  • Erayada habaarka ee dheddiga marka loo isticmaalo si liidis ku jirto.
  • Sheegashooyinka ku saabsan howsha galmada ama cudurrada galmada lagu kala qaado marka laga reebo macnaha guud ee eedeymaha dambiyada ka dhanka ah dadka waaweyn ee ku saabsan taabashada galmada ee aan raaliga laga ahayn.
  • Bogagga ama Kooxaha loo sameeyay in lagu weeraro:
    • Habaar qof lala beegsado.
    • Sharraxaada jireed ee xun.
    • Sheegashooyinka aqoonsiga diinta ama caayda fikradaha diinta.
    • Muujinta xaqiraada ama yaqyaqsiga.
    • Erayada habaarka ee dheddiga marka loo isticmaalo si xun.
Heerka 3-aad: Bartilmaameedsiga dadka bulshada ka dhex muuqda adiga oo si ula kac ah u kashifaya:
  • Loogu talagalay dadka waaweyn iyo caruurta
    • Ku sheegidyada dhimasho, ama inay qaadaan ama ku soo baxdo xaalad caafimaad.
    • Sheegashooyinka ku saabsan cudurrada galmada lagu kala qaado
    • Erayada habaarka ee dheddiga marka loo isticmaalo si liidis ku jirto.
    • Nuxurka ammaanaya, u dabbaaldegaya ama ku jeesjeesa dhimashadooda ama xaaladdooda caafimaad.
    • Weerarrada iyada oo loo maraayo sharraxaadaha jireed ee taban.
  • Loogu talagalay caruurta:
    • Isbarbardhigga xayawaanka ama cayayaanka kuwaas oo dhaqan ahaan loo arko inay maskax ahaan ama jir ahaan hooseeyaan ama shay aan noolayn (“sac,’ “daayeer” “baradho”).
    • Nuxurka loo habeeyey si loo iftiimiyo, loo goobaabo ama haddii kale si taban u soo jiito dareenka sifooyin jireed oo gaar ahh (sanka, dhegta iyo wixii la mid ah).
Heerka 4-aad: Ku bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah ama sida baaxada xaddidan uga dhex muuqda bulshada (tusaale, shakhsiyaad caannimadooda aasaasiga ahi ay ku kooban tahay u ololeeyntooda, suxufinimadooda, ama kuwa caan ku noqday sida aan ikhtiyaariga ahayn):
  • Isbarbardhigga xayawaanka ama cayayaanka kuwaas oo dhaqan ahaan loo arko inay maskax ahaan ama jir ahaan hooseeyaan ama shay aan noolayn (“sac,’ “daayeer” “baradho”).
  • Nuxurka loo habeeyey si loo iftiimiyo, loo goobaabiyo ama haddii kale si taban u soo jiita dareenka sifooyin jireed oo gaar ah (sanka, dhegta iyo wixii la mid ah).
  • Weerarrada iyada oo loo marayo sharraxaadaha jireed ee taban.
  • Nuxurka ku qiimeeya shakhsiyaadka muuqaalkooda jireed ama shakhsiyaddooda.
  • Nuxurka u galmoodka qof kale oo weyn.
  • Nuxur hoos u sii dhigaya shakhsiyaadka lagu qeexay in jir ahaan loogu xoog-sheegto marka laga reebo is-difaaca iyo dagaalka macnaha guud ee mid-midka ah.
  • Nuxur amaanaya, u dabaal degaya, ama ku jeesjeesaya dhimashadooda ama dhaawac jidheed oo halis ah.
  • Marka lagu daro kuwa kore, weerarrada ka dhaco bogagga ama kooxaha:
    • Dabeecada xun ama awood sheegashada.
    • Xoogsheegashada codka ee qofka koowaad kaliya haddii shaygu uu bartilmaameedsado in ka badan hal shakhsi oo gaar ah.
Heerka 5-aad: Ku bartilmaameedsiga dadka waaweyn ee dabeecad ahaan aad u aamusan (kuwaas oo ay tahay inay iskood u soo dacweeyaan) ama ilmo kasta oo dabeecad ahaan amusan ama caruurta bulshada ka dhex muuqda ee aan ikhtiyaarka lahayn:
  • Habaar qof lala beegsado.
  • Sheegashooyinka ku saabsan ku lug lahaanshaha jaceyl, hanuuninta galmada ama aqoonsiga jinsiga.
  • Iskuduwidda, u doodista ama xayeysiin aan loo dhanneyn.
  • Dabeecada xun ama sheegashooyinka kartida, marka laga reebo macnaha guud ee eedeymaha dambiyada iyo dib u eegista ganacsiga ee ka dhanka ah dadka waaweyn. Waxaan oggolaanaa eedeymaha dambiyada si ay dadku u soo jiitaan dareenka khibradaha shakhsi ahaaneed ama dhacdooyinka offleenka ah. Mararka ay eedaymayaasha dembiilaha ay u keenaan waxyeello khadka ka baxsan shakhsiga la magacaabay, si kasta, oo laga yaabo inaan u saarno.
  • Qeexida quudhsiga ama yaqyaqsiga, marka laga reebo macnaha guud ee eedeymaha dembi ee ka dhanka ah dadka waaweyn.
Heerka 6-aad: Ku bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah ee ah carruurta ah:
  • Eedeymo ku saabsan fal dambiyeed ama dhaqan sharci darro ah.
  • Muuqaallo xoog-sheegasho jireed ah oo loo wadaago qaab aan cambaareyn ahayn.
Heerka 7-aad: Ku bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah (kuwaasi oo ay tahay inay iskood usoo gudbiyaan dacwad):
  • Xoog-sheegashada codka ee qofka koowaad.
  • Sawirro aan la rabin oo wax laga beddelay.
  • U barbardhigga shakhsiyaadka kale ee dadweynaha, khayaaliga ah ama shakhsiyaadka gaarka ah iyadoo ku saleysan muuqaalka jireed
  • Sheegashooyinka ku saabsan aqoonsiga diinta ama caayda fikradaha diinta.
  • U barbardhigga xayawaanka ama cayayaanka dhaqan ahaan loo arko inay maskax ahaan ama jir ahaan liitaan (“shabeel,’ “libaax”).
  • Sharraxaada jireed ee dhexdhexaadka ah ama togan.
  • Dabeecada caadiga ah ama sheegashooyinka awoodda (ay ku jirto sheegashooyinka ku saabsan cudurka dhimirka).
  • Xoog-sheegasho ama dhibaatayn kasta, marka loo wadaago xaalad soo jiidasho leh.
  • Ku weeraridda ereyo sharaf-dhac ah oo la xiriira hawl la’aanta galmada.
Waxaan nuxurkan ku darnaa dabool si ay dadku u dooran karaan inay arkaan iyo in kale:
Muuqaallada xoog sheegsiga jireed ee ka dhanka ah carruurta aan qaangaarin ee lagu wadaago xaalad cambaareyn ah
Xeerarka Bulshada ee soo socda, waxaan u baahannahay macluumaad dheeraad ah iyo/ama macnaha guud si loo dhaqangeliyo:
Ha samayn:
  • Nuxurka boosti bartilmaameedsanaya shakhsiyaad gaar ah iyada oo loo marayo bogagga, kooxaha iyo dhacdooyinka aan la rabin. Waxaan saarnaa nuxurkan marka uu soo dacweeyo dhibbanaha ama wakiilka dhibbanaha ee idman.
  • Samaynta koontooyin si aad ula xidhiidho qof ku xannibay.
  • Boosti gareeynta weerarrada adeegsada ereyo sharaf dhac ah oo la xidhiidha habaarka ka yimaada dheddiga. Waxaan saarnaa nuxurkan marka dhibbanaha ama wakiilka idman ee dhibbanaha uu nagu soo wargeliyo nuxurka, xitaa haddii dhibbanuhu uusan si toos ah u soo sheegin.
  • Nuxurka boosti kaas oo haddii kale u baahan in dhibbanaha uu dacweeyo nuxurka ama ay caddahay in boosti gareeyaha uu si toos ah u beegsanayo dhibbanaha (tusaale: dhibbanaha waxaa lagu beegsaday boostiga ama faallada). Waan saari doonaa nuxurkan haddii aan xaqiijin ka haysanno dhibbanaha ama wakiilka idman ee dhibbanaha in nuxurku yahay mid aan la rabin.
  • Nuxurka boosti amaanaya, u dabaaldegaya ama ku jeesjeesaya dhimashada qof kasta. Waxaan sidoo kale saarnaa nuxurka beegsanayo shakhsi dhintay kaas oo sida caadiga ah u baahnaan lahaa in uu soo dacweeyo dhibbanaha.
  • Nuxurka boosti ku baaqaya ama sheegaya ujeeddo ah in lagu sameeyo dabeecad hoos tagi doonta cagajuglayn iyo dhibaatayn marka loo eego xeerarkeena. Waan saari doonnaa nuxurkan marka aan xaqiijin ka haysanno dhibbanaha ama wakiilka idman ee dhibbanaha in nuxurku yahay mid aan la rabin.
  • Nuxurka boosti ku cambaareynaya qof caan ah galmo. Waan saari doonnaa nuxurkan marka aan xaqiijin ka haysanno dhibbanaha ama wakiilka idman ee dhibbanaha in nuxurku yahay mid aan la rabin.
  • Si isdaba joog ah ula xidhiidhidka qof si aad ugu sameyso dhibaateyn galmo. Waan saari doonnaa nuxurkan marka aan xaqiijin ka haysanno dhibbanaha ama wakiilka idman ee dhibbanaha in nuxurku yahay mid aan la rabin.
  • Ka qayb-qaadashada ku dhibaataynta baahsan ee ka dhanka ah shakhsiyaad kaas oo bartilmaameedsada iyaga iyadoo lagu salaynayo go'aankooda ah inay qaataan ama aysan la qaadan tallaalka COVID-19:
    • Bayaanada hoos-u-dhac maskaxeed iyo akhlaaqeed ee ku salaysan go'aankooda, ama
    • Bayaannada u dooda ama ku eedeeya natiijo taban oo ka dhalata go'aankooda, marka laga reebo kuwa si weyn loo xaqiijiyay iyo/ama la aqbalay ee calaamadaha COVID-19 ama waxyeellooyinka tallaalka.
  • Saaridda dhibaatayn wadareedka la hagay, marka:
    • Beegsiga, iyada oo loo marayo adeeg kasta, ''shakhsiyaadka khatarta sare ugu jira waxyeellada offleenka'', oo loo qeexay sida:
      • Difaacayaasha xuquuqda aadanaha
      • Caruurta
      • Dhibanayaasha dhacdooyinka rabshadaha/masiibooyinka
      • Shakhsiyaadka mucaaradka ee jooga wadamada halista leh xilliyada doorashada
      • Saraakiisha doorashada
      • Mucaaradka dawladda ee lagu bartilmaameedsaday xaaladdooda mucaaradnimo
      • Qowmiyadaha iyo diimaha laga tirada badan yahay ee ku nool aagagga colaadaha
      • Xubin ka tirsan koox khatar ku jirta oo la magacaabay oo la aqoonsan karo
    • Ku beegsiga shakhsi kasta iyada oo loo marayo meelo gaar ah, sida sanduuqa fariimaha ama bogagga aqoonsiga:
      • Nuxur ku xadgudbaya xeerarka xoog-sheegashada iyo dhibaataynta shakhsiyaadka gaarka ah ama,
      • Nuxurka la diidi karo ee ku salaysan sifo la ilaaliyo
  • Koontooyinka la joojiyay ee ku hawlan dhibaataynta baahsan ee qayb ka mid ah midkood
    • Gobolka ama shabakadaha xidhiidhka la leh gobolka ee beegsanaya shakhsi kasta iyada oo loo marayo dusha sare ee kasta.
    • Shabakado iska soo horjeeda oo beegsanaya shakhsi kasta iyaga oo u maraya dusha sare kasta oo leh:
      • Nuxur ku xad-gudbaya xeerarka xoog-sheegashada iyo dhibaataynta shakhsiyaadka gaarka ah ama,
      • Nuxurka iyaga bartilmaameedsada oo ku salaysan sifo la ilaaliyo, ama,
      • Nuxurka ama hab-dhaqanka haddii kale loo arko mid aan la aqbali karin marka la eego macnaha guud ee deegaanka
Xeerkan waxaa loo cusboonaysiiyay si loogu daro qeexitaan shakhsiyaadka dadweynaha sida uu ku taliyay Guddiga Kormeerka.
Ujeeddada Xeerka
Xoogsheegashada iyo dhibaateynta ayaa ka dhacda meelo badan waxayna ku timaadaa qaabab badan oo kala duwan laga bilaabo samaynta hanjabaado iyo sii daynta macluumaadka shakhsi ahaaneed ee la aqoonsan karo dirida farriimo hanjabaado ah iyo samaynta xidhiidh xaasidnimo oo aan loo baahnayn. Uma dulqaadanayno dhaqanka noocaan ah sababtoo ah waxay ka hor istaagtaa dadka inay ku dareemaan ammaan iyo ixtiraam Facebook-ga, Instagram-ka, iyo Threads-ka.
Waxaan u kala saarnaa dadka kuwa bulshada ka dhex muuqda iyo shakhsiyaadka gaarka ah sababtoo ah waxaan rabnaa inaan oggolaano doodaha, taas oo inta badan ku jirta faallooyinka naqdinta ee dadka kuwaas oo lagu soo bandhigay wararka ama kuwa leh dhagaystayaal dadwayne oo badan. Wixii ah dadka caanka ah, waxaan saarnaa weerarrada daran iyo sidoo kale weerarrada qaarkood halkaasoo dadka bulshada ka dhax muuqdo si toos ah loogu summado boostiga ama faallada. Waxaan u qeexnaa dadka kuwa bulshada ka dhex muuqda inay yihiin mas'uuliyiin heer dowladeed iyo heer qaran ah, musharaxiinta siyaasadeed ee xafiisyadaas, dadka haysta in ka badan hal milyan oo taageerayaal ah ama la socdayaal baraha bulshada iyo dadka hela soo gudbinta warar lagu kalsoonaan karo.
Wixii ah shakhsiyaadka aan caanka ahayn, ilaalintayadu way ka sii dheertahay: Waxaan saarnaa nuxurka loola jeedo inuu hoos u dhac ku sameeyo ama ceeb yahay, oo ay ku jiraan, tusaale ahaan, sheegashooyinka ku saabsan howl galmo. Waxaan aqoonsannahay in xoog-sheegashada iyo dhibaatayntu ay saamayn shucuureed oo badan ku yeelan karaan carruurta, waana sababta ay xeerarkeenu u siiyaan ilaalin sare qof kasta oo ka yar da'da 18, iyadoon loo eegin heerka isticmaalaha.
Macnaha guud iyo ujeeddadu waa muhiim, waxaana u oggolnahay dadka inay soo boosti gareeyaan oo ay wadaagaan haddii ay caddaato in wax la wadaagay si loo cambaareeyo ama loogu soo jeediyo dareenka xoog-sheegashada iyo dhibaataynta. Xaaladaha qaarkood, waxaan u baahannahay dacwo shakhsi ahaaneed sababtoo ah waxay naga caawineysaa inaan fahanno in qofka la beegsaday uu dareemayo xoog-sheegasho ama dhibaateyn. Marka laga soo tago dacwo gudbinta hab-dhaqanka iyo nuxurka noocaas ah, waxaanu ku dhiirigelinaa dadka inay isticmaalaan qalabyada laga heli karo madalyaasheena si ay uga caawiyaan ka hortagga iyada.
Waxaan sidoo kale leenahay Xarunta Ka Hortagga Xoog-sheegashada, oo ah agab loogu talagalay dhalinta, waalidiinta, iyo barayaasha u raadinaya taageero arrimaha la xidhiidha xoog-sheegashada iyo khilaafyada kale. Waxay bixisaa hagitaan tallaabo-tallaabo ah, oo ay ku jiraan macluumaad ah sida loo billaabo wada-sheekeysiyada muhiimka ah ee ku saabsan xoog-sheegashada. Wax badan ka baro waxa aanu samaynayno si aan dadka uga difaacno xoog-sheegashada iyo dhibaataynta halkan.
Fiiro gaar ah: Xeerkani ma khuseeyo shakhsiyaadka ka tirsan ururrada la magacaabay ee hoos yimaada Xeerka Ururrada iyo Shakhsiyaadka Khatarta ah ama shakhsiyaadka dhintay ka hor 1900.
Ha samayn:
Heerka 1-aad: Bartilmaameedsiga qof walba si xaasidnimo leh adigoo:
  • Si isdaba joog ah ula xidhiidhayo qof qaab kaas oo:
    • Aan la rabin, ama
    • Dhibaateyn galmo ah, ama
    • Lagu jiheeyo tiro badan oo shakhsiyaad ah iyadoon codsi hore jirin.
  • U weeraridda qof iyada oo lagu salaynayo xaaladdooda ahaan dhibbane weerar galmo, ka faa'iidaysiga galmada, dhibaataynta galmada, ama xadgudubka guriga.
  • Ugu baaqidda inuu is-dhaawaco ama is-dilo qof gaar ah, ama koox dad ah.
  • Ku weerarida qof ereyo sharaf dhac ah oo la xidhiidha dhaqdhaqaaqa galmada (tusaale: dhillo, shaqbo).
  • Soo boosti gareeynta nuxur ku saabsan masiibada rabshadaha wata, ama dhibanayaasha masiibooyinka rabshadaha wata kaas oo ay ku jiraan sheegashada in musiibo rabshado wato aanay dhicin.
  • Soo boosti gareeynta nuxur ku saabsan dhibbanayaasha ka badbaaday masiibooyinka rabshadaha wata ama weerarrada argagixisada magac ahaan ama muuqaal ahaan, iyadoo la sheegayo inay yihiin:
    • Kuwo Jilaya/iska-yeellaya inay yihiin dhibane dhacdo.
    • Haddii kale lagu siiyay lacag ama loo shaqaaleysiiyay si dadka looga marin habaabiyo doorkooda dhacdada.
  • Ku hanjabidda inaad shaacinayso lambarka taleefanka gaarka ah, cinwaanka deegaanka,ama cinwaanka iimaylka ama diiwaannada caafimaad ee shakhsi (sida lagu qeexay xeerka Ku xadgudubka Asturnaanta).
  • Samaynta bayaanno muujinaya ujeeddo ah in lagu sameeyo hawl galmo ama u doodista inay sameeyaan hawl galmo.
  • Samaynta faallo diirran ka bixinta galmo
  • Wadaagista sawirro fadeexad galmo ah oo loo sameeyay si dijital ah waxna laga baddelay ama gacan lagu sawiray
  • U yeerida, ama samaynta bayaanno leh u jeedo in laga qaybgalo, cagajuglaynta iyo/ama dhibaataynta.
  • Soo boosti gareeynta nuxur hoos u sii dhigaya ama muujinaya karaahiyo loola jeedo shakhsiyaadka lagu sawiray habka, ama isla markiiba ka dib, caadada, kaadida, mataga, ama saxarada
  • Sameeynta Bogag ama Kooxo u heellan inay weeraraan shakhsi(yaad) iyagoo:
    • Ku sheegidda dhimasho, ama inay qaadaan ama ku dhacdo xaalad caafimaad.
    • Samaynta bayaannada leh ujeeddada u doodista si loo sameeyo howl galmo.
    • Samaynta sheegashada in shakhsiga uu qabo ama laga yaabo inuu qabo cudur galmada lagu kala qaado.
    • Galmo ku fadeexeeynta qof kale oo weyn.
  • Diridda farriimo ay ku jiraan weerarrada soo socda marka loola jeedo shakhsi ama koox shakhsiyaad ah oo ku jira boostiyada isku xigga:
    • Weerarrada lagu tilmaamay Heerka 1-aad, 2-aad iyo 4-aad ee xeerkan.
    • Habaar qof lala beegsado.
    • Ku sheegidda dhimasho, cudur halis ah, naafonimo, cudur faafa ama waxyeello jireed.
Heerka 2-aad: Ku bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah ee, si baaxad xaddidan uga dhex muuqda bulshada (tusaale, shakhsiyaad caannimadooda aasaasiga ahi ay ku kooban tahay u ololeeyntooda, suxufinimadooda, ama kuwa caan ku noqday si aan ikhtiyaari ahayn) ama dadka bulshada ka dhex muuqda ee aan qaan-gaar ahayn:
  • Ku sheegidyada dhimasho, ama inay qaadaan ama ku dhacdo xaalad caafimaad.
  • Erayada habaarka ee dheddiga marka loo isticmaalo si liidis ku jirto.
  • Sheegashooyinka ku saabsan howsha galmada ama cudurrada galmada lagu kala qaado marka laga reebo macnaha guud ee eedeymaha dambiyada ka dhanka ah dadka waaweyn ee ku saabsan taabashada galmada ee aan raaliga laga ahayn.
  • Bogagga ama Kooxaha loo sameeyay in lagu weeraro:
    • Habaar qof lala beegsado.
    • Sharraxaada jireed ee xun.
    • Sheegashooyinka aqoonsiga diinta ama caayda fikradaha diinta.
    • Muujinta xaqiraada ama yaqyaqsiga.
    • Erayada habaarka ee dheddiga marka loo isticmaalo si xun.
Heerka 3-aad: Bartilmaameedsiga dadka bulshada ka dhex muuqda adiga oo si ula kac ah u kashifaya:
  • Loogu talagalay dadka waaweyn iyo caruurta
    • Ku sheegidyada dhimasho, ama inay qaadaan ama ku soo baxdo xaalad caafimaad.
    • Sheegashooyinka ku saabsan cudurrada galmada lagu kala qaado
    • Erayada habaarka ee dheddiga marka loo isticmaalo si liidis ku jirto.
    • Nuxurka ammaanaya, u dabbaaldegaya ama ku jeesjeesa dhimashadooda ama xaaladdooda caafimaad.
    • Weerarrada iyada oo loo maraayo sharraxaadaha jireed ee taban.
  • Loogu talagalay caruurta:
    • Isbarbardhigga xayawaanka ama cayayaanka kuwaas oo dhaqan ahaan loo arko inay maskax ahaan ama jir ahaan hooseeyaan ama shay aan noolayn (“sac,’ “daayeer” “baradho”).
    • Nuxurka loo habeeyey si loo iftiimiyo, loo goobaabo ama haddii kale si taban u soo jiito dareenka sifooyin jireed oo gaar ahh (sanka, dhegta iyo wixii la mid ah).
Heerka 4-aad: Ku bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah ama sida baaxada xaddidan uga dhex muuqda bulshada (tusaale, shakhsiyaad caannimadooda aasaasiga ahi ay ku kooban tahay u ololeeyntooda, suxufinimadooda, ama kuwa caan ku noqday sida aan ikhtiyaariga ahayn):
  • Isbarbardhigga xayawaanka ama cayayaanka kuwaas oo dhaqan ahaan loo arko inay maskax ahaan ama jir ahaan hooseeyaan ama shay aan noolayn (“sac,’ “daayeer” “baradho”).
  • Nuxurka loo habeeyey si loo iftiimiyo, loo goobaabiyo ama haddii kale si taban u soo jiita dareenka sifooyin jireed oo gaar ah (sanka, dhegta iyo wixii la mid ah).
  • Weerarrada iyada oo loo marayo sharraxaadaha jireed ee taban.
  • Nuxurka ku qiimeeya shakhsiyaadka muuqaalkooda jireed ama shakhsiyaddooda.
  • Nuxurka u galmoodka qof kale oo weyn.
  • Nuxur hoos u sii dhigaya shakhsiyaadka lagu qeexay in jir ahaan loogu xoog-sheegto marka laga reebo is-difaaca iyo dagaalka macnaha guud ee mid-midka ah.
  • Nuxur amaanaya, u dabaal degaya, ama ku jeesjeesaya dhimashadooda ama dhaawac jidheed oo halis ah.
  • Marka lagu daro kuwa kore, weerarrada ka dhaco bogagga ama kooxaha:
    • Dabeecada xun ama awood sheegashada.
    • Xoogsheegashada codka ee qofka koowaad kaliya haddii shaygu uu bartilmaameedsado in ka badan hal shakhsi oo gaar ah.
Heerka 5-aad: Ku bartilmaameedsiga dadka waaweyn ee dabeecad ahaan aad u aamusan (kuwaas oo ay tahay inay iskood u soo dacweeyaan) ama ilmo kasta oo dabeecad ahaan amusan ama caruurta bulshada ka dhex muuqda ee aan ikhtiyaarka lahayn:
  • Habaar qof lala beegsado.
  • Sheegashooyinka ku saabsan ku lug lahaanshaha jaceyl, hanuuninta galmada ama aqoonsiga jinsiga.
  • Iskuduwidda, u doodista ama xayeysiin aan loo dhanneyn.
  • Dabeecada xun ama sheegashooyinka kartida, marka laga reebo macnaha guud ee eedeymaha dambiyada iyo dib u eegista ganacsiga ee ka dhanka ah dadka waaweyn. Waxaan oggolaanaa eedeymaha dambiyada si ay dadku u soo jiitaan dareenka khibradaha shakhsi ahaaneed ama dhacdooyinka offleenka ah. Mararka ay eedaymayaasha dembiilaha ay u keenaan waxyeello khadka ka baxsan shakhsiga la magacaabay, si kasta, oo laga yaabo inaan u saarno.
  • Qeexida quudhsiga ama yaqyaqsiga, marka laga reebo macnaha guud ee eedeymaha dembi ee ka dhanka ah dadka waaweyn.
Heerka 6-aad: Ku bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah ee ah carruurta ah:
  • Eedeymo ku saabsan fal dambiyeed ama dhaqan sharci darro ah.
  • Muuqaallo xoog-sheegasho jireed ah oo loo wadaago qaab aan cambaareyn ahayn.
Heerka 7-aad: Ku bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah (kuwaasi oo ay tahay inay iskood usoo gudbiyaan dacwad):
  • Xoog-sheegashada codka ee qofka koowaad.
  • Sawirro aan la rabin oo wax laga beddelay.
  • U barbardhigga shakhsiyaadka kale ee dadweynaha, khayaaliga ah ama shakhsiyaadka gaarka ah iyadoo ku saleysan muuqaalka jireed
  • Sheegashooyinka ku saabsan aqoonsiga diinta ama caayda fikradaha diinta.
  • U barbardhigga xayawaanka ama cayayaanka dhaqan ahaan loo arko inay maskax ahaan ama jir ahaan liitaan (“shabeel,’ “libaax”).
  • Sharaxaadaha jireed ee dhexdhexaadka ah ama togan
  • Sheegashooyin aan tabanayn oo ku saabsan dabeecadda ama kartida (oo ay ku jiraan sheegashooyinka ku saabsan cudurrada dhimirka).
  • Xadgudub kasta oo xoog sheegsi ama dhibaateyn ah, marka loo wadaago xaalad kalgacal leh.
  • Ku weeraridda ereyo sharaf-dhac ah oo la xiriira hawl la’aanta galmada.
Waxaan nuxurkan ku darnaa dabool si ay dadku u dooran karaan inay arkaan iyo in kale:
Muuqaallada xoog sheegsiga jireed ee ka dhanka ah carruurta aan qaangaarin ee lagu wadaago xaalad cambaareyn ah
Xeerarka Bulshada ee soo socda, waxaan u baahannahay macluumaad dheeraad ah iyo/ama macnaha guud si loo dhaqangeliyo:
Ha samayn:
  • Nuxurka boosti bartilmaameedsanaya shakhsiyaad gaar ah iyada oo loo marayo bogagga, kooxaha iyo dhacdooyinka aan la rabin. Waxaan saarnaa nuxurkan marka uu soo dacweeyo dhibbanaha ama wakiilka dhibbanaha ee idman.
  • Samaynta koontooyin si aad ula xidhiidho qof ku xannibay.
  • Boosti gareeynta weerarrada adeegsada ereyo sharaf dhac ah oo la xidhiidha habaarka ka yimaada dheddiga. Waxaan saarnaa nuxurkan marka dhibbanaha ama wakiilka idman ee dhibbanaha uu nagu soo wargeliyo nuxurka, xitaa haddii dhibbanuhu uusan si toos ah u soo sheegin.
  • Nuxurka boosti kaas oo haddii kale u baahan in dhibbanaha uu dacweeyo nuxurka ama ay caddahay in boosti gareeyaha uu si toos ah u beegsanayo dhibbanaha (tusaale: dhibbanaha waxaa lagu beegsaday boostiga ama faallada). Waan saari doonaa nuxurkan haddii aan xaqiijin ka haysanno dhibbanaha ama wakiilka idman ee dhibbanaha in nuxurku yahay mid aan la rabin.
  • Nuxurka boosti amaanaya, u dabaaldegaya ama ku jeesjeesaya dhimashada qof kasta. Waxaan sidoo kale saarnaa nuxurka beegsanayo shakhsi dhintay kaas oo sida caadiga ah u baahnaan lahaa in uu soo dacweeyo dhibbanaha.
  • Nuxurka boosti ku baaqaya ama sheegaya ujeeddo ah in lagu sameeyo dabeecad hoos tagi doonta cagajuglayn iyo dhibaatayn marka loo eego xeerarkeena. Waan saari doonnaa nuxurkan marka aan xaqiijin ka haysanno dhibbanaha ama wakiilka idman ee dhibbanaha in nuxurku yahay mid aan la rabin.
  • Nuxurka boosti ku cambaareynaya qof caan ah galmo. Waan saari doonnaa nuxurkan marka aan xaqiijin ka haysanno dhibbanaha ama wakiilka idman ee dhibbanaha in nuxurku yahay mid aan la rabin.
  • Si isdaba joog ah ula xidhiidhidka qof si aad ugu sameyso dhibaateyn galmo. Waan saari doonnaa nuxurkan marka aan xaqiijin ka haysanno dhibbanaha ama wakiilka idman ee dhibbanaha in nuxurku yahay mid aan la rabin.
  • Ka qayb-qaadashada ku dhibaataynta baahsan ee ka dhanka ah shakhsiyaad kaas oo bartilmaameedsada iyaga iyadoo lagu salaynayo go'aankooda ah inay qaataan ama aysan la qaadan tallaalka COVID-19:
    • Bayaanada hoos-u-dhac maskaxeed iyo akhlaaqeed ee ku salaysan go'aankooda, ama
    • Bayaannada u dooda ama ku eedeeya natiijo taban oo ka dhalata go'aankooda, marka laga reebo kuwa si weyn loo xaqiijiyay iyo/ama la aqbalay ee calaamadaha COVID-19 ama waxyeellooyinka tallaalka.
  • Saaridda dhibaatayn wadareedka la hagay, marka:
    • Beegsiga, iyada oo loo marayo adeeg kasta, ''shakhsiyaadka khatarta sare ugu jira waxyeellada offleenka'', oo loo qeexay sida:
      • Difaacayaasha xuquuqda aadanaha
      • Caruurta
      • Dhibanayaasha dhacdooyinka rabshadaha/masiibooyinka
      • Shakhsiyaadka mucaaradka ee jooga wadamada halista leh xilliyada doorashada
      • Saraakiisha doorashada
      • Mucaaradka dawladda ee lagu bartilmaameedsaday xaaladdooda mucaaradnimo
      • Qowmiyadaha iyo diimaha laga tirada badan yahay ee ku nool aagagga colaadaha
      • Xubin ka tirsan koox khatar ku jirta oo la magacaabay oo la aqoonsan karo
    • Ku beegsiga shakhsi kasta iyada oo loo marayo meelo gaar ah, sida sanduuqa fariimaha ama bogagga aqoonsiga:
      • Nuxur ku xadgudbaya xeerarka xoog-sheegashada iyo dhibaataynta shakhsiyaadka gaarka ah ama,
      • Nuxurka la diidi karo ee ku salaysan sifo la ilaaliyo
  • Koontooyinka la joojiyay ee ku hawlan dhibaataynta baahsan ee qayb ka mid ah midkood
    • Gobolka ama shabakadaha xidhiidhka la leh gobolka ee beegsanaya shakhsi kasta iyada oo loo marayo dusha sare ee kasta.
    • Shabakado iska soo horjeeda oo beegsanaya shakhsi kasta iyaga oo u maraya dusha sare kasta oo leh:
      • Nuxur ku xad-gudbaya xeerarka xoog-sheegashada iyo dhibaataynta shakhsiyaadka gaarka ah ama,
      • Nuxurka iyaga bartilmaameedsada oo ku salaysan sifo la ilaaliyo, ama,
      • Nuxurka ama hab-dhaqanka haddii kale loo arko mid aan la aqbali karin marka la eego macnaha guud ee deegaanka
Xeerkan waxaa loo cusboonaysiiyay si looga saaro hanjabaadaha shaacinta diiwaannada caafimaadka, iyo sidoo kale sheegashooyinka ku saabsan cudurrada dhimirka ee ka dhanka ah shakhsiyaadka gaarka ah marka shakhsigaasi uu nuxurka soo wargeliyo.
Ujeeddada Xeerka
Xoogsheegashada iyo dhibaateynta ayaa ka dhacda meelo badan waxayna ku timaadaa qaabab badan oo kala duwan laga bilaabo samaynta hanjabaado iyo sii daynta macluumaadka shakhsi ahaaneed ee la aqoonsan karo dirida farriimo hanjabaado ah iyo samaynta xidhiidh xaasidnimo oo aan loo baahnayn. Uma dulqaadanayno dhaqanka noocaan ah sababtoo ah waxay ka hor istaagtaa dadka inay ku dareemaan ammaan iyo ixtiraam Facebook-ga, Instagram-ka, iyo Threads-ka.
Waxaan u kala saarnaa dadka kuwa bulshada ka dhex muuqda iyo shakhsiyaadka gaarka ah sababtoo ah waxaan rabnaa inaan oggolaano doodaha, taas oo inta badan ku jirta faallooyinka naqdinta ee dadka kuwaas oo lagu soo bandhigay wararka ama kuwa leh dhagaystayaal dadwayne oo badan. Wixii ah dadka caanka ah, waxaan saarnaa weerarrada daran iyo sidoo kale weerarrada qaarkood halkaasoo dadka bulshada ka dhax muuqdo si toos ah loogu summado boostiga ama faallada. Waxaan u qeexnaa dadka kuwa bulshada ka dhex muuqda inay yihiin mas'uuliyiin heer dowladeed iyo heer qaran ah, musharaxiinta siyaasadeed ee xafiisyadaas, dadka haysta in ka badan hal milyan oo taageerayaal ah ama la socdayaal baraha bulshada iyo dadka hela soo gudbinta warar lagu kalsoonaan karo.
Wixii ah shakhsiyaadka aan caanka ahayn, ilaalintayadu way ka sii dheertahay: Waxaan saarnaa nuxurka loola jeedo inuu hoos u dhac ku sameeyo ama ceeb yahay, oo ay ku jiraan, tusaale ahaan, sheegashooyinka ku saabsan howl galmo. Waxaan aqoonsannahay in xoog-sheegashada iyo dhibaatayntu ay saamayn shucuureed oo badan ku yeelan karaan carruurta, waana sababta ay xeerarkeenu u siiyaan ilaalin sare qof kasta oo ka yar da'da 18, iyadoon loo eegin heerka isticmaalaha.
Macnaha guud iyo ujeeddadu waa muhiim, waxaana u oggolnahay dadka inay soo boosti gareeyaan oo ay wadaagaan haddii ay caddaato in wax la wadaagay si loo cambaareeyo ama loogu soo jeediyo dareenka xoog-sheegashada iyo dhibaataynta. Xaaladaha qaarkood, waxaan u baahannahay dacwo shakhsi ahaaneed sababtoo ah waxay naga caawineysaa inaan fahanno in qofka la beegsaday uu dareemayo xoog-sheegasho ama dhibaateyn. Marka laga soo tago dacwo gudbinta hab-dhaqanka iyo nuxurka noocaas ah, waxaanu ku dhiirigelinaa dadka inay isticmaalaan qalabyada laga heli karo madalyaasheena si ay uga caawiyaan ka hortagga iyada.
Waxaan sidoo kale leenahay Xarunta Ka Hortagga Xoog-sheegashada, oo ah agab loogu talagalay dhalinta, waalidiinta, iyo barayaasha u raadinaya taageero arrimaha la xidhiidha xoog-sheegashada iyo khilaafyada kale. Waxay bixisaa hagitaan tallaabo-tallaabo ah, oo ay ku jiraan macluumaad ah sida loo billaabo wada-sheekeysiyada muhiimka ah ee ku saabsan xoog-sheegashada. Wax badan ka baro waxa aanu samaynayno si aan dadka uga difaacno xoog-sheegashada iyo dhibaataynta halkan.
Fiiro gaar ah: Xeerkani ma khuseeyo shakhsiyaadka ka tirsan ururrada la magacaabay ee hoos yimaada Xeerka Ururrada iyo Shakhsiyaadka Khatarta ah ama shakhsiyaadka dhintay ka hor 1900.
Ha samayn:
Heerka 1-aad: Bartilmaameedsiga qof walba si xaasidnimo leh adigoo:
  • Si isdaba joog ah ula xidhiidhayo qof qaab kaas oo:
    • Aan la rabin, ama
    • Dhibaateyn galmo ah, ama
    • Lagu jiheeyo tiro badan oo shakhsiyaad ah iyadoon codsi hore jirin.
  • U weeraridda qof iyada oo lagu salaynayo xaaladdooda ahaan dhibbane weerar galmo, ka faa'iidaysiga galmada, dhibaataynta galmada, ama xadgudubka guriga.
  • Ugu baaqidda inuu is-dhaawaco ama is-dilo qof gaar ah, ama koox dad ah.
  • Ku weerarida qof ereyo sharaf dhac ah oo la xidhiidha dhaqdhaqaaqa galmada (tusaale: dhillo, shaqbo).
  • Soo boosti gareeynta nuxur ku saabsan masiibada rabshadaha wata, ama dhibanayaasha masiibooyinka rabshadaha wata kaas oo ay ku jiraan sheegashada in musiibo rabshado wato aanay dhicin.
  • Soo boosti gareeynta nuxur ku saabsan dhibbanayaasha ka badbaaday masiibooyinka rabshadaha wata ama weerarrada argagixisada magac ahaan ama muuqaal ahaan, iyadoo la sheegayo inay yihiin:
    • Kuwo Jilaya/iska-yeellaya inay yihiin dhibane dhacdo.
    • Haddii kale lacag lagu siiyay ama loo shaqaaleysiiyay si ay dadka u marin habaabiyaan doorkooda dhacdada.
  • Ku hanjabida in la sii daayo lambarka taleefoonka gaarka ah ee shakhsiga, ciwaanka deegaankiiisa ama ciwaanka iimaylka.
  • Samaynta bayaanno leh ujeeddo in lagu sameeyo howl galmo ah ama u doodista inay sameeyaan howl galmo.
  • Samaynta faallo diirran ka bixinta galmo
  • Wadaagista sawirro fadeexad galmo ah oo loo sameeyay si dijital ah waxna laga baddelay ama gacan lagu sawiray
  • U yeerida, ama samaynta bayaanno leh u jeedo in laga qaybgalo, cagajuglaynta iyo/ama dhibaataynta.
  • Soo boosti gareeynta nuxur hoos u sii dhigaya ama muujinaya karaahiyo loola jeedo shakhsiyaadka lagu sawiray habka, ama isla markiiba ka dib, caadada, kaadida, mataga, ama saxarada
  • Sameeynta Bogag ama Kooxo u heellan inay weeraraan shakhsi(yaad) iyagoo:
    • Ku sheegidda dhimasho, ama inay qaadaan ama ku dhacdo xaalad caafimaad.
    • Samaynta bayaannada leh ujeeddada u doodista si loo sameeyo howl galmo.
    • Samaynta sheegashada in shakhsiga uu qabo ama laga yaabo inuu qabo cudur galmada lagu kala qaado.
    • Galmo ku fadeexeeynta qof kale oo weyn.
  • Diridda farriimo ay ku jiraan weerarrada soo socda marka loola jeedo shakhsi ama koox shakhsiyaad ah oo ku jira boostiyada isku xigga:
    • Weerarrada lagu tilmaamay Heerka 1-aad, 2-aad iyo 4-aad ee xeerkan.
    • Habaar qof lala beegsado.
    • Ku sheegidda dhimasho, cudur halis ah, naafonimo, cudur faafa ama waxyeello jireed.
Heerka 2-aad: Ku bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah ee, si baaxad xaddidan uga dhex muuqda bulshada (tusaale, shakhsiyaad caannimadooda aasaasiga ahi ay ku kooban tahay u ololeeyntooda, suxufinimadooda, ama kuwa caan ku noqday si aan ikhtiyaari ahayn) ama dadka bulshada ka dhex muuqda ee aan qaan-gaar ahayn:
  • Ku sheegidyada dhimasho, ama inay qaadaan ama ku dhacdo xaalad caafimaad.
  • Erayada habaarka ee dheddiga marka loo isticmaalo si liidis ku jirto.
  • Sheegashooyinka ku saabsan howsha galmada ama cudurrada galmada lagu kala qaado marka laga reebo macnaha guud ee eedeymaha dambiyada ka dhanka ah dadka waaweyn ee ku saabsan taabashada galmada ee aan raaliga laga ahayn.
  • Bogagga ama Kooxaha loo sameeyay in lagu weeraro:
    • Habaar qof lala beegsado.
    • Sharraxaada jireed ee xun.
    • Sheegashooyinka aqoonsiga diinta ama caayda fikradaha diinta.
    • Muujinta xaqiraada ama yaqyaqsiga.
    • Erayada habaarka ee dheddiga marka loo isticmaalo si xun.
Heerka 3-aad: Bartilmaameedsiga dadka bulshada ka dhex muuqda adiga oo si ula kac ah u kashifaya:
  • Loogu talagalay dadka waaweyn iyo caruurta
    • Ku sheegidyada dhimasho, ama inay qaadaan ama ku soo baxdo xaalad caafimaad.
    • Sheegashooyinka ku saabsan cudurrada galmada lagu kala qaado
    • Erayada habaarka ee dheddiga marka loo isticmaalo si liidis ku jirto.
    • Nuxurka ammaanaya, u dabbaaldegaya ama ku jeesjeesa dhimashadooda ama xaaladdooda caafimaad.
    • Weerarrada iyada oo loo maraayo sharraxaadaha jireed ee taban.
  • Loogu talagalay caruurta:
    • Isbarbardhigga xayawaanka ama cayayaanka kuwaas oo dhaqan ahaan loo arko inay maskax ahaan ama jir ahaan hooseeyaan ama shay aan noolayn (“sac,’ “daayeer” “baradho”).
    • Nuxurka loo habeeyey si loo iftiimiyo, loo goobaabo ama haddii kale si taban u soo jiito dareenka sifooyin jireed oo gaar ahh (sanka, dhegta iyo wixii la mid ah).
Heerka 4-aad: Ku bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah ama sida baaxada xaddidan uga dhex muuqda bulshada (tusaale, shakhsiyaad caannimadooda aasaasiga ahi ay ku kooban tahay u ololeeyntooda, suxufinimadooda, ama kuwa caan ku noqday sida aan ikhtiyaariga ahayn):
  • Isbarbardhigga xayawaanka ama cayayaanka kuwaas oo dhaqan ahaan loo arko inay maskax ahaan ama jir ahaan hooseeyaan ama shay aan noolayn (“sac,’ “daayeer” “baradho”).
  • Nuxurka loo habeeyey si loo iftiimiyo, loo goobaabiyo ama haddii kale si taban u soo jiita dareenka sifooyin jireed oo gaar ah (sanka, dhegta iyo wixii la mid ah).
  • Weerarrada iyada oo loo marayo sharraxaadaha jireed ee taban.
  • Nuxurka ku qiimeeya shakhsiyaadka muuqaalkooda jireed ama shakhsiyaddooda.
  • Nuxurka u galmoodka qof kale oo weyn.
  • Nuxur hoos u sii dhigaya shakhsiyaadka lagu qeexay in jir ahaan loogu xoog-sheegto marka laga reebo is-difaaca iyo dagaalka macnaha guud ee mid-midka ah.
  • Nuxur amaanaya, u dabaal degaya, ama ku jeesjeesaya dhimashadooda ama dhaawac jidheed oo halis ah.
  • Marka lagu daro kuwa kore, weerarrada ka dhaco bogagga ama kooxaha:
    • Dabeecada xun ama awood sheegashada.
    • Xoogsheegashada codka ee qofka koowaad kaliya haddii shaygu uu bartilmaameedsado in ka badan hal shakhsi oo gaar ah.
Heerka 5-aad: Ku bartilmaameedsiga dadka waaweyn ee dabeecad ahaan aad u aamusan (kuwaas oo ay tahay inay iskood u soo dacweeyaan) ama ilmo kasta oo dabeecad ahaan amusan ama caruurta bulshada ka dhex muuqda ee aan ikhtiyaarka lahayn:
  • Habaar qof lala beegsado.
  • Sheegashooyinka ku saabsan ku lug lahaanshaha jaceyl, hanuuninta galmada ama aqoonsiga jinsiga.
  • Iskuduwidda, u doodista ama xayeysiin aan loo dhanneyn.
  • Dabeecada xun ama sheegashooyinka kartida, marka laga reebo macnaha guud ee eedeymaha dambiyada iyo dib u eegista ganacsiga ee ka dhanka ah dadka waaweyn. Waxaan oggolaanaa eedeymaha dambiyada si ay dadku u soo jiitaan dareenka khibradaha shakhsi ahaaneed ama dhacdooyinka offleenka ah. Mararka ay eedaymayaasha dembiilaha ay u keenaan waxyeello khadka ka baxsan shakhsiga la magacaabay, si kasta, oo laga yaabo inaan u saarno.
  • Qeexida quudhsiga ama yaqyaqsiga, marka laga reebo macnaha guud ee eedeymaha dembi ee ka dhanka ah dadka waaweyn.
Heerka 6-aad: Ku bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah ee ah carruurta ah:
  • Eedeymo ku saabsan fal dambiyeed ama dhaqan sharci darro ah.
  • Muuqaallo xoog-sheegasho jireed ah oo loo wadaago qaab aan cambaareyn ahayn.
Heerka 7-aad: Ku bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah (kuwaasi oo ay tahay inay iskood usoo gudbiyaan dacwad):
  • Xoog-sheegashada codka ee qofka koowaad.
  • Sawirro aan la rabin oo wax laga beddelay.
  • U barbardhigga shakhsiyaadka kale ee dadweynaha, khayaaliga ah ama shakhsiyaadka gaarka ah iyadoo ku saleysan muuqaalka jireed
  • Sheegashooyinka ku saabsan aqoonsiga diinta ama caayda fikradaha diinta.
  • U barbardhigga xayawaanka ama cayayaanka dhaqan ahaan loo arko inay maskax ahaan ama jir ahaan liitaan (“shabeel,’ “libaax”).
  • Sharraxaada jireed ee dhexdhexaadka ah ama togan.
  • Dabeecad aan xumeyn ama sheegashooyinka kartida.
  • Xoog-sheegasho ama dhibaatayn kasta, marka loo wadaago xaalad soo jiidasho leh.
  • Ku weeraridda ereyo sharaf-dhac ah oo la xiriira hawl la’aanta galmada.
Waxaan nuxurkan ku darnaa dabool si ay dadku u dooran karaan inay arkaan iyo in kale:
Muuqaallada xoog sheegsiga jireed ee ka dhanka ah carruurta aan qaangaarin ee lagu wadaago xaalad cambaareyn ah
Xeerarka Bulshada ee soo socda, waxaan u baahannahay macluumaad dheeraad ah iyo/ama macnaha guud si loo dhaqangeliyo:
Ha samayn:
  • Nuxurka boosti bartilmaameedsanaya shakhsiyaad gaar ah iyada oo loo marayo bogagga, kooxaha iyo dhacdooyinka aan la rabin. Waxaan saarnaa nuxurkan marka uu soo dacweeyo dhibbanaha ama wakiilka dhibbanaha ee idman.
  • Samaynta koontooyin si aad ula xidhiidho qof ku xannibay.
  • Boosti gareeynta weerarrada adeegsada ereyo sharaf dhac ah oo la xidhiidha habaarka ka yimaada dheddiga. Waxaan saarnaa nuxurkan marka dhibbanaha ama wakiilka idman ee dhibbanaha uu nagu soo wargeliyo nuxurka, xitaa haddii dhibbanuhu uusan si toos ah u soo sheegin.
  • Nuxurka boosti kaas oo haddii kale u baahan in dhibbanaha uu dacweeyo nuxurka ama ay caddahay in boosti gareeyaha uu si toos ah u beegsanayo dhibbanaha (tusaale: dhibbanaha waxaa lagu beegsaday boostiga ama faallada). Waan saari doonaa nuxurkan haddii aan xaqiijin ka haysanno dhibbanaha ama wakiilka idman ee dhibbanaha in nuxurku yahay mid aan la rabin.
  • Nuxurka boosti amaanaya, u dabaaldegaya ama ku jeesjeesaya dhimashada qof kasta. Waxaan sidoo kale saarnaa nuxurka beegsanayo shakhsi dhintay kaas oo sida caadiga ah u baahnaan lahaa in uu soo dacweeyo dhibbanaha.
  • Nuxurka boosti ku baaqaya ama sheegaya ujeeddo ah in lagu sameeyo dabeecad hoos tagi doonta cagajuglayn iyo dhibaatayn marka loo eego xeerarkeena. Waan saari doonnaa nuxurkan marka aan xaqiijin ka haysanno dhibbanaha ama wakiilka idman ee dhibbanaha in nuxurku yahay mid aan la rabin.
  • Nuxurka boosti ku cambaareynaya qof caan ah galmo. Waan saari doonnaa nuxurkan marka aan xaqiijin ka haysanno dhibbanaha ama wakiilka idman ee dhibbanaha in nuxurku yahay mid aan la rabin.
  • Si isdaba joog ah ula xidhiidhidka qof si aad ugu sameyso dhibaateyn galmo. Waan saari doonnaa nuxurkan marka aan xaqiijin ka haysanno dhibbanaha ama wakiilka idman ee dhibbanaha in nuxurku yahay mid aan la rabin.
  • Ka qayb-qaadashada ku dhibaataynta baahsan ee ka dhanka ah shakhsiyaad kaas oo bartilmaameedsada iyaga iyadoo lagu salaynayo go'aankooda ah inay qaataan ama aysan la qaadan tallaalka COVID-19:
    • Bayaanada hoos-u-dhac maskaxeed iyo akhlaaqeed ee ku salaysan go'aankooda, ama
    • Bayaannada u dooda ama ku eedeeya natiijo taban oo ka dhalata go'aankooda, marka laga reebo kuwa si weyn loo xaqiijiyay iyo/ama la aqbalay ee calaamadaha COVID-19 ama waxyeellooyinka tallaalka.
  • Saaridda dhibaatayn wadareedka la hagay, marka:
    • Beegsiga, iyada oo loo marayo adeeg kasta, ''shakhsiyaadka khatarta sare ugu jira waxyeellada offleenka'', oo loo qeexay sida:
      • Difaacayaasha xuquuqda aadanaha
      • Caruurta
      • Dhibanayaasha dhacdooyinka rabshadaha/masiibooyinka
      • Shakhsiyaadka mucaaradka ee jooga waddamada halista ku jira xilliyada doorashada
      • Saraakiisha doorashada
      • Mucaaradka dawladda ee lagu bartilmaameedsaday xaaladdooda mucaaradnimo
      • Qowmiyadaha iyo diimaha laga tirada badan yahay ee ku nool aagagga colaadaha
      • Xubin ka tirsan koox khatar ku jirta oo la magacaabay oo la aqoonsan karo
    • Ku beegsiga shakhsi kasta iyada oo loo marayo meelo gaar ah, sida sanduuqa fariimaha ama bogagga aqoonsiga:
      • Nuxur ku xadgudbaya xeerarka xoog-sheegashada iyo dhibaataynta shakhsiyaadka gaarka ah ama,
      • Nuxurka la diidi karo ee ku salaysan sifo la ilaaliyo
  • Koontooyinka la joojiyay ee ku hawlan dhibaataynta baahsan ee qayb ka mid ah midkood
    • Gobolka ama shabakadaha xidhiidhka la leh gobolka ee beegsanaya shakhsi kasta iyada oo loo marayo dusha sare ee kasta.
    • Shabakado iska soo horjeeda oo beegsanaya shakhsi kasta iyaga oo u maraya dusha sare kasta oo leh:
      • Nuxur ku xad-gudbaya xeerarka xoog-sheegashada iyo dhibaataynta shakhsiyaadka gaarka ah ama,
      • Nuxurka iyaga bartilmaameedsada oo ku salaysan sifo la ilaaliyo, ama,
      • Nuxurka ama hab-dhaqanka haddii kale loo arko mid aan la aqbali karin marka la eego macnaha guud ee deegaanka
Xeerkan waxaa loo cusbooneysiinayaa si loogu daro saraakiisha doorashada oo ah shakhsiyaad halis sare ugu jira waxyeellada ka baxsan internetka.
Ujeeddada Xeerka
Xoogsheegashada iyo dhibaateynta ayaa ka dhacda meelo badan waxayna ku timaadaa qaabab badan oo kala duwan laga bilaabo samaynta hanjabaado iyo sii daynta macluumaadka shakhsi ahaaneed ee la aqoonsan karo dirida farriimo hanjabaado ah iyo samaynta xidhiidh xaasidnimo oo aan loo baahnayn. Uma dulqaadanayno dhaqanka noocaan ah sababtoo ah waxay ka hor istaagtaa dadka inay ku dareemaan ammaan iyo ixtiraam Facebook-ga, Instagram-ka, iyo Threads-ka.
Waxaan u kala saarnaa dadka kuwa bulshada ka dhex muuqda iyo shakhsiyaadka gaarka ah sababtoo ah waxaan rabnaa inaan oggolaano doodaha, taas oo inta badan ku jirta faallooyinka naqdinta ee dadka kuwaas oo lagu soo bandhigay wararka ama kuwa leh dhagaystayaal dadwayne oo badan. Wixii ah dadka caanka ah, waxaan saarnaa weerarrada daran iyo sidoo kale weerarrada qaarkood halkaasoo dadka bulshada ka dhax muuqdo si toos ah loogu summado boostiga ama faallada. Waxaan u qeexnaa dadka kuwa bulshada ka dhex muuqda inay yihiin mas'uuliyiin heer dowladeed iyo heer qaran ah, musharaxiinta siyaasadeed ee xafiisyadaas, dadka haysta in ka badan hal milyan oo taageerayaal ah ama la socdayaal baraha bulshada iyo dadka hela soo gudbinta warar lagu kalsoonaan karo.
Wixii ah shakhsiyaadka aan caanka ahayn, ilaalintayadu way ka sii dheertahay: Waxaan saarnaa nuxurka loola jeedo inuu hoos u dhac ku sameeyo ama ceeb yahay, oo ay ku jiraan, tusaale ahaan, sheegashooyinka ku saabsan howl galmo. Waxaan aqoonsannahay in xoog-sheegashada iyo dhibaatayntu ay saamayn shucuureed oo badan ku yeelan karaan carruurta, waana sababta ay xeerarkeenu u siiyaan ilaalin sare qof kasta oo ka yar da'da 18, iyadoon loo eegin heerka isticmaalaha.
Macnaha guud iyo ujeeddadu waa muhiim, waxaana u oggolnahay dadka inay soo boosti gareeyaan oo ay wadaagaan haddii ay caddaato in wax la wadaagay si loo cambaareeyo ama loogu soo jeediyo dareenka xoog-sheegashada iyo dhibaataynta. Xaaladaha qaarkood, waxaan u baahannahay dacwo shakhsi ahaaneed sababtoo ah waxay naga caawineysaa inaan fahanno in qofka la beegsaday uu dareemayo xoog-sheegasho ama dhibaateyn. Marka laga soo tago dacwo gudbinta hab-dhaqanka iyo nuxurka noocaas ah, waxaanu ku dhiirigelinaa dadka inay isticmaalaan qalabyada laga heli karo madalyaasheena si ay uga caawiyaan ka hortagga iyada.
Waxaan sidoo kale leenahay Xarunta Ka Hortagga Xoog-sheegashada, oo ah agab loogu talagalay dhalinta, waalidiinta, iyo barayaasha u raadinaya taageero arrimaha la xidhiidha xoog-sheegashada iyo khilaafyada kale. Waxay bixisaa hagitaan tallaabo-tallaabo ah, oo ay ku jiraan macluumaad ah sida loo billaabo wada-sheekeysiyada muhiimka ah ee ku saabsan xoog-sheegashada. Wax badan ka baro waxa aanu samaynayno si aan dadka uga difaacno xoog-sheegashada iyo dhibaataynta halkan.
Fiiro gaar ah: Xeerkani ma khuseeyo shakhsiyaadka ka tirsan ururrada la magacaabay ee hoos yimaada Xeerka Ururrada iyo Shakhsiyaadka Khatarta ah ama shakhsiyaadka dhintay ka hor 1900.
Ha samayn:
Heerka 1-aad: Bartilmaameedsiga qof walba si xaasidnimo leh adigoo:
  • Si isdaba joog ah ula xidhiidhayo qof qaab kaas oo:
    • Aan la rabin, ama
    • Dhibaateyn galmo ah, ama
    • Lagu jiheeyo tiro badan oo shakhsiyaad ah iyadoon codsi hore jirin.
  • U weeraridda qof iyada oo lagu salaynayo xaaladdooda ahaan dhibbane weerar galmo, ka faa'iidaysiga galmada, dhibaataynta galmada, ama xadgudubka guriga.
  • Ugu baaqidda inuu is-dhaawaco ama is-dilo qof gaar ah, ama koox dad ah.
  • Ku weerarida qof ereyo sharaf dhac ah oo la xidhiidha dhaqdhaqaaqa galmada (tusaale: dhillo, shaqbo).
  • Soo boosti gareeynta nuxur ku saabsan masiibada rabshadaha wata, ama dhibanayaasha masiibooyinka rabshadaha wata kaas oo ay ku jiraan sheegashada in musiibo rabshado wato aanay dhicin.
  • Soo boosti gareeynta nuxur ku saabsan dhibbanayaasha ka badbaaday masiibooyinka rabshadaha wata ama weerarrada argagixisada magac ahaan ama muuqaal ahaan, iyadoo la sheegayo inay yihiin:
    • Kuwo Jilaya/iska-yeellaya inay yihiin dhibane dhacdo.
    • Haddii kale lacag lagu siiyay ama loo shaqaaleysiiyay si ay dadka u marin habaabiyaan doorkooda dhacdada.
  • Ku hanjabida in la sii daayo lambarka taleefoonka gaarka ah ee shakhsiga, ciwaanka deegaankiiisa ama ciwaanka iimaylka.
  • Samaynta bayaanno leh ujeeddo in lagu sameeyo howl galmo ah ama u doodista inay sameeyaan howl galmo.
  • Samaynta faallo diirran ka bixinta galmo
  • Wadaagista sawirro fadeexad galmo ah oo loo sameeyay si dijital ah waxna laga baddelay ama gacan lagu sawiray
  • U yeerida, ama samaynta bayaanno leh u jeedo in laga qaybgalo, cagajuglaynta iyo/ama dhibaataynta.
  • Soo boosti gareeynta nuxur hoos u sii dhigaya ama muujinaya karaahiyo loola jeedo shakhsiyaadka lagu sawiray habka, ama isla markiiba ka dib, caadada, kaadida, mataga, ama saxarada
  • Sameeynta Bogag ama Kooxo u heellan inay weeraraan shakhsi(yaad) iyagoo:
    • Ku sheegidda dhimasho, ama inay qaadaan ama ku dhacdo xaalad caafimaad.
    • Samaynta bayaannada leh ujeeddada u doodista si loo sameeyo howl galmo.
    • Samaynta sheegashada in shakhsiga uu qabo ama laga yaabo inuu qabo cudur galmada lagu kala qaado.
    • Galmo ku fadeexeeynta qof kale oo weyn.
  • Diridda farriimo ay ku jiraan weerarrada soo socda marka loola jeedo shakhsi ama koox shakhsiyaad ah oo ku jira boostiyada isku xigga:
    • Weerarrada lagu tilmaamay Heerka 1-aad, 2-aad iyo 4-aad ee xeerkan.
    • Habaar qof lala beegsado.
    • Ku sheegidda dhimasho, cudur halis ah, naafonimo, cudur faafa ama waxyeello jireed.
Heerka 2-aad: Ku bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah ee, si baaxad xaddidan uga dhex muuqda bulshada (tusaale, shakhsiyaad caannimadooda aasaasiga ahi ay ku kooban tahay u ololeeyntooda, suxufinimadooda, ama kuwa caan ku noqday si aan ikhtiyaari ahayn) ama dadka bulshada ka dhex muuqda ee aan qaan-gaar ahayn:
  • Ku sheegidyada dhimasho, ama inay qaadaan ama ku dhacdo xaalad caafimaad.
  • Erayada habaarka ee dheddiga marka loo isticmaalo si liidis ku jirto.
  • Sheegashooyinka ku saabsan howsha galmada ama cudurrada galmada lagu kala qaado marka laga reebo macnaha guud ee eedeymaha dambiyada ka dhanka ah dadka waaweyn ee ku saabsan taabashada galmada ee aan raaliga laga ahayn.
  • Bogagga ama Kooxaha loo sameeyay in lagu weeraro:
    • Habaar qof lala beegsado.
    • Sharraxaada jireed ee xun.
    • Sheegashooyinka aqoonsiga diinta ama caayda fikradaha diinta.
    • Muujinta xaqiraada ama yaqyaqsiga.
    • Erayada habaarka ee dheddiga marka loo isticmaalo si xun.
Heerka 3-aad: Bartilmaameedsiga dadka bulshada ka dhex muuqda adiga oo si ula kac ah u kashifaya:
  • Loogu talagalay dadka waaweyn iyo caruurta
    • Ku sheegidyada dhimasho, ama inay qaadaan ama ku soo baxdo xaalad caafimaad.
    • Sheegashooyinka ku saabsan cudurrada galmada lagu kala qaado
    • Erayada habaarka ee dheddiga marka loo isticmaalo si liidis ku jirto.
    • Nuxurka ammaanaya, u dabbaaldegaya ama ku jeesjeesa dhimashadooda ama xaaladdooda caafimaad.
    • Weerarrada iyada oo loo maraayo sharraxaadaha jireed ee taban.
  • Loogu talagalay caruurta:
    • Isbarbardhigga xayawaanka ama cayayaanka kuwaas oo dhaqan ahaan loo arko inay maskax ahaan ama jir ahaan hooseeyaan ama shay aan noolayn (“sac,’ “daayeer” “baradho”).
    • Nuxurka loo habeeyey si loo iftiimiyo, loo goobaabiyo ama haddii kale si taban loogu soo jiito dareenka sifooyin jireed oo gaar ah (sanka, dhegta iyo wixii la mid ah).
Heerka 4-aad: Bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah ama dadka caanka ah ee caannimadoodu ku kooban tahay qaybo gaar ah (tusaale ahaan, shakhsiyaadka caannimadooda aasaasiga ahi ku kooban tahay u ololeyntooda, suxufinimadooda, ama kuwa si aan ikhtiyaari ahayn caan ku noqday) iyadoo lagu sameynayo:
  • Isbarbardhigga qofka iyo xayawaanka ama cayayaanka dhaqan ahaan loo arko inay maskax ahaan ama jir ahaan ka hooseeyaan, ama shay aan noolayn (“sac”, “daanyeer”, “baradho”).
  • Nuxurka loo habeeyey si loo iftiimiyo, loo goobaabiyo ama haddii kale si taban u soo jiita dareenka sifooyin jireed oo gaar ah (sanka, dhegta iyo wixii la mid ah).
  • Weerarrada iyada oo loo marayo sharraxaadaha jireed ee taban.
  • Nuxurka ku qiimeeya shakhsiyaadka muuqaalkooda jireed ama shakhsiyaddooda.
  • Nuxurka u galmoodka qof kale oo weyn.
  • Nuxur hoos u sii dhigaya shakhsiyaadka lagu qeexay in jir ahaan loogu xoog-sheegto marka laga reebo is-difaaca iyo dagaalka macnaha guud ee mid-midka ah.
  • Nuxur amaanaya, u dabaal degaya, ama ku jeesjeesaya dhimashadooda ama dhaawac jidheed oo halis ah.
  • Marka lagu daro kuwa kore, weerarrada ka dhaco bogagga ama kooxaha:
    • Dabeecada xun ama awood sheegashada.
    • Xoogsheegashada codka ee qofka koowaad kaliya haddii shaygu uu bartilmaameedsado in ka badan hal shakhsi oo gaar ah.
Heerka 5-aad: Ku bartilmaameedsiga dadka waaweyn ee dabeecad ahaan aad u aamusan (kuwaas oo ay tahay inay iskood u soo dacweeyaan) ama ilmo kasta oo dabeecad ahaan amusan ama caruurta bulshada ka dhex muuqda ee aan ikhtiyaarka lahayn:
  • Habaar qof lala beegsado.
  • Sheegashooyinka ku saabsan ku lug lahaanshaha jaceyl, hanuuninta galmada ama aqoonsiga jinsiga.
  • Iskuduwidda, u doodista ama xayeysiin aan loo dhanneyn.
  • Dabeecada xun ama sheegashooyinka kartida, marka laga reebo macnaha guud ee eedeymaha dambiyada iyo dib u eegista ganacsiga ee ka dhanka ah dadka waaweyn. Waxaan oggolaanaa eedeymaha dambiyada si ay dadku u soo jiitaan dareenka khibradaha shakhsi ahaaneed ama dhacdooyinka offleenka ah. Mararka ay eedaymayaasha dembiilaha ay u keenaan waxyeello khadka ka baxsan shakhsiga la magacaabay, si kasta, oo laga yaabo inaan u saarno.
  • Qeexida quudhsiga ama yaqyaqsiga, marka laga reebo macnaha guud ee eedeymaha dembi ee ka dhanka ah dadka waaweyn.
Heerka 6-aad: Ku bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah ee ah carruurta ah:
  • Eedeymo ku saabsan fal dambiyeed ama dhaqan sharci darro ah.
  • Muuqaallo xoog-sheegasho jireed ah oo loo wadaago qaab aan cambaareyn ahayn.
Heerka 7-aad: Ku bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah (kuwaasi oo ay tahay inay iskood usoo gudbiyaan dacwad):
  • Xoog-sheegashada codka ee qofka koowaad.
  • Sawirro aan la rabin oo wax laga beddelay.
  • U barbardhigga shakhsiyaadka kale ee dadweynaha, khayaaliga ah ama shakhsiyaadka gaarka ah iyadoo ku saleysan muuqaalka jireed
  • Sheegashooyinka ku saabsan aqoonsiga diinta ama caayda fikradaha diinta.
  • U barbardhigga xayawaanka ama cayayaanka dhaqan ahaan loo arko inay maskax ahaan ama jir ahaan liitaan (“shabeel,’ “libaax”).
  • Sharraxaada jireed ee dhexdhexaadka ah ama togan.
  • Dabeecad aan xumeyn ama sheegashooyinka kartida.
  • Xoog-sheegasho ama dhibaatayn kasta, marka loo wadaago xaalad soo jiidasho leh.
  • Ku weeraridda ereyo sharaf-dhac ah oo la xiriira hawl la’aanta galmada.
Waxaan nuxurkan ku darnaa dabool si ay dadku u dooran karaan inay arkaan iyo in kale:
Muuqaallada xoog sheegsiga jireed ee ka dhanka ah carruurta aan qaangaarin ee lagu wadaago xaalad cambaareyn ah
Xeerarka Bulshada ee soo socda, waxaan u baahannahay macluumaad dheeraad ah iyo/ama macnaha guud si loo dhaqangeliyo:
Ha samayn:
  • Nuxurka boosti bartilmaameedsanaya shakhsiyaad gaar ah iyada oo loo marayo bogagga, kooxaha iyo dhacdooyinka aan la rabin. Waxaan saarnaa nuxurkan marka uu soo dacweeyo dhibbanaha ama wakiilka dhibbanaha ee idman.
  • Samaynta koontooyin si aad ula xidhiidho qof ku xannibay.
  • Boosti gareeynta weerarrada adeegsada ereyo sharaf dhac ah oo la xidhiidha habaarka ka yimaada dheddiga. Waxaan saarnaa nuxurkan marka dhibbanaha ama wakiilka idman ee dhibbanaha uu nagu soo wargeliyo nuxurka, xitaa haddii dhibbanuhu uusan si toos ah u soo sheegin.
  • Nuxurka boosti kaas oo haddii kale u baahan in dhibbanaha uu dacweeyo nuxurka ama ay caddahay in boosti gareeyaha uu si toos ah u beegsanayo dhibbanaha (tusaale: dhibbanaha waxaa lagu beegsaday boostiga ama faallada). Waan saari doonaa nuxurkan haddii aan xaqiijin ka haysanno dhibbanaha ama wakiilka idman ee dhibbanaha in nuxurku yahay mid aan la rabin.
  • Nuxurka boosti amaanaya, u dabaaldegaya ama ku jeesjeesaya dhimashada qof kasta. Waxaan sidoo kale saarnaa nuxurka beegsanayo shakhsi dhintay kaas oo sida caadiga ah u baahnaan lahaa in uu soo dacweeyo dhibbanaha.
  • Nuxurka boosti ku baaqaya ama sheegaya ujeeddo ah in lagu sameeyo dabeecad hoos tagi doonta cagajuglayn iyo dhibaatayn marka loo eego xeerarkeena. Waan saari doonnaa nuxurkan marka aan xaqiijin ka haysanno dhibbanaha ama wakiilka idman ee dhibbanaha in nuxurku yahay mid aan la rabin.
  • Nuxurka boosti ku cambaareynaya qof caan ah galmo. Waan saari doonnaa nuxurkan marka aan xaqiijin ka haysanno dhibbanaha ama wakiilka idman ee dhibbanaha in nuxurku yahay mid aan la rabin.
  • Si isdaba joog ah ula xidhiidhidka qof si aad ugu sameyso dhibaateyn galmo. Waan saari doonnaa nuxurkan marka aan xaqiijin ka haysanno dhibbanaha ama wakiilka idman ee dhibbanaha in nuxurku yahay mid aan la rabin.
  • Ka qayb-qaadashada ku dhibaataynta baahsan ee ka dhanka ah shakhsiyaad kaas oo bartilmaameedsada iyaga iyadoo lagu salaynayo go'aankooda ah inay qaataan ama aysan la qaadan tallaalka COVID-19:
    • Bayaanada hoos-u-dhac maskaxeed iyo akhlaaqeed ee ku salaysan go'aankooda, ama
    • Bayaannada u dooda ama ku eedeeya natiijo taban oo ka dhalata go'aankooda, marka laga reebo kuwa si weyn loo xaqiijiyay iyo/ama la aqbalay ee calaamadaha COVID-19 ama waxyeellooyinka tallaalka.
  • Saaridda dhibaatayn wadareedka la hagay, marka:
    • Beegsiga, iyada oo loo marayo adeeg kasta, ''shakhsiyaadka khatarta sare ugu jira waxyeellada offleenka'', oo loo qeexay sida:
      • Difaacayaasha xuquuqda aadanaha
      • Caruurta
      • Dhibanayaasha dhacdooyinka rabshadaha/masiibooyinka
      • Shakhsiyaadka mucaaradka ee jooga waddamada halista ku jira xilliyada doorashada
      • Mucaaradka dawladda ee lagu bartilmaameedsaday xaaladdooda mucaaradnimo
      • Qowmiyadaha iyo diimaha laga tirada badan yahay ee ku nool aagagga colaadaha
      • Xubin ka tirsan koox khatar ku jirta oo la magacaabay oo la aqoonsan karo
    • Ku beegsiga shakhsi kasta iyada oo loo marayo meelo gaar ah, sida sanduuqa fariimaha ama bogagga aqoonsiga:
      • Nuxur ku xadgudbaya xeerarka xoog-sheegashada iyo dhibaataynta shakhsiyaadka gaarka ah ama,
      • Nuxurka la diidi karo ee ku salaysan sifo la ilaaliyo
  • Koontooyinka la joojiyay ee ku hawlan dhibaataynta baahsan ee qayb ka mid ah midkood
    • Gobolka ama shabakadaha xidhiidhka la leh gobolka ee beegsanaya shakhsi kasta iyada oo loo marayo dusha sare ee kasta.
    • Shabakado iska soo horjeeda oo beegsanaya shakhsi kasta iyaga oo u maraya dusha sare kasta oo leh:
      • Nuxur ku xad-gudbaya xeerarka xoog-sheegashada iyo dhibaataynta shakhsiyaadka gaarka ah ama,
      • Nuxurka iyaga bartilmaameedsada oo ku salaysan sifo la ilaaliyo, ama,
      • Nuxurka ama hab-dhaqanka haddii kale loo arko mid aan la aqbali karin marka la eego macnaha guud ee deegaanka
Xeerkan waxaa loo cusboonaysiiyay si loogu daro qeexitaanka dadka caanka ah ee baaxaddoodu xaddidan tahay ee Heerka 4-aad, marka lagu daro Heerka 2-aad.
Ujeeddada Xeerka
Xoogsheegashada iyo dhibaateyntu waxay ka dhacaan meelo badan, waxayna u dhacaan qaabab badan oo kala duwan, laga bilaabo samaynta hanjabaado ilaa shaacinta macluumaad lagu aqoonsan karo qofka, dirista farriimo hanjabaad ah, iyo samaynta xiriir xaasidnimo leh oo aan la rabin. Uma dulqaadanayno dhaqanka noocan ah sababtoo ah wuxuu dadka ka hor istaagayaa inay Facebook-ga ku dareemaan ammaan iyo ixtiraam.
Waxaan u kala saarnaa dadka kuwa bulshada ka dhex muuqda iyo shakhsiyaadka gaarka ah sababtoo ah waxaan rabnaa inaan oggolaano doodaha, taas oo inta badan ku jirta faallooyinka naqdinta ee dadka kuwaas oo lagu soo bandhigay wararka ama kuwa leh dhagaystayaal dadwayne oo badan. Wixii ku saabsan dadka caanka ah, waxaan ka saarnaa weerarrada daran iyo sidoo kale weerarrada qaarkood ee qofka caanka ah si toos ah loogu calaamadeeyo boostiga ama faallada. Wixii ku saabsan shakhsiyaadka gaarka ah, ilaalintayadu way ka sii fog tahay: waxaan ka saarnaa nuxurka loogu talagalay in lagu bahdilo ama lagu ceebeeyo, oo ay ku jiraan, tusaale ahaan, sheegashooyinka ku saabsan hawsha galmada ee qof. Waxaan aqoonsannahay in xoogsheegashada iyo dhibaateyntu ay saameyn shucuureed oo weyn ku yeelan karaan carruurta aan qaangaarin, waana sababta xeerarkeenna u siiyaan ilaalin dheeraad ah isticmaalayaasha da'doodu u dhaxayso 13 iyo 18.
Macnaha guud iyo ujeeddadu waa muhiim, waxaana u oggolnahay dadka inay wadaagaan oo dib u wadaagaan boostiyadaboosti gareeyaan oo wadaagaan haddii ay caddaato in wax la wadaagay si loo cambaareeyo ama dareenka loogu jeediyo xoogsheegashada iyo dhibaateynta. Xaaladaha qaarkood, waxaan u baahannahay in qofku isagu soo wargeliyo sababtoo ah waxay naga caawineysaa inaan fahanno in qofka la beegsaday uu dareemayo xoogsheegasho ama dhibaateyn. Marka laga soo tago soo wargelinta hab-dhaqanka iyo nuxurka noocaas ah, waxaan ku dhiirrigelinnaa dadka inay isticmaalaan qalabyada laga heli karo Facebook-ga si ay uga caawiyaan ka hortagga.
Waxaan sidoo kale leenahay Xarunta Ka Hortagga Xoog-sheegashada, oo ah agab loogu talagalay dhalinta, waalidiinta, iyo barayaasha raadinaya taageero ku saabsan arrimaha la xiriira xoog-sheegashada iyo khilaafyada kale. Waxay bixisaa hagitaan tallaabo-tallaabo ah, oo ay ku jiraan macluumaad ku saabsan sida loo bilaabo wada-sheekaysiyada muhiimka ah ee ku saabsan xoog-sheegashada. Wax badan ka baro waxa aan samaynayno si aan dadka uga difaacno xoogsheegashada iyo dhibaateynta halkan.
Ha samayn:
Heerka 1-aad: Bartilmaameedsiga qof walba si xaasidnimo leh adigoo:
  • Si isdaba joog ah ula xidhiidhayo qof qaab kaas oo:
    • Aan la rabin, ama
    • Dhibaateyn galmo ah, ama
    • Lagu jiheeyo tiro badan oo shakhsiyaad ah iyadoon codsi hore jirin.
  • U weeraridda qof iyada oo lagu salaynayo xaaladdooda ahaan dhibbane weerar galmo, ka faa'iidaysiga galmada, dhibaataynta galmada, ama xadgudubka guriga.
  • Ugu baaqidda inuu is-dhaawaco ama is-dilo qof gaar ah, ama koox dad ah.
  • Ku weerarida qof ereyo sharaf dhac ah oo la xidhiidha dhaqdhaqaaqa galmada (tusaale: dhillo, shaqbo).
  • Soo boosti gareeynta nuxur ku saabsan masiibada rabshadaha wata, ama dhibanayaasha masiibooyinka rabshadaha wata kaas oo ay ku jiraan sheegashada in musiibo rabshado wato aanay dhicin.
  • Soo boosti gareeynta nuxur ku saabsan dhibbanayaasha ka badbaaday masiibooyinka rabshadaha wata ama weerarrada argagixisada magac ahaan ama muuqaal ahaan, iyadoo la sheegayo inay yihiin:
    • Kuwo Jilaya/iska-yeellaya inay yihiin dhibane dhacdo.
    • Haddii kale lacag lagu siiyay ama loo shaqaaleysiiyay si ay dadka u marin habaabiyaan doorkooda dhacdada.
  • Ku hanjabida in la sii daayo lambarka taleefoonka gaarka ah ee shakhsiga, ciwaanka deegaankiiisa ama ciwaanka iimaylka.
  • Samaynta bayaanno muujinaya ujeeddo ah in lagu sameeyo hawl galmo ama u doodista inay sameeyaan hawl galmo.
  • Samaynta faallo galmo oo daran
  • Wadaagista sawirro ama sawirro la sawiray oo galmo ah, sharaf-dhac ah oo la farageliyey
  • Ugu baaqidda, ama samaynta bayaanno muujinaya ujeeddo ah in lagu sameeyo xoog sheegsi iyo/ama dhibaateyn.
  • Boosti gareynta nuxur sii bahdilaya ama muujinaya karaahiyo loo qabo shakhsiyaadka lagu sawiray iyagoo caado ka socota, kaadinaya, matagaya, ama saxaroonaya, ama isla markiiba ka dib
  • Abuurista Bogag ama Kooxo u heellan inay ku weeraraan shakhsi(yaad) iyagoo:
    • Ku sheegidda dhimasho, ama inay qaadaan ama ku dhacdo xaalad caafimaad.
    • Samaynta bayaannada leh ujeeddada u doodista si loo sameeyo howl galmo.
    • Samaynta sheegashooyin ah in shakhsigu qabo ama laga yaabo inuu qabo cudur galmada lagu kala qaado.
    • Galmo ka dhigaya qof kale oo weyn.
  • Diridda farriimo loo diro shakhsi kasta oo ay ku jiraan weerarrada soo socda marka lala beegsanayo shakhsi ama koox shakhsiyaad ah oo ku jira taxanaha:
    • Weerarrada lagu tilmaamay Heerka 1-aad, 2-aad iyo 4-aad ee xeerkan.
    • Habaar qof lala beegsado.
    • Ugu baaqidda dhimasho, cudur halis ah, naafonimo, cudur faafa ama waxyeello jireed.
Heerka 2-aad: Ku bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah, si aan ikhtiyaari ahayndadka bulshada ka dhex muuqda ee baaxaddoodu xaddidan tahay (tusaale ahaan, shakhsiyaad caannimadooda aasaasiga ahi ku kooban tahay u ololayntooda, suxufinimadooda, ama kuwa caan ku noqday si aan ikhtiyaari ahayn) ama dadka bulshada ka dhex muuqda ee aan qaan-gaar ahayn:
  • Ugu baaqidda dhimasho, ama in qofku qaado ama uu yeesho xaalad caafimaad.
  • Erayada habaarka ee dheddiga marka loo isticmaalo si liidis ku jirto.
  • Sheegashooyinka ku saabsan howsha galmada ama cudurrada galmada lagu kala qaado marka laga reebo macnaha guud ee eedeymaha dambiyada ka dhanka ah dadka waaweyn ee ku saabsan taabashada galmada ee aan raaliga laga ahayn.
  • Bogagga ama Kooxaha loo sameeyay in lagu weeraro:
    • Habaar qof lala beegsado.
    • Sharraxaada jireed ee xun.
    • Sheegashooyinka aqoonsiga diinta ama caayda fikradaha diinta.
    • Muujinta xaqiraada ama yaqyaqsiga.
    • Erayada habaarka ee dheddiga marka loo isticmaalo si xun.
Heerka 3-aad: Bartilmaameedsiga dadka caanka ah adiga oo si ula kac ah u kashifaya:
  • Loogu talagalay dadka waaweyn iyo carruurta aan qaangaarin:
    • Ugu baaqidda dhimasho, ama in qofku qaado ama uu yeesho xaalad caafimaad.
    • Sheegashooyinka ku saabsan cudurrada galmada lagu kala qaado
    • Erayada habaarka ee dheddiga marka loo isticmaalo si liidis ku jirto.
    • Nuxurka ammaanaya, u dabbaaldegaya ama ku jeesjeesa dhimashadooda ama xaaladdooda caafimaad.
    • Weerarrada iyada oo loo marayo sharraxaadaha jireed ee taban.
  • Loogu talagalay carruurta aan qaangaarin:
    • Isbarbardhigga xayawaanka ama cayayaanka kuwaas oo dhaqan ahaan loo arko inay maskax ahaan ama jir ahaan hooseeyaan ama shay aan noolayn (“sac,’ “daayeer” “baradho”).
    • Nuxurka loo habeeyey si loo iftiimiyo, loo goobaabiyo ama haddii kale si taban loogu soo jiito dareenka sifooyin jireed oo gaar ah (sanka, dhegta iyo wixii la mid ah).
Heerka 4-aad: Bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah ama dadka bulshada uga dhex muuqdasi aan ikhtiyaari ahayn ee baaxaddoodu xaddidan tahay:
  • Isbarbardhigga qofka iyo xayawaanka ama cayayaanka dhaqan ahaan loo arko inay maskax ahaan ama jir ahaan ka hooseeyaan, ama shay aan noolayn (“sac”, “daanyeer”, “baradho”).
  • Nuxurka loo habeeyey si loo iftiimiyo, loo goobaabiyo ama haddii kale si taban u soo jiita dareenka sifooyin jireed oo gaar ah (sanka, dhegta iyo wixii la mid ah).
  • Weerarrada iyada oo loo marayo sharraxaadaha jireed ee taban.
  • Nuxurka ku qiimeeya shakhsiyaadka muuqaalkooda jireed ama shakhsiyaddooda.
  • Nuxur galmo ka dhigaya qof kale oo weyn.
  • Nuxur sii bahdilaya ama muujinaya karaahiyo loo qabo shakhsiyaadka lagu muujiyay iyagoo caadaynaya, kaadinaya, matagaya, ama saxaroonaya.
  • Nuxur sii bahdilaya shakhsiyaadka lagu muujiyay iyagoo jir ahaan loo xoogsheegayo, marka laga reebo xaaladaha is-difaaca iyo ciyaaraha dagaalka.
  • Nuxur amaanaya, u dabaal degaya, ama ku jeesjeesaya dhimashadooda ama dhaawac jidheed oo halis ah.
  • Marka lagu daro kuwa kore, weerarrada ka dhaco bogagga ama kooxaha:
    • Dabeecada xun ama awood sheegashada.
    • Xoogsheegashada codka ee qofka koowaad kaliya haddii shaygu uu bartilmaameedsado in ka badan hal shakhsi oo gaar ah.
Heerka 5-aad: Ku bartilmaameedsiga dadka waaweyn ee dabeecad ahaan aad u aamusan (kuwaas oo ay tahay inay iskood u soo dacweeyaan) ama ilmo kasta oo dabeecad ahaan amusan ama caruurta bulshada ka dhex muuqda ee aan ikhtiyaarka lahayn:
  • Habaar qof lala beegsado.
  • Sheegashooyinka ku saabsan ku lug lahaanshaha jaceyl, hanuuninta galmada ama aqoonsiga jinsiga.
  • Iskuduwidda, u doodista ama xayeysiin aan loo dhanneyn.
  • Dabeecada xun ama sheegashooyinka kartida, marka laga reebo macnaha guud ee eedeymaha dambiyada iyo dib u eegista ganacsiga ee ka dhanka ah dadka waaweyn. Waxaan oggolaanaa eedeymaha dambiyada si ay dadku u soo jiitaan dareenka khibradaha shakhsi ahaaneed ama dhacdooyinka offleenka ah. Mararka ay eedaymayaasha dembiilaha ay u keenaan waxyeello khadka ka baxsan shakhsiga la magacaabay, si kasta, oo laga yaabo inaan u saarno.
  • Qeexida quudhsiga ama yaqyaqsiga, marka laga reebo macnaha guud ee eedeymaha dembi ee ka dhanka ah dadka waaweyn.
Heerka 6-aad: Ku bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah ee ah carruurta ah:
  • Eedeymo ku saabsan fal dambiyeed ama dhaqan sharci darro ah.
  • Muuqaallo xoog-sheegasho jireed ah oo loo wadaago qaab aan cambaareyn ahayn.
Heerka 7-aad: Ku bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah (kuwaasi oo ay tahay inay iskood usoo gudbiyaan dacwad):
  • Xoog-sheegashada codka ee qofka koowaad.
  • Sawirro aan la rabin oo wax laga beddelay.
  • U barbardhigga shakhsiyaadka kale ee dadweynaha, khayaaliga ah ama shakhsiyaadka gaarka ah iyadoo ku saleysan muuqaalka jireed
  • Sheegashooyinka ku saabsan aqoonsiga diinta ama caayda fikradaha diinta.
  • U barbardhigga xayawaanka ama cayayaanka dhaqan ahaan loo arko inay maskax ahaan ama jir ahaan liitaan (“shabeel,’ “libaax”).
  • Sharraxaada jireed ee dhexdhexaadka ah ama togan.
  • Dabeecad aan xumeyn ama sheegashooyinka kartida.
  • Xoog-sheegasho ama dhibaatayn kasta, marka loo wadaago xaalad soo jiidasho leh.
  • Ku weeraridda ereyo sharaf-dhac ah oo la xiriira hawl la’aanta galmada.
Waxaan nuxurkan ku darnaa dabool si ay dadku u dooran karaan inay arkaan iyo in kale:
Muuqaallada xoog sheegsiga jireed ee ka dhanka ah carruurta aan qaangaarin ee lagu wadaago xaalad cambaareyn ah
Xeerarka Bulshada ee soo socda, waxaan u baahannahay macluumaad dheeraad ah iyo/ama macnaha guud si loo dhaqangeliyo:
Ha samayn:
  • Nuxurka boosti bartilmaameedsanaya shakhsiyaad gaar ah iyada oo loo marayo bogagga, kooxaha iyo dhacdooyinka aan la rabin. Waxaan saarnaa nuxurkan marka uu soo dacweeyo dhibbanaha ama wakiilka dhibbanaha ee idman.
  • Samaynta koontooyin si aad ula xidhiidho qof ku xannibay.
  • Boosti gareeynta weerarrada adeegsada ereyo sharaf dhac ah oo la xidhiidha habaarka ka yimaada dheddiga. Waxaan saarnaa nuxurkan marka dhibbanaha ama wakiilka idman ee dhibbanaha uu nagu soo wargeliyo nuxurka, xitaa haddii dhibbanuhu uusan si toos ah u soo sheegin.
  • Nuxurka boosti kaas oo haddii kale u baahan in dhibbanaha uu dacweeyo nuxurka ama ay caddahay in boosti gareeyaha uu si toos ah u beegsanayo dhibbanaha (tusaale: dhibbanaha waxaa lagu beegsaday boostiga ama faallada). Waan saari doonaa nuxurkan haddii aan xaqiijin ka haysanno dhibbanaha ama wakiilka idman ee dhibbanaha in nuxurku yahay mid aan la rabin.
  • Nuxurka boosti amaanaya, u dabaaldegaya ama ku jeesjeesaya dhimashada qof kasta. Waxaan sidoo kale saarnaa nuxurka beegsanayo shakhsi dhintay kaas oo sida caadiga ah u baahnaan lahaa in uu soo dacweeyo dhibbanaha.
  • Nuxurka boosti ku baaqaya ama sheegaya ujeeddo ah in lagu sameeyo dabeecad hoos tagi doonta cagajuglayn iyo dhibaatayn marka loo eego xeerarkeena. Waan ka saari doonnaa nuxurkan marka aan xaqiijin ka haysanno dhibbanaha ama wakiilka dhibbanaha ee loo idmaday in nuxurku yahay mid aan la rabin.
  • Boosti-gareynta nuxur galmo ka dhigaya qof caan ah. Waan ka saari doonnaa nuxurkan marka aan xaqiijin ka haysanno dhibbanaha ama wakiilka dhibbanaha ee loo idmaday in nuxurku yahay mid aan la rabin.
  • Si isdaba joog ah ula xiriir qof si aad ugu sameyso dhibaateyn galmo. Waan ka saari doonnaa nuxurkan marka aan xaqiijin ka haysanno dhibbanaha ama wakiilka dhibbanaha ee loo idmaday in nuxurku yahay mid aan la rabin.
  • Ka qaybqaadashada dhibaateyn baahsan oo lagu beegsanayo shakhsiyaad iyadoo lagu salaynayo go'aankooda ah inay qaataan ama aysan qaadan tallaalka COVID-19, iyadoo lagu sameynayo:
    • Bayaanada hoos-u-dhac maskaxeed iyo akhlaaqeed ee ku salaysan go'aankooda, ama
    • Bayaannada u dooda ama ku eedeeya natiijo taban oo ka dhalata go'aankooda, marka laga reebo kuwa si weyn loo xaqiijiyay iyo/ama la aqbalay ee calaamadaha COVID-19 ama waxyeellooyinka tallaalka.
  • Saaridda dhibaatayn wadareedka la hagay, marka:
    • Beegsiga, iyada oo loo marayo adeeg kasta, ''shakhsiyaadka khatarta sare ugu jira waxyeellada offleenka'', oo loo qeexay sida:
      • Difaacayaasha xuquuqda aadanaha
      • Caruurta
      • Dhibanayaasha dhacdooyinka rabshadaha/masiibooyinka
      • Shakhsiyaadka mucaaradka ee jooga waddamada halista ku jira xilliyada doorashada
      • Mucaaradka dawladda ee lagu bartilmaameedsaday xaaladdooda mucaaradnimo
      • Qowmiyadaha iyo diimaha laga tirada badan yahay ee ku nool aagagga colaadaha
      • Xubin ka tirsan koox khatar ku jirta oo la magacaabay oo la aqoonsan karo
    • Ku beegsiga shakhsi kasta iyada oo loo marayo meelo gaar ah, sida sanduuqa fariimaha ama bogagga aqoonsiga:
      • Nuxur ku xadgudbaya xeerarka xoog-sheegashada iyo dhibaataynta shakhsiyaadka gaarka ah ama,
      • Nuxurka la diidi karo ee ku salaysan sifo la ilaaliyo
  • Koontooyinka la joojiyay ee ku hawlan dhibaataynta baahsan ee qayb ka mid ah midkood
    • Gobolka ama shabakadaha xidhiidhka la leh gobolka ee beegsanaya shakhsi kasta iyada oo loo marayo dusha sare ee kasta.
    • Shabakado iska soo horjeeda oo beegsanaya shakhsi kasta iyaga oo u maraya dusha sare kasta oo leh:
      • Nuxur ku xad-gudbaya xeerarka xoog-sheegashada iyo dhibaataynta shakhsiyaadka gaarka ah ama,
      • Nuxurka iyaga bartilmaameedsada oo ku salaysan sifo la ilaaliyo, ama,
      • Nuxurka ama hab-dhaqanka haddii kale loo arko mid aan la aqbali karin marka la eego macnaha guud ee deegaanka
Xeerka Xoogsheegashada iyo Dhibaateynta wuxuu dhaqan ahaan siin jiray dadka caanka ah ilaalin ka yar marka loo eego shakhsiyaadka gaarka ah si loogu oggolaado dood ballaaran iyo faallooyin dhaliil ah oo ku saabsan dadka leh dhagaystayaal dadweyne oo badan, sida madaxda dawladda ama dadka caanka ah. Sababtoo ah faallooyinkani waxay shakhsiyaadka caanka ah u soo bandhigi karaan nuxur waxyeello leh oo galmo ka dhigi kara, bahdili kara, ama weerari kara muuqaalkooda, waxaan kordhinaynaa ilaalinta dadka caanka ah annagoo aan faallooyinka siyaasadeed ama kuwa aan waxyeello lahayn faafreebin.
Cusboonaysiinta xeerkan waxay ku salaysan tahay la falgal caalami ah oo lala yeeshay daneeyayaal badan, oo ay ku jiraan u doodayaasha xorriyadda hadalka, khubarada xuquuqda aadanaha, kooxaha badbaadada haweenka, sawir-qaadayaasha iyo majaajilaystayaasha, siyaasiyiinta iyo suxufiyiinta dumarka ah, wakiillada bulshada LGBTIQ+, kooxaha laga tirada badan yahay, hal-abuurayaasha nuxurka iyo dadka caanka ah. La-tashiyadayada, waxaan sahminay sida ugu wanaagsan ee loo dheellitiri karo qiyamkeenna badbaadada iyo xorriyadda hadalka, iyadoo la tixgelinayo in dadka caanka ah ay inta badan yihiin mawduuca doodaha warbaahinta, faallooyinka dhaliisha ah iyo majaajilada. Waxaan sidoo kale eegnay darnaanta waxyeellooyinka la xiriira, waxaana dhageysannay aragtiyo kala duwan oo ku saabsan xuduudaha hadalka siyaasadeed ama faallooyinka dhaliisha ah. Daneeyayaashu waxay ku kala qaybsanaayeen halka xadka la dhigayo; tiro yar ayaa ku baaqday in dhammaan weerarrada la oggolaado, qaar waxay soo jeediyeen in la saaro wax kasta oo aan la xiriirin shaqada qofka caanka ah, halka kuwa kale ay soo jeediyeen in la qaato habka dhibaateynta galmada. Guud ahaan, daneeyayaashu waxay qireen in weerarradani si aan isku mid ahayn u bartilmaameedsadaan oo u cabsi geliyaan haweenka iyo xubnaha kooxaha laga tirada badan yahay, waxayna ku taliyeen inaan aqoonsanno xiriirka awoodda ee habka aan xeerkeenna u wajahno. Waxaan taladii aan ka helnay qodobadan u adeegsanay diyaarinta wax-ka-beddel lagu sameeyo xeerarkeenna xoogsheegashada iyo dhibaateynta.
Ujeeddada Xeerka
Xoogsheegashada iyo dhibaateyntu waxay ka dhacaan meelo badan, waxayna ku yimaadaan qaabab badan oo kala duwan, laga bilaabo samaynta hanjabaado iyo shaacinta macluumaadka shakhsiyeed ee lagu aqoonsan karo qofka, ilaa dirista farriimo hanjabaad ah iyo samaynta xiriir xaasidnimo leh oo aan la rabin. Uma dulqaadanayno dhaqanka noocaan ah sababtoo ah waxay ka hor istaagtaa dadka inay ku dareemaan ammaan iyo ixtiraam Facebook-ga.
Waxaan u kala saarnaa dadka kuwa bulshada ka dhex muuqda iyo shakhsiyaadka gaarka ah sababtoo ah waxaan rabnaa inaan oggolaano doodaha, taas oo inta badan ku jirta faallooyinka naqdinta ee dadka kuwaas oo lagu soo bandhigay wararka ama kuwa leh dhagaystayaal dadwayne oo badan. Wixii ku saabsan dadka caanka ah, waxaan ka saarnaa weerarrada daran iyo sidoo kale weerarrada qaarkood ee qofka caanka ah si toos ah loogu calaamadeeyo boostiga ama faallada.
Wixii ku saabsan shakhsiyaadka gaarka ah, ilaalintayadu way ka sii fog tahay: Waxaan ka saarnaa nuxurka loogu talagalay in lagu bahdilo ama lagu ceebeeyo, oo ay ku jiraan, tusaale ahaan, sheegashooyinka ku saabsan hawlaha galmada shakhsi ahaaneed ee qof. Waxaan aqoonsannahay in xoogsheegashada iyo dhibaateyntu ay saameyn shucuureed oo weyn ku yeelan karaan carruurta aan qaangaarin, waana sababta xeerarkeenna u siiyaan ilaalin dheeraad ah isticmaalayaasha da'doodu u dhaxayso 13 iyo 18.
Macnaha guud iyo ujeeddadu waa muhiim, waxaana u oggolnahay dadka inay soo boosti gareeyaan oo ay wadaagaan haddii ay caddaato in wax la wadaagay si loo cambaareeyo ama loogu soo jeediyo dareenka xoog-sheegashada iyo dhibaataynta. Xaaladaha qaarkood, waxaan u baahannahay in qofku isagu soo wargeliyo sababtoo ah waxay naga caawineysaa inaan fahanno in qofka la beegsaday uu dareemayo xoogsheegasho ama dhibaateyn. Marka laga soo tago soo wargelinta hab-dhaqanka iyo nuxurka noocaas ah, waxaan ku dhiirrigelinnaa dadka inay isticmaalaan qalabyada laga heli karo Facebook-ga si ay uga caawiyaan ka hortagga.
Waxaan sidoo kale leenahay Xarunta Ka Hortagga Xoogsheegashada, oo ah agab loogu talagalay dhalinta, waalidiinta, iyo barayaasha raadinaya taageero ku saabsan arrimaha la xiriira xoogsheegashada iyo khilaafyada kale. Waxay bixisaa hagitaan tallaabo-tallaabo ah, oo ay ku jiraan macluumaad ah sida loo billaabo wada-sheekeysiyada muhiimka ah ee ku saabsan xoog-sheegashada. Wax badan ka baro waxa aanu samaynayno si aan dadka uga difaacno xoog-sheegashada iyo dhibaataynta halkan.
Fiiro gaar ah: Xeerkani ma khuseeyo shakhsiyaadka ka tirsan ururrada la magacaabay ee hoos yimaada Xeerka Ururrada iyo Shakhsiyaadka Khatarta ah ama shakhsiyaadka dhintay ka hor 1900.
Ha samayn:
Heerka 1-aad: Si xaasidnimo leh qof kasta u bartilmaameedso adigoo:
  • Si isdaba joog ah ula xiriir qof qaabkan
    • Aan la rabin, ama
    • Dhibaateyn galmo ah, ama
    • Loo jeediyay tiro badan oo shakhsiyaad ah iyada oo aan codsi hore jirin
Si xaasidnimo leh qof kasta u bartilmaameedso adigoo:
  • U weeraridda qofiyaga iyadoo lagu salaynayo xaaladdooda ah dhibbane loo geystay weerar galmo, ka faa’iidaysi galmo, dhibaateyn galmo, ama xadgudubka guriga.
  • Ugu baaqidda qof gaar ah ama koox dad ah inay is-dhaawacaan ama is-dilaan.
  • Ku weeraridda qofiyaga ereyo sharaf-dhac ah oo la xiriira galmada (tusaale: dhillo, shaqbo).
  • Boosti-gareynta nuxur ku saabsan masiibo rabshado wata, ama dhibbanayaasha masiibooyinka rabshadaha wata, kaas oo ay ku jiraan sheegashooyin ah in masiibo rabshado wata aysan dhicin.
  • Soo boosti gareeynta nuxur ku saabsan dhibbanayaasha ka badbaaday masiibooyinka rabshadaha wata ama weerarrada argagixisada magac ahaan ama muuqaal ahaan, iyadoo la sheegayo inay yihiin:
    • Kuwo Jilaya/iska-yeellaya inay yihiin dhibane dhacdo.
    • Haddii kale lacag lagu siiyay ama loo shaqaaleysiiyay si ay dadka u marin habaabiyaan doorkooda dhacdada.
  • Ku hanjabida in la sii daayo lambarka taleefoonka gaarka ah ee shakhsiga, ciwaanka deegaankiiisa ama ciwaanka iimaylka.
  • Samaynta bayaanno muujinaya ujeeddo ah in lagu sameeyo hawl galmo ama u doodista inay sameeyaan hawl galmo.
  • Abuurista Bogag ama Kooxo u heellan inay ku weeraraan shakhsi(yaad) iyagoo:
    • Ku sheegidda dhimasho, ama inay qaadaan ama ku dhacdo xaalad caafimaad.
    • Samaynta bayaanno muujinaya ujeeddada u doodista in lagu lug yeesho hawl galmo.
    • Ugu baaqidda, ama samaynta bayaanno muujinaya ujeeddo ah in lagu sameeyo xoog sheegsi iyo/ama dhibaateyn.
    • Samaynta sheegashooyin ah in shakhsigu qabo ama laga yaabo inuu qabo cudur galmada lagu kala qaado.
  • Diridda farriimo loo diro shakhsi kasta oo ay ku jiraan weerarrada soo socda marka lala beegsanayo shakhsi ama koox shakhsiyaad ah oo ku jira taxanaha:
    • Weerarrada lagu tilmaamay Heerka 1-aad, 2-aad iyo 4-aad ee xeerkan.
    • Habaar qof lala beegsado
    • Ugu baaqidda dhimasho, cudur halis ah, naafonimo, cudur faafa ama waxyeello jireed.
Heerka 2-aad: Bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah, dadka caanka ah ee aan si ikhtiyaari ah caan u noqon, ama dadka caanka ah ee aan qaangaarin iyadoo lagu sameynayo:
  • Ugu baaqidda dhimasho, ama in qofku qaado ama uu yeesho xaalad caafimaad.
  • Erayada habaarka ee dheddigga marka loo isticmaalo si sharaf-dhac ah.
  • Sheegashooyin ku saabsan hawsha galmada ama cudurrada galmada lagu kala qaado marka laga reebo macnaha guud ee eedeymaha dambiyada ee ka dhanka ah dadka waaweyn ee ku saabsan taabashada galmada ee aan oggolaanshaha lahayn. .
  • Bogagga ama Kooxaha loo sameeyay in lagu weeraro:
    • Habaar qof lala beegsado.
    • Sharraxaada jireed ee xun.
    • Sheegashooyinka aqoonsiga diinta ama caayda fikradaha diinta.
    • Muujinta xaqiraada ama yaqyaqsiga.
    • Erayada habaarka ee dheddigga marka loo isticmaalo si sharaf-dhac ah.
Heerka 3-aad: Bartilmaameedsiga dadka caanka ah adiga oo si ula kac ah u kashifaya:
  • Loogu talagalay dadka waaweyn:
    • Ugu baaqidda dhimasho, ama in qofku qaado ama uu yeesho xaalad caafimaad.
    • Sheegashooyinka ku saabsan cudurrada galmada lagu kala qaado
    • Erayada habaarka ee dheddiga marka loo isticmaalo si liidis ku jirto.
    • Nuxurka ammaanaya, u dabbaaldegaya ama ku jeesjeesa dhimashadooda ama xaaladdooda caafimaad.
  • Loogu talagalay carruurta aan qaangaarin:
    • Isbarbardhigga qofka iyo xayawaanka ama cayayaanka dhaqan ahaan loo arko inay maskax ahaan ama jir ahaan ka hooseeyaan, ama shay aan noolayn (“sac”, “daanyeer”, “baradho”).
    • Nuxurka loo habeeyey si loo iftiimiyo, loo goobaabo ama si kale si taban loogu soo jiito dareenka sifooyin jireed oo gaar ah (sanka, dhegta , iwm.iyo wixii la mid ah).
Heerka 4-aad: Bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah ama dadka caanka ah ee aan si ikhtiyaari ah caan u noqon, iyadoo lagu sameynayo:
  • Isbarbardhigga qofka iyo xayawaanka ama cayayaanka dhaqan ahaan loo arko inay maskax ahaan ama jir ahaan ka hooseeyaan, ama shay aan noolayn (“sac”, “daanyeer”, “baradho”).
  • Nuxurka loo habeeyey si loo iftiimiyo, loo goobaabo ama si kale si taban loogu soo jiito dareenka sifooyin jireed oo gaar ah (sanka, dhegta, iwm.iyo wixii la mid ah).
  • Weerarrada iyada oo loo marayo sharraxaadaha jireed ee taban.
  • Nuxurka ku qiimeeya shakhsiyaadka muuqaalkooda jireed ama shakhsiyaddooda.
  • Nuxur galmo ka dhigaya qof kale oo weyn.
  • Nuxur sii bahdilaya ama muujinaya karaahiyo loo qabo shakhsiyaadka lagu muujiyay iyagoo caadaynaya, kaadinaya, matagaya, ama saxaroonaya.
  • Nuxur sii bahdilaya shakhsiyaadka lagu muujiyay iyagoo jir ahaan loo xoogsheegayo marka laga reebo xaaladaha is-difaaca iyo ciyaaraha dagaalka..
  • Nuxurka ammaana, u dabaaldega, ama ku jeesjeesa dhimashadooda.
  • Marka lagu daro kuwa kore, weerarrada ka dhaco bogagga ama kooxaha:
    • Sheegashooyinka ku saabsan dabeecad ama karti xun.
    • Codka qofka koowaadXoogsheegashada qofka laftiisa kaliya haddii shaygu uu bartilmaameedsado in ka badan hal shakhsi oo gaar ah.
Heerka 5-aad: Bartilmaameedsiga dadka waaweyn ee gaarka ah (kuwaas oo ay tahay inay iskood u soo wargeliyaan), carruurta gaarka ah, ama dadka caanka ah ee aan qaangaarin ee aan ikhtiyaari ahayn, iyadoo lagu sameynayo:
  • Habaar qof lala beegsado
  • Sheegashooyinka ku saabsan xiriirka jacaylka, jihada galmada ama aqoonsiga jinsiga.
  • Isku dubbaridka, u doodistau doodidda ama dhiirrigelinta ka reebidda.
  • Sheegashooyinka ku saabsan dabeecad ama karti xun, marka laga reebo macnaha guud ee eedeymaha dambiyada iyo dib-u-eegista ganacsiyadaee ka dhanka ah dadka waaweyn. Waxaan oggolaanaynaa eedeymaha dambiyada si ay dadku u soo jiitaan dareenka khibradaha shakhsi ahaaneed ama dhacdooyinka ka baxsan internetka. Xaaladaha ay eedeymaha dambiyada waxyeello dhab ahka baxsan internetka u keenaan shakhsiga la magacaabay, si kastaba ha ahaatee, waxaa laga yaabaa inaan ka saarno.
  • Muujinta quudhsiga ama yaqyaqsiga, marka laga reebo macnaha guud ee eedeymaha dambiyada ee ka dhanka ah dadka waaweyn.
Heerka 6-aad: Bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah ee aan qaangaarin:
  • Eedeymaha ku saabsan fal dambiyeed ama dhaqan sharci-darro ah.
  • Muuqaallada xoogsheegashada jireed ee lagu wadaago xaalad aan cambaareyn ahayn.
Heerka 7-aad Bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah (kuwaas oo ay tahay inay iskood u soo wargeliyaan) iyadoo lagu sameeyo:
  • Codka qofka koowaadXoogsheegashada qofka laftiisa.
  • Sawirrada la farageliyey ee aan la rabin.
  • U barbardhigga shakhsiyaadka kale ee dadweynaha, khayaaliga ah ama shakhsiyaadka gaarka ah iyadoo ku saleysan muuqaalka jireed
  • Sheegashooyinka ku saabsan aqoonsiga diinta ama caayda fikradaha diinta.
  • U barbardhigga xayawaanka ama cayayaanka dhaqan ahaan loo arko inay maskax ahaan ama jir ahaan liitaan (“shabeel,’ “libaax”).
  • Sharraxaada jireed ee dhexdhexaadka ah ama togan.
  • Dabeecad aan xumeyn ama sheegashooyinka kartida.
  • Xoog-sheegasho ama dhibaatayn kasta, marka loo wadaago xaalad soo jiidasho leh.
  • Ku weeraridda ereyo sharaf-dhac ah oo la xiriira hawl la’aanta galmada.
Waxaan nuxurkan ku darnaa dabool si ay dadku u dooran karaan inay arkaan iyo in kale:
Muuqaallada xoog sheegsiga jireed ee ka dhanka ah carruurta aan qaangaarin ee lagu wadaago xaalad cambaareyn ah
Xeerarka Bulshada ee soo socda, waxaan u baahannahay macluumaad dheeraad ah iyo/ama macnaha guud si loo dhaqangeliyo:
Ha samayn:
  • Nuxurka boosti bartilmaameedsanaya shakhsiyaad gaar ah iyada oo loo marayo bogagga, kooxaha iyo dhacdooyinka aan la rabin. Waxaan saarnaa nuxurkan marka uu soo dacweeyo dhibbanaha ama wakiilka dhibbanaha ee idman.
  • Samaynta koontooyin si aad ula xidhiidho qof ku xannibay.
  • Boosti gareeynta weerarrada adeegsada ereyo sharaf dhac ah oo la xidhiidha habaarka ka yimaada dheddiga. Waxaan ka saarnaa nuxurkan marka dhibbanaha ama wakiilka idman ee dhibbanaha uu nagu soo wargeliyo nuxurka, xitaa haddii dhibbanuhu uusan si toos ah u soo wargelin.
  • Boosti gareynta nuxurka haddii kale u baahan in dhibbanuhu soo wargeliyo nuxurka ama ay jirto calaamad muujinaysa in qofka boostiga sameeyay uu si toos ah u bartilmaameedsanayo dhibbanaha (tusaale:tusaale ahaan: dhibbanaha waxaa lagu calaamadeeyay boostiga ama faallada). Waan ka saari doonaa nuxurkan haddii aan xaqiijin ka haysanno dhibbanaha ama wakiilka dhibbanaha ee loo idmaday in nuxurku yahay mid aan la rabin.
  • Nuxurka boosti amaanaya, u dabaaldegaya ama ku jeesjeesaya dhimashada qof kasta. Waxaan sidoo kale saarnaa nuxurka beegsanayo shakhsi dhintay kaas oo sida caadiga ah u baahnaan lahaa in uu soo dacweeyo dhibbanaha.
  • Nuxurka boosti ku baaqaya ama sheegaya ujeeddo ah in lagu sameeyo dabeecad hoos tagi doonta cagajuglayn iyo dhibaatayn marka loo eego xeerarkeena. Waan ka saari doonnaa nuxurkan marka aan xaqiijin ka haysanno dhibbanaha ama wakiilka dhibbanaha ee loo idmaday in nuxurku yahay mid aan la rabin.
  • Ka qayb-qaadashada ku dhibaataynta baahsan ee ka dhanka ah shakhsiyaad kaas oo bartilmaameedsada iyaga iyadoo lagu salaynayo go'aankooda ah inay qaataan ama aysan la qaadan tallaalka COVID-19:
    • Bayaanada hoos-u-dhac maskaxeed iyo akhlaaqeed ee ku salaysan go'aankooda, ama
    • Bayaanno u doodaya ama sheegaya natiijo taban oo ka dhalata go’aankooda, marka laga reebo astaamaha COVID-19 ama waxyeellooyinka tallaalka ee si weyn loo xaqiijiyey iyo/ama loo aqbalay.
  • Ka saaridda dhibaateynta wadareed ee la beegsaday, marka:
    • Bartilmaameedsiga, iyada oo loo marayo adeeg kasta, ‘shakhsiyaadka halis sare ugu jira waxyeellada ka baxsan internetka’, oo loo qeexay sida:
      • Difaacayaasha xuquuqda aadanaha
      • Carruurta aan qaangaarin
      • Dhibanayaasha dhacdooyinka rabshadaha/masiibooyinka
      • Shakhsiyaadka mucaaradka ee jooga waddamada halista ku jira xilliyada doorashada
      • Mucaaradka dawladda ee lagu bartilmaameedsaday xaaladdooda mucaaradnimo
      • Qowmiyadaha iyo diimaha laga tirada badan yahay ee ku nool aagagga colaadaha
      • Xubin ka tirsan koox khatar ku jirta oo la magacaabay oo la aqoonsan karo
    • Bartilmaameedsiga shakhsi kasta iyada oo loo marayo meelaha gaarka ah, sida sanduuqa fariimaha ama bogagga aqoonsiga, iyadoo lagu sameynayo:
      • Nuxurka ku xadgudbaya xeerarka xoogsheegashada iyo dhibaateynta ee shakhsiyaadka gaarka ah ama,
      • Nuxurka aan la aqbali karin ee ku salaysan sifo la ilaaliyo
  • Joojinta koontooyinka ku hawlan dhibaateynta baahsan oo qayb ka ah midkood
    • Shabakadaha dawladeed ama kuwa ku xiran dawladda ee bartilmaameedsanaya shakhsi kasta iyada oo loo marayo adeeg kasta.
    • Shabakadaha iska soo horjeeda ee bartilmaameedsanaya shakhsi kasta iyada oo loo marayo adeeg kasta iyadoo lagu sameynayo:
      • Nuxurka ku xadgudbaya xeerarka xoogsheegashada iyo dhibaateynta ee shakhsiyaadka gaarka ah ama,
      • Nuxurka iyaga bartilmaameedsada oo ku salaysan sifo la ilaaliyo, ama,
      • Nuxurka ama hab-dhaqanka haddii kale loo arko mid aan la aqbali karin marka la eego macnaha guud ee deegaanka
Iyadoo laga jawaabayo talo-bixinta Guddiga Kormeerka waxaan ballanqaadnay inaan dib u qaabaynno Xeerka Bulshada ee Xoogsheegashada iyo Dhibaateynta si aan si cad ugu qeexno habka loo wajahayo qaybaha kala duwan ee isticmaalayaasha la bartilmaameedsanayo. Wax ka beddelka qaybtan waxaa lagu sameeyay si qaybta dib loogu habeeyo si waafaqsan, loona waafajiyo dukumeentiyada gudaha si loo helo hufnaan.
Waxaan sidoo kale cusboonaysiinaynaa xeerkeenna ku saabsan dhibaateynta baaxadda leh, kaas oo ku salaysnaa la falgal caalami ah oo lala yeeshay daneeyayaal kala duwan oo ballaaran oo uu xeerku si toos ah u saameeyo, oo ay ku jiraan u doodayaasha arrimaha dumarka iyo xuquuqda haweenka, wakiillada bulshada LGBT, kooxaha laga tirada badan yahay, suxufiyiinta, u doodayaasha xuquuqda aadanaha, iyo dadka caanka ah. Waxaan sidoo kale la xiriirnay khubaro daraaseeya dhibaateynta internetka iyo hawlgallada saameynta ee ay dowladuhu maalgeliso, iyo sidoo kale u doodayaasha xorriyadda hadalka. La-tashiyadayada, waxaan sahminay sida daneeyayaashu ula kulmeen kooxaysiga iyo dhibaateynta baahsan ee ka dhacda madalladayada, oo ay ku jiraan jilayaasha iyo bartilmaameedyada ku lug leh, xeeladaha la adeegsaday, iyo nooca isku dubbaridan ee weerarrada noocan ah. Waxaan sidoo kale si faahfaahsan uga wada hadalnay waxyeellooyinka badan ee ka dhici kara internetka iyo ka baxsan internetka ee laga yaabo inay ka dhashaan hab-dhaqannada noocaas ah, iyo sidoo kale caqabadaha ku saabsan kala soocidda qaababka sharciyeysan ee dhaqdhaqaaqa baahsan iyo qaababka xadgudubka ah ee kooxaysiga. Guud ahaan, daneeyayaashu waxay qireen in dhaqdhaqaaqa baahsan ee loo adeegsado u doodista iyo kan loo adeegsado kooxaysiga waxyeellada leh ay inta badan muujiyaan hab-dhaqanno isku mid ah oo internetka ah (tusaale ahaan, soo wargelinta baahsan, buuxinta faallooyinka, ama duqaynta hashtag-yada). Sidaa darteed, waxaa lagu taliyay inaan diiradda saarno arrimaha gaarka u ah macnaha guud si aan u kala saarno kiisaska isticmaalka sharciyeysan iyo kuwa sharci-darrada ah, sida nooca nuxurka la soo dhigay, saameynta uu ku yeeshay dhibbanaha, iyo suurtagalnimada hab-dhaqanka ee waxyeellada ka baxsan internetka. Warbixinta laga helay arrimaha noocaas ah waxaa loo adeegsaday diyaarinta nuqulkii ugu horreeyay ee xeerkeenna ku saabsan kooxaysiga iyo dhibaateynta baahsan.
Ujeeddada Xeerka
Xoogsheegashada iyo dhibaateynta ayaa ka dhacda meelo badan waxayna ku timaadaa qaabab badan oo kala duwan laga bilaabo samaynta hanjabaado iyo sii daynta macluumaadka shakhsi ahaaneed ee la aqoonsan karo dirida farriimo hanjabaado ah iyo samaynta xidhiidh xaasidnimo oo aan loo baahnayn. Uma dulqaadanayno dhaqanka noocaan ah sababtoo ah waxay ka hor istaagtaa dadka inay ku dareemaan ammaan iyo ixtiraam Facebook-ga, Instagram-ka, iyo Threads-ka.
Waxaan u kala saarnaa dadka kuwa bulshada ka dhex muuqda iyo shakhsiyaadka gaarka ah sababtoo ah waxaan rabnaa inaan oggolaano doodaha, taas oo inta badan ku jirta faallooyinka naqdinta ee dadka kuwaas oo lagu soo bandhigay wararka ama kuwa leh dhagaystayaal dadwayne oo badan. Wixii ah dadka caanka ah, waxaan saarnaa weerarrada daran iyo sidoo kale weerarrada qaarkood halkaasoo dadka bulshada ka dhax muuqdo si toos ah loogu summado boostiga ama faallada. Waxaan u qeexnaa dadka kuwa bulshada ka dhex muuqda inay yihiin mas'uuliyiin heer dowladeed iyo heer qaran ah, musharaxiinta siyaasadeed ee xafiisyadaas, dadka haysta in ka badan hal milyan oo taageerayaal ah ama la socdayaal baraha bulshada iyo dadka hela soo gudbinta warar lagu kalsoonaan karo.
Wixii ah shakhsiyaadka aan caanka ahayn, ilaalintayadu way ka sii dheertahay: Waxaan saarnaa nuxurka loola jeedo inuu hoos u dhac ku sameeyo ama ceeb yahay, oo ay ku jiraan, tusaale ahaan, sheegashooyinka ku saabsan howl galmo. Waxaan aqoonsannahay in xoog-sheegashada iyo dhibaatayntu ay saamayn shucuureed oo badan ku yeelan karaan carruurta, waana sababta ay xeerarkeenu u siiyaan ilaalin sare qof kasta oo ka yar da'da 18, iyadoon loo eegin heerka isticmaalaha.
Macnaha guud iyo ujeeddadu waa muhiim, waxaana u oggolnahay dadka inay soo boosti gareeyaan oo ay wadaagaan haddii ay caddaato in wax la wadaagay si loo cambaareeyo ama loogu soo jeediyo dareenka xoog-sheegashada iyo dhibaataynta. Xaaladaha qaarkood, waxaan u baahannahay dacwo shakhsi ahaaneed sababtoo ah waxay naga caawineysaa inaan fahanno in qofka la beegsaday uu dareemayo xoog-sheegasho ama dhibaateyn. Marka laga soo tago dacwo gudbinta hab-dhaqanka iyo nuxurka noocaas ah, waxaanu ku dhiirigelinaa dadka inay isticmaalaan qalabyada laga heli karo madalyaasheena si ay uga caawiyaan ka hortagga iyada.
Waxaan sidoo kale leenahay Xarunta Ka Hortagga Xoog-sheegashada, oo ah agab loogu talagalay dhalinta, waalidiinta, iyo barayaasha u raadinaya taageero arrimaha la xidhiidha xoog-sheegashada iyo khilaafyada kale. Waxay bixisaa hagitaan tallaabo-tallaabo ah, oo ay ku jiraan macluumaad ah sida loo billaabo wada-sheekeysiyada muhiimka ah ee ku saabsan xoog-sheegashada. Wax badan ka baro waxa aanu samaynayno si aan dadka uga difaacno xoog-sheegashada iyo dhibaataynta halkan.
Fiiro gaar ah: Xeerkani ma khuseeyo shakhsiyaadka ka tirsan ururrada la magacaabay ee hoos yimaada Xeerka Ururrada iyo Shakhsiyaadka Khatarta ah ama shakhsiyaadka dhintay ka hor 1900.
Ha samayn:
Si isdaba joog ah ula xiriir qof qaabkan:
  • Aan la rabin ama
  • Dhibaateyn galmo ah ama
  • Loo jeediyay tiro badan oo shakhsiyaad ah iyada oo aan codsi hore jirin
Si xaasidnimo leh qof kasta u bartilmaameedso adigoo:
  • Ugu baaqidda, ama samaynta bayaanno muujinaya ujeeddo ah in lagu sameeyo xoog sheegsi iyo/ama dhibaateyn
  • U weeraridda iyaga iyadoo lagu salaynayo xaaladdooda ah dhibbane loo geystay weerar galmo, ka faa’iidaysi galmo, dhibaateyn galmo, ama xadgudubka guriga
  • Ugu baaqidda qof gaar ah ama koox dad ah inay is-dhaawacaan ama is-dilaan
  • Ku weeraridda iyaga ereyo sharaf-dhac ah oo la xiriira hawsha galmada (tusaale: dhillo, shaqbo)
  • Boosti-gareynta nuxur ku saabsan masiibo rabshado wata, ama dhibbanayaasha masiibooyinka rabshadaha wata, kaas oo ay ku jiraan sheegashooyin ah in masiibo rabshado wata aysan dhicin
  • Boosti-gareynta nuxur ku saabsan dhibbanayaasha ama kuwa ka badbaaday masiibooyinka rabshadaha wata iyadoo lagu xusayo magac ama sawir, iyadoo lagu sheeganayo inay yihiin
    • Matalaya/iska dhigaya inuu yahay dhibbane dhacdo
    • Haddii kale lagu siiyay lacag ama loo shaqaaleysiiyay si dadka looga marin habaabiyo doorkooda dhacdada
  • Ku hanjabaadda in la shaaciyo lambarka taleefoonka gaarka ah ee shakhsiga, cinwaanka deegaankiisa, ama cinwaanka iimaylka
  • Samaynta bayaanno muujinaya ujeeddo ah in lagu sameeyo hawl galmo ama u doodista inay sameeyaan hawl galmo
  • Abuurista Bogag ama Kooxo u heellan inay ku weeraraan shakhsi(yaad) iyagoo:
    • Ugu baaqidda dhimasho, cudur halis ah, cudur faafa, ama naafonimoama in qofku qaado ama uu yeesho xaalad caafimaad
    • Samaynta bayaanno muujinaya ujeeddada u doodista in lagu lug yeesho hawl galmo
    • Samaynta sheegashooyin ah in shakhsigu qabo ama laga yaabo inuu qabo cudur galmada lagu kala qaado
  • Diridda farriimo loo diro shakhsi kasta oo ay ku jiraan weerarrada soo socda marka lala beegsanayo shakhsi ama koox shakhsiyaad ah oo ku jira taxanaha
    • Habaar qof lala beegsado
    • Ugu baaqidda dhimasho, cudur halis ah, naafonimo, cudur faafa, ama waxyeello jireed
Bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah, dadka caanka ah ee aan si ikhtiyaari ah caan u noqon, ama dadka caanka ah ee aan qaangaarin, iyadoo lagu sameynayo:
  • Ugu baaqidda dhimasho, cudur halis ah, cudur faafa, ama naafonimoama in qofku qaado ama uu yeesho xaalad caafimaad
  • Erayada habaarka ee dheddigga marka loo isticmaalo si sharaf-dhac ah
  • Sheegashooyin ku saabsan hawsha galmada ama cudurrada galmada lagu kala qaado
  • Bogagga ama Kooxaha loo sameeyay in lagu weeraro:
    • Habaar qof lala beegsado
    • Sharaxaadaha jireed ee taban
    • Sheegashooyinka ku saabsan aqoonsiga diinta ama cayda diinta
    • Muujinta xaqiraada ama yaqyaqsiga
    • Erayada habaarka ee dheddigga marka loo isticmaalo si sharaf-dhac ah
Bartilmaameedsiga dadka caanka ah adiga oo si ula kac ah u kashifaya:
  • Loogu talagalay dadka waaweyn
    • Ugu baaqidda dhimasho, cudur halis ah, cudur faafa, ama naafonimoama in qofku qaado ama uu yeesho xaalad caafimaad
    • Sheegashooyinka ku saabsan cudurrada galmada lagu kala qaado
    • Erayada habaarka ee dheddigga marka loo isticmaalo si sharaf-dhac ah
    • Nuxurka ammaana, u dabaaldega, ama ku jeesjeesa dhimashadooda ama dhaawac jireed oo halis ahxaalad caafimaad
  • Loogu talagalay carruurta aan qaangaarin
    • Isbarbardhigga qofka iyo xayawaanka ama cayayaanka dhaqan ahaan loo arko inay maskax ahaan ama jir ahaan ka hooseeyaan, ama shay aan noolayn (“sac”, “daanyeer”, “baradho”)
    • Nuxurka loo habeeyey si loo iftiimiyo, loo goobaabo, ama haddii kale si taban u soo jiito dareenka sifooyin jireed oo gaar ah (sanka, dhegta, iwm.)
Bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah ama dadka caanka ah ee aan si ikhtiyaari ah caan u noqon, iyadoo lagu sameynayo:
  • Isbarbardhigga qofka iyo xayawaanka ama cayayaanka dhaqan ahaan loo arko inay maskax ahaan ama jir ahaan ka hooseeyaan, ama shay aan noolayn (“sac”, “daanyeer”, “baradho”)
  • Nuxurka loo habeeyey si loo iftiimiyo, loo goobaabo, ama haddii kale si taban u soo jiito dareenka sifooyin jireed oo gaar ah (sanka, dhegta, iwm.)
  • Weerarrada iyada oo loo marayo sharraxaadaha jireed ee taban
  • Nuxurka ku qiimeeya shakhsiyaadka muuqaalkooda jireed ama shakhsiyaddooda
  • Nuxur galmo ka dhigaya qof kale oo weyn
  • Nuxur sii bahdilaya ama muujinaya karaahiyo loo qabo shakhsiyaadka lagu muujiyay iyagoo caadaynaya, kaadinaya, matagaya, ama saxaroonaya
  • Nuxur sii bahdilaya shakhsiyaadka lagu muujiyay iyagoo jir ahaan loo xoogsheegayo
  • Nuxurka ammaana, u dabaaldega, ama ku jeesjeesa dhimashadooda
  • Marka lagu daro kuwa kore, weerarrada ka dhaca Bogagga ama Kooxaha:
    • Sheegashooyinka ku saabsan dabeecad ama karti xun
    • Xoogsheegsiga qofka laftiisa; Kaliya haddii Shaygu bartilmaameedsado in ka badan 1 qof oo gaar ah
Bartilmaameedsiga dadka waaweyn ee gaarka ah (kuwaas oo ay tahay inay iskood u soo wargeliyaan), carruurta gaarka ah, ama dadka caanka ah ee aan qaangaarin ee aan ikhtiyaari ahayn, iyadoo lagu sameynayo:
  • Habaar qof lala beegsado
  • Sheegashooyinka ku saabsan xiriirka jacaylka, jihada galmada ama aqoonsiga jinsiga
  • Isku dubbaridka, u doodista, ama dhiirrigelinta ka reebidda
  • Sheegashooyinka ku saabsan dabeecad ama karti xun, marka laga reebo marka ay khusayso eedeymaha dambiyada ee loo jeediyo dadka waaweyn. Waxaan oggolaanaynaa eedeymaha dambiyada si ay dadku u soo jiitaan dareenka khibradaha shakhsi ahaaneed ama dhacdooyinka ka baxsan internetka. Si kastaba ha ahaatee, xaaladaha ay eedeymaha dambiyada waxyeello dhab ah u keenaan shakhsiga la magacaabay, waxaa laga yaabaa inaan ka saarno.
  • Muujinta quudhsiga ama yaqyaqsiga, marka laga reebo macnaha guud ee eedeymaha dambiyada ee ka dhanka ah dadka waaweyn
Bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah ee aan qaangaarin:
  • Eedeymaha ku saabsan fal dambiyeed ama dhaqan sharci-darro ah
  • Muuqaallada xoogsheegashada jireed ama rabshadaha ka dhanka ah carruurta aan qaangaarin ee xaalad dagaal ee lagu wadaago xaalad aan cambaareyn ahayn
Bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah (kuwaas oo ay tahay inay iskood u soo wargeliyaan) iyadoo lagu sameeyo:
  • Xoogsheegsiga qofka laftiisa
  • Sawirrada la farageliyey ee aan la rabin
  • Isbarbardhigga shakhsiyaadka kale ee dadweynaha, khayaaliga ah ama gaarka ah iyadoo lagu salaynayo muuqaalka jirka
  • Sheegashooyinka ku saabsan aqoonsiga diinta ama cayda diinta
  • Isbarbardhigga xayawaanka ama cayayaanka aan dhaqan ahaan loo arkin inay maskax ahaan ama jir ahaan ka hooseeyaan (“shabeel”, “libaax”)
  • Sharaxaadaha jireed ee dhexdhexaadka ah ama togan
  • Sheegashooyin aan tabanayn oo ku saabsan dabeecadda ama kartida
  • Xadgudub kasta oo xoog sheegsi ama dhibaateyn ah, marka loo wadaago xaalad kalgacal leh
  • Ku weeraridda ereyo sharaf-dhac ah oo la xiriira hawl la’aanta galmada
Waxaan nuxurkan ku darnaa dabool si ay dadku u dooran karaan inay arkaan iyo in kale:
Muuqaallada xoogsheegashada jireed ama rabshadaha ee ka dhanka ah carruurta aan qaangaarin ee xaalad dagaal lagu wadaago oo wataiyadoo lagu jiro xaalad cambaareyn qoraalah
Xeerarka Bulshada ee soo socda, waxaan u baahannahay macluumaad dheeraad ah iyo/ama macnaha guud si loo dhaqangeliyo:
Ha samayn:
  • Boosti gareynta nuxur bartilmaameedsanaya shakhsiyaad gaar ah iyada oo loo marayo Bogag, Kooxo iyo Dhacdooyin aan la rabin. Waxaan ka saarnaa nuxurkan marka uu soo wargeliyo dhibbanaha ama wakiilka dhibbanaha ee loo idmaday
  • Samaynta koontooyin si aad ula xiriirto qof ku xannibay
  • Boosti gareynta weerarrada adeegsada ereyo sharaf-dhac ah oo la xiriira erayada habaarka ee dheddigga. Waxaan ka saarnaa nuxurkan marka dhibbanaha ama wakiilka dhibbanaha ee loo idmaday uu nagu soo wargeliyo nuxurka, xitaa haddii dhibbanuhu uusan si toos ah u soo wargelin
  • Boosti gareynta nuxurka haddii kale u baahan in dhibbanuhu soo wargeliyo nuxurka ama ay jirto calaamad muujinaysa in qofka boostiga sameeyay uu si toos ah u bartilmaameedsanayo dhibbanaha (tusaale: dhibbanaha waxaa lagu calaamadeeyay boostiga ama faallada). Waan ka saari doonaa nuxurkan haddii aan xaqiijin ka haysanno dhibbanaha ama wakiilka dhibbanaha ee loo idmaday in nuxurku yahay mid aan la rabin
  • Boosti gareynta nuxur ammaanaya, u dabaaldegaya, ama ku jeesjeesaya dhimashada qof kasta. Waxaan sidoo kale ka saarnaa nuxurka beegsanaya shakhsi dhintay kaas oo sida caadiga ah u baahnaan lahaa in dhibbanuhu soo wargeliyo
  • Boosti gareynta nuxurka ku baaqaya ama sheegaya ujeeddo ah in lagu sameeyo hab-dhaqan u qalmi doona xoogsheegsi iyo dhibaateyn marka loo eego xeerarkeenna. Waan ka saari doonnaa nuxurkan marka aan xaqiijin ka haysanno dhibbanaha ama wakiilka dhibbanaha ee loo idmaday in nuxurku yahay mid aan la rabin
  • Ka qaybqaadashada dhibaateyn baahsan oo lagu beegsanayo shakhsiyaad iyadoo lagu salaynayo go'aankooda ah inay qaataan ama aysan qaadan tallaalka COVID-19, iyadoo lagu sameynayo:
    • Bayaannada ku saabsan liidashada maskaxeed ama akhlaaqeed ee ku salaysan go'aankooda, ama
    • Bayaannada u doodaya ama sheegaya natiijo taban oo ka dhalanaysa go'aankooda, marka laga reebo calaamadaha COVID-19 ama waxyeellooyinka tallaalka ee si weyn loo xaqiijiyay iyo/ama loo aqbalay.
Ha samayn:
Si isdaba joog ah ula xiriir qof qaabkan:
  • Aan la rabin ama
  • Dhibaateyn galmo ah ama
  • Loo jeediyay tiro badan oo shakhsiyaad ah iyada oo aan codsi hore jirin
Si xaasidnimo leh qof kasta u bartilmaameedso adigoo:
  • Ugu baaqidda, ama samaynta bayaanno muujinaya ujeeddo ah in lagu sameeyo xoog sheegsi iyo/ama dhibaateyn
  • U weeraridda iyaga iyadoo lagu salaynayo xaaladdooda ah dhibbane loo geystay weerar galmo, ka faa’iidaysi galmo, dhibaateyn galmo, ama xadgudubka guriga
  • Ugu baaqidda qof gaar ah ama koox dad ah inay is-dhaawacaan ama is-dilaan
  • Ku weeraridda iyaga ereyo sharaf-dhac ah oo la xiriira hawsha galmada (tusaale: dhillo, shaqbo)
  • Boosti-gareynta nuxur ku saabsan masiibo rabshado wata, ama dhibbanayaasha masiibooyinka rabshadaha wata, kaas oo ay ku jiraan sheegashooyin ah in masiibo rabshado wata aysan dhicin
  • Boosti-gareynta nuxur ku saabsan dhibbanayaasha ama kuwa ka badbaaday masiibooyinka rabshadaha wata iyadoo lagu xusayo magac ama sawir, iyadoo lagu sheeganayo inay yihiin
    • Matalaya/iska dhigaya inuu yahay dhibbane dhacdo
    • Haddii kale lagu siiyay lacag ama loo shaqaaleysiiyay si dadka looga marin habaabiyo doorkooda dhacdada
  • Ku hanjabaadda in la shaaciyo lambarka taleefoonka gaarka ah ee shakhsiga, cinwaanka deegaankiisa, ama cinwaanka iimaylka
  • Samaynta bayaanno muujinaya ujeeddo ah in lagu sameeyo hawl galmo ama u doodista inay sameeyaan hawl galmo
  • Abuurista Bogag ama Kooxo u heellan inay ku weeraraan shakhsi(yaad) iyagoo:
    • Ugu baaqidda dhimasho, cudur halis ah, cudur faafa, ama naafonimo
    • Samaynta bayaanno muujinaya ujeeddada u doodista in lagu lug yeesho hawl galmo
    • Samaynta sheegashooyin ah in shakhsigu qabo ama laga yaabo inuu qabo cudur galmada lagu kala qaado
  • Diridda farriimo loo diro shakhsi kasta oo ay ku jiraan weerarrada soo socda marka lala beegsanayo shakhsi ama koox shakhsiyaad ah oo ku jira taxanaha
    • Habaar qof lala beegsado
    • Ugu baaqidda dhimasho, cudur halis ah, naafonimo, cudur faafa, ama waxyeello jireed
Bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah, dadka caanka ah ee aan si ikhtiyaari ah caan u noqon, ama dadka caanka ah ee aan qaangaarin, iyadoo lagu sameynayo:
  • Ugu baaqidda dhimasho, cudur halis ah, cudur faafa, ama naafonimo
  • Erayada habaarka ee dheddigga marka loo isticmaalo si sharaf-dhac ah
  • Sheegashooyin ku saabsan hawsha galmada ama cudurrada galmada lagu kala qaado
  • Bogagga ama Kooxaha loo sameeyay in lagu weeraro:
    • Habaar qof lala beegsado
    • Sharaxaadaha jireed ee taban
    • Sheegashooyinka ku saabsan aqoonsiga diinta ama cayda diinta
    • Muujinta xaqiraada ama yaqyaqsiga
    • Erayada habaarka ee dheddigga marka loo isticmaalo si sharaf-dhac ah
Bartilmaameedsiga dadka caanka ah adiga oo si ula kac ah u kashifaya:
  • Loogu talagalay dadka waaweyn
    • Ugu baaqidda dhimasho, cudur halis ah, cudur faafa, ama naafonimo
    • Sheegashooyinka ku saabsan cudurrada galmada lagu kala qaado
    • Erayada habaarka ee dheddigga marka loo isticmaalo si sharaf-dhac ah
    • Nuxurka ammaana, u dabaaldega, ama ku jeesjeesa dhimashadooda
  • Loogu talagalay carruurta aan qaangaarin
    • Isbarbardhigga qofka iyo xayawaanka ama cayayaanka dhaqan ahaan loo arko inay maskax ahaan ama jir ahaan ka hooseeyaan, ama shay aan noolayn (“sac”, “daanyeer”, “baradho”)
    • Nuxurka loo habeeyey si loo iftiimiyo, loo goobaabo, ama haddii kale si taban u soo jiito dareenka sifooyin jireed oo gaar ah (sanka, dhegta, iwm.)
Bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah ama dadka caanka ah ee aan si ikhtiyaari ah caan u noqon, iyadoo lagu sameynayo:
  • Isbarbardhigga qofka iyo xayawaanka ama cayayaanka dhaqan ahaan loo arko inay maskax ahaan ama jir ahaan ka hooseeyaan, ama shay aan noolayn (“sac”, “daanyeer”, “baradho”)
  • Nuxurka loo habeeyey si loo iftiimiyo, loo goobaabo, ama haddii kale si taban u soo jiito dareenka sifooyin jireed oo gaar ah (sanka, dhegta, iwm.)
  • Weerarrada iyada oo loo marayo sharraxaadaha jireed ee taban
  • Nuxurka ku qiimeeya shakhsiyaadka muuqaalkooda jireed ama shakhsiyaddooda
  • Nuxur galmo ka dhigaya qof kale oo weyn
  • Nuxur sii bahdilaya ama muujinaya karaahiyo loo qabo shakhsiyaadka lagu muujiyay iyagoo caadaynaya, kaadinaya, matagaya, ama saxaroonaya
  • Nuxur sii bahdilaya shakhsiyaadka lagu muujiyay iyagoo jir ahaan loo xoogsheegayo
  • Nuxurka ammaana, u dabaaldega, ama ku jeesjeesa dhimashadooda
  • Marka lagu daro kuwa kore, weerarrada ka dhaca Bogagga ama Kooxaha:
    • Sheegashooyinka ku saabsan dabeecad ama karti xun
    • Xoogsheegsiga qofka laftiisa; Kaliya haddii Shaygu bartilmaameedsado in ka badan 1 qof oo gaar ah
Bartilmaameedsiga dadka waaweyn ee gaarka ah (kuwaas oo ay tahay inay iskood u soo wargeliyaan), carruurta gaarka ah, ama dadka caanka ah ee aan qaangaarin ee aan ikhtiyaari ahayn, iyadoo lagu sameynayo:
  • Habaar qof lala beegsado
  • Sheegashooyinka ku saabsan xiriirka jacaylka, jihada galmada ama aqoonsiga jinsiga
  • Isku dubbaridka, u doodista, ama dhiirrigelinta ka reebidda
  • Sheegashooyinka ku saabsan dabeecad ama karti xun, marka laga reebo marka ay khusayso eedeymaha dambiyada ee loo jeediyo dadka waaweyn Waxaan oggolaanaynaa eedeymaha dambiyada si ay dadku u soo jiitaan dareenka khibradaha shakhsi ahaaneed ama dhacdooyinka ka baxsan internetka. Si kastaba ha ahaatee, xaaladaha ay eedeymaha dambiyada waxyeello dhab ah u keenaan shakhsiga la magacaabay, waxaa laga yaabaa inaan ka saarno
  • Muujinta quudhsiga ama yaqyaqsiga, marka laga reebo macnaha guud ee eedeymaha dambiyada ee ka dhanka ah dadka waaweyn
Bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah ee aan qaangaarin:
  • Eedeymaha ku saabsan fal dambiyeed ama dhaqan sharci-darro ah
  • Muuqaallada xoogsheegashada jireed ama rabshadaha ka dhanka ah carruurta aan qaangaarin ee ku jira xaalad dagaal, laguna wadaago si aan loo cambaareyn
Bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah (kuwaas oo ay tahay inay iskood u soo wargeliyaan) iyadoo lagu sameeyo:
  • Xoogsheegsiga qofka laftiisa
  • Sawirrada la farageliyey ee aan la rabin
  • Isbarbardhigga shakhsiyaadka kale ee dadweynaha, khayaaliga ah ama gaarka ah iyadoo lagu salaynayo muuqaalka jirka
  • Sheegashooyinka ku saabsan aqoonsiga diinta ama cayda diinta
  • Isbarbardhigga xayawaanka ama cayayaanka aan dhaqan ahaan loo arkin inay maskax ahaan ama jir ahaan ka hooseeyaan (“shabeel”, “libaax”)
  • Sharaxaadaha jireed ee dhexdhexaadka ah ama togan
  • Sheegashooyin aan tabanayn oo ku saabsan dabeecadda ama kartida
  • Xadgudub kasta oo xoog sheegsi ama dhibaateyn ah, marka loo wadaago xaalad kalgacal leh
  • Ku weeraridda ereyo sharaf-dhac ah oo la xiriira hawl la’aanta galmada
Waxaan nuxurkan ku darnaa dabool si ay dadku u dooran karaan inay arkaan iyo in kale:
Muuqaallada xoog sheegsiga jireed ama rabshadaha ka dhanka ah carruurta aan qaangaarin ee xaalad dagaal lagu wadaago qoraal cambaareynaya
Xeerarka Bulshada ee soo socda, waxaan u baahannahay macluumaad dheeraad ah iyo/ama macnaha guud si loo dhaqangeliyo:
Ha samayn:
  • Boosti gareynta nuxur bartilmaameedsanaya shakhsiyaad gaar ah iyada oo loo marayo Bogag, Kooxo iyo Dhacdooyin aan la rabin. Waxaan ka saarnaa nuxurkan marka uu soo wargeliyo dhibbanaha ama wakiilka dhibbanaha ee loo idmaday
  • Samaynta koontooyin si aad ula xiriirto qof ku xannibay
  • Boosti gareynta weerarrada adeegsada ereyo sharaf-dhac ah oo la xiriira erayada habaarka ee dheddigga. Waxaan ka saarnaa nuxurkan marka dhibbanaha ama wakiilka dhibbanaha ee loo idmaday uu nagu soo wargeliyo nuxurka, xitaa haddii dhibbanuhu uusan si toos ah u soo wargeliyaan
  • Boosti gareynta nuxurka haddii kale u baahan in dhibbanuhu soo wargeliyo nuxurka ama ay jirto calaamad muujinaysa in qofka boostiga sameeyay uu si toos ah u bartilmaameedsanayo dhibbanaha (tusaale: dhibbanaha waxaa lagu calaamadeeyay boostiga ama faallada). Waan ka saari doonaa nuxurkan haddii aan xaqiijin ka haysanno dhibbanaha ama wakiilka dhibbanaha ee loo idmaday in nuxurku yahay mid aan la rabin
  • Boosti gareynta nuxur ammaanaya, u dabaaldegaya, ama ku jeesjeesaya dhimashada qof kasta. Waxaan sidoo kale ka saarnaa nuxurka beegsanaya shakhsi dhintay kaas oo sida caadiga ah u baahnaan lahaa in dhibbanuhu soo wargeliyo
  • Boosti gareynta nuxurka ku baaqaya ama sheegaya ujeeddo ah in lagu sameeyo hab-dhaqan u qalmi doona xoogsheegsi iyo dhibaateyn marka loo eego xeerarkeenna. Waan ka saari doonnaa nuxurkan marka aan xaqiijin ka haysanno dhibbanaha ama wakiilka dhibbanaha ee loo idmaday in nuxurku yahay mid aan la rabin
  • Ka qaybqaadashada dhibaateyn baahsan oo lagu beegsanayo shakhsiyaad iyadoo lagu salaynayo go'aankooda ah inay qaataan ama aysan qaadan tallaalka COVID-19, iyadoo lagu sameynayo:
    • Bayaannada ku saabsan liidashada maskaxeed ama akhlaaqeed ee ku salaysan go'aankooda, ama
    • Bayaannada u doodaya ama sheegaya natiijo taban oo ka dhalanaysa go'aankooda, marka laga reebo calaamadaha COVID-19 ama waxyeellooyinka tallaalka ee si weyn loo xaqiijiyay iyo/ama loo aqbalay.
Ujeeddada Xeerka
Xoogsheegashada iyo dhibaateyntu waxay ka dhacaan meelo badan, waxayna u dhacaan qaabab badan oo kala duwan, laga bilaabo samaynta hanjabaado ilaa shaacinta macluumaad lagu aqoonsan karo qofka, dirista farriimo hanjabaad ah, iyo samaynta xiriir xaasidnimo leh oo aan la rabin. Uma dulqaadanayno dhaqanka noocan ah sababtoo ah wuxuu dadka ka hor istaagayaa inay Facebook-ga ku dareemaan ammaan iyo ixtiraam.
Waxaan u kala saarnaa dadka kuwa bulshada ka dhex muuqda iyo shakhsiyaadka gaarka ah sababtoo ah waxaan rabnaa inaan oggolaano doodaha, taas oo inta badan ku jirta faallooyinka naqdinta ee dadka kuwaas oo lagu soo bandhigay wararka ama kuwa leh dhagaystayaal dadwayne oo badan. Wixii ku saabsan shakhsiyaadka gaarka ah, ilaalintayadu way ka sii fog tahay: waxaan ka saarnaa nuxurka loogu talagalay in lagu bahdilo ama lagu ceebeeyo, oo ay ku jiraan, tusaale ahaan, sheegashooyinka ku saabsan hawsha galmada ee qof. Wixii ku saabsan shakhsiyaadka gaarka ah, ilaalintayadu way ka sii fog tahay: waxaan ka saarnaa nuxurka loogu talagalay in lagu bahdilo ama lagu ceebeeyo, oo ay ku jiraan, tusaale ahaan, sheegashooyinka ku saabsan hawsha galmada ee qof. Waxaan aqoonsannahay in xoogsheegashada iyo dhibaateyntu ay saameyn shucuureed oo weyn ku yeelan karaan carruurta aan qaangaarin, waana sababta xeerarkeenna u siiyaan ilaalin dheeraad ah isticmaalayaasha da'doodu u dhaxayso 13 iyo 18.
Macnaha guud iyo ujeeddadu waa muhiim, waxaana u oggolnahay dadka inay wadaagaan oo dib u wadaagaan boostiyadaboosti gareeyaan oo wadaagaan haddii ay caddaato in wax la wadaagay si loo cambaareeyo ama dareenka loogu jeediyo xoogsheegashada iyo dhibaateynta. Xaaladaha qaarkood, waxaan u baahannahay in qofku isagu soo wargeliyo sababtoo ah waxay naga caawineysaa inaan fahanno in qofka la beegsaday uu dareemayo xoogsheegasho ama dhibaateyn. Marka laga soo tago soo wargelinta hab-dhaqanka iyo nuxurka noocaas ah, waxaan ku dhiirrigelinnaa dadka inay isticmaalaan qalabyada laga heli karo Facebook-ga si ay uga caawiyaan ka hortagga.
Waxaan sidoo kale leenahay Xarunta Ka Hortagga Xoogsheegashada, oo ah agab loogu talagalay dhalinta, waalidiinta, iyo barayaasha u raadinaya taageero arrimaha la xiriira xoogsheegashada iyo khilaafyada kale. Waxay bixisaa hagitaan tallaabo-tallaabo ah, oo ay ku jiraan macluumaad ku saabsan sida loo bilaabo wada-sheekaysiyada muhiimka ah ee ku saabsan xoogsheegashada. Wax badan ka baro waxa aan samaynayno si aan dadka uga difaacno xoogsheegashada iyo dhibaateynta halkan.
Ha samayn:
Si isdaba joog ah ula xiriir qof qaabkan:
  • Aan la rabin ama
  • Dhibaateyn galmo ah ama
  • Loo jeediyay tiro badan oo shakhsiyaad ah iyada oo aan codsi hore jirin
Si xaasidnimo leh qof kasta u bartilmaameedso adigoo:
  • Ugu baaqidda, ama samaynta bayaanno muujinaya ujeeddo ah in lagu sameeyo xoog sheegsi iyo/ama dhibaateyn
  • U weeraridda iyaga iyadoo lagu salaynayo xaaladdooda ah dhibbane loo geystay weerar galmo, ka faa’iidaysi galmo, dhibaateyn galmo, ama xadgudubka guriga
  • Ugu baaqidda qof gaar ah ama koox dad ah inay is-dhaawacaan ama is-dilaan
  • Ku weeraridda iyaga ereyo sharaf-dhac ah oo la xiriira hawsha galmada (tusaale: dhillo, shaqbo)
  • Boosti-gareynta nuxur ku saabsan masiibo rabshado wata, ama dhibbanayaasha masiibooyinka rabshadaha wata, kaas oo ay ku jiraan sheegashooyin ah in masiibo rabshado wata aysan dhicin
  • Boosti-gareynta nuxur ku saabsan dhibbanayaasha ama kuwa ka badbaaday masiibooyinka rabshadaha wata iyadoo lagu xusayo magac ama sawir, iyadoo lagu sheeganayo inay yihiin
    • Matalaya/iska dhigaya inuu yahay dhibbane dhacdo
    • Haddii kale lagu siiyay lacag ama loo shaqaaleysiiyay si dadka looga marin habaabiyo doorkooda dhacdada
  • Ku hanjabaadda in la shaaciyo lambarka taleefoonka gaarka ah ee shakhsiga, cinwaanka deegaankiisa, ama cinwaanka iimaylka
  • Samaynta bayaanno muujinaya ujeeddo ah in lagu sameeyo hawl galmo ama u doodista inay sameeyaan hawl galmo
  • Abuurista Bogag ama Kooxo u heellan inay ku weeraraan shakhsi(yaad) iyagoo:
    • Ugu baaqidda dhimasho, cudur halis ah, cudur faafa, ama naafonimo
    • Samaynta bayaanno muujinaya ujeeddada u doodista in lagu lug yeesho hawl galmo
    • Samaynta sheegashooyin ah in shakhsigu qabo ama laga yaabo inuu qabo cudur galmada lagu kala qaado
  • Diridda farriimo loo diro shakhsi kasta oo ay ku jiraan weerarrada soo socda marka lala beegsanayo shakhsi ama koox shakhsiyaad ah oo ku jira taxanaha
    • Habaar qof lala beegsado
    • Ugu baaqidda dhimasho, cudur halis ah, naafonimo, cudur faafa, ama waxyeello jireed
Bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah, dadka caanka ah ee aan si ikhtiyaari ah caan u noqon, ama dadka caanka ah ee aan qaangaarin, iyadoo lagu sameynayo:
  • Ugu baaqidda dhimasho, cudur halis ah, cudur faafa, ama naafonimo
  • Erayada habaarka ee dheddigga marka loo isticmaalo si sharaf-dhac ah
  • Sheegashooyin ku saabsan hawsha galmada ama cudurrada galmada lagu kala qaado
  • Bogagga ama Kooxaha loo sameeyay in lagu weeraro:
    • Habaar qof lala beegsado
    • Sharaxaadaha jireed ee taban
    • Sheegashooyinka ku saabsan aqoonsiga diinta ama cayda diinta
    • Muujinta xaqiraada ama yaqyaqsiga
    • Erayada habaarka ee dheddigga marka loo isticmaalo si sharaf-dhac ah
Bartilmaameedsiga dadka caanka ah adiga oo si ula kac ah u kashifaya:
  • Loogu talagalay dadka waaweyn
    • Ugu baaqidda dhimasho, cudur halis ah, cudur faafa, ama naafonimo
    • Sheegashooyinka ku saabsan cudurrada galmada lagu kala qaado
    • Erayada habaarka ee dheddigga marka loo isticmaalo si sharaf-dhac ah
    • Nuxurka ammaana, u dabaaldega, ama ku jeesjeesa dhimashadooda ama dhaawac jireed oo halis ah
  • Loogu talagalay carruurta aan qaangaarin
    • Isbarbardhigga qofka iyo xayawaanka ama cayayaanka dhaqan ahaan loo arko inay maskax ahaan ama jir ahaan ka hooseeyaan, ama shay aan noolayn (“sac”, “daanyeer”, “baradho”)
    • Nuxurka loo habeeyey si loo iftiimiyo, loo goobaabo, ama haddii kale si taban u soo jiito dareenka sifooyin jireed oo gaar ah (sanka, dhegta, iwm.)
Bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah ama dadka caanka ah ee aan si ikhtiyaari ah caan u noqon, iyadoo lagu sameynayo:
  • Isbarbardhigga qofka iyo xayawaanka ama cayayaanka dhaqan ahaan loo arko inay maskax ahaan ama jir ahaan ka hooseeyaan, ama shay aan noolayn (“sac”, “daanyeer”, “baradho”)
  • Nuxurka loo habeeyey si loo iftiimiyo, loo goobaabo, ama haddii kale si taban u soo jiito dareenka sifooyin jireed oo gaar ah (sanka, dhegta, iwm.)
  • Weerarrada iyada oo loo marayo sharraxaadaha jireed ee taban
  • Nuxurka ku qiimeeya shakhsiyaadka muuqaalkooda jireed ama shakhsiyaddooda
  • Nuxur galmo ka dhigaya qof kale oo weyn
  • Nuxur muujinaya dadka kale xilliga ama isla markiiba ka dib caadada, kaadida, matagga, ama saxarada, halka macnaha guud uu sii bahdilayo qofka ama uu muujinayo karaahiyoNuxur sii bahdilaya ama muujinaya karaahiyo loo qabo shakhsiyaadka lagu muujiyay iyagoo caadaynaya, kaadinaya, matagaya, ama saxaroonaya
  • Xoog sheegsiga jireed halka macnaha guud uu sii bahdilayo qofkaNuxur sii bahdilaya shakhsiyaadka lagu muujiyay iyagoo jir ahaan loo xoogsheegayo
  • Nuxurka ammaana, u dabaaldega, ama ku jeesjeesa dhimashadooda ama dhaawac jireed oo halis ah
  • Marka lagu daro kuwa kore, weerarrada ka dhaca Bogagga ama Kooxaha:
    • Sheegashooyinka ku saabsan dabeecad ama karti xun
    • Xoogsheegsiga qofka laftiisa; Kaliya haddii Shaygu bartilmaameedsado in ka badan 1 qof oo gaar ah
Bartilmaameedsiga dadka waaweyn ee gaarka ah (kuwaas oo ay tahay inay iskood u soo wargeliyaan), carruurta gaarka ah, ama dadka caanka ah ee aan qaangaarin ee aan ikhtiyaari ahayn, iyadoo lagu sameynayo:
  • Habaar qof lala beegsado
  • Sheegashooyinka ku saabsan xiriirka jacaylka, jihada galmada ama aqoonsiga jinsiga
  • Isku dubbaridka, u doodista, ama dhiirrigelinta ka reebidda
  • Sheegashooyinka ku saabsan dabeecad ama karti xun, marka laga reebo marka ay khusayso eedeymaha dambiyada ee loo jeediyo dadka waaweyn. Waxaan oggolaanaynaa eedeymaha dambiyada si ay dadku u soo jiitaan dareenka khibradaha shakhsi ahaaneed ama dhacdooyinka ka baxsan internetka Si kastaba ha ahaatee, xaaladaha ay eedeymaha dambiyada waxyeello dhab ah u keenaan shakhsiga la magacaabay, waxaa laga yaabaa inaan ka saarno.
  • Muujinta quudhsiga ama yaqyaqsiga, marka laga reebo macnaha guud ee eedeymaha dambiyada ee ka dhanka ah dadka waaweyn
Bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah ee aan qaangaarin:
  • Eedeymaha ku saabsan fal dambiyeed ama dhaqan sharci-darro ah
  • Muuqaallada xoogsheegashada jireed ama rabshadaha ka dhanka ah carruurta aan qaangaarin ee ku jira xaalad dagaal, laguna wadaago si aan loo cambaareyn
Bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah (kuwaas oo ay tahay inay iskood u soo wargeliyaan) iyadoo lagu sameeyo:
  • Xoogsheegsiga qofka laftiisa
  • Sawirrada la farageliyey ee aan la rabin
  • Isbarbardhigga shakhsiyaadka kale ee dadweynaha, khayaaliga ah ama gaarka ah iyadoo lagu salaynayo muuqaalka jirka
  • Sheegashooyinka ku saabsan aqoonsiga diinta ama cayda diinta
  • Isbarbardhigga xayawaanka ama cayayaanka aan dhaqan ahaan loo arkin inay maskax ahaan ama jir ahaan ka hooseeyaan (“shabeel”, “libaax”)
  • Sharaxaadaha jireed ee dhexdhexaadka ah ama togan
  • Sheegashooyin aan tabanayn oo ku saabsan dabeecadda ama kartida
  • Xadgudub kasta oo xoog sheegsi ama dhibaateyn ah, marka loo wadaago xaalad kalgacal leh
  • Ku weeraridda ereyo sharaf-dhac ah oo la xiriira hawl la’aanta galmada
Nuxurka soo socda, waxaan ku darnay shaashad digniin ah si ay dadku uga warqabaan in nuxurku laga yaabo inuu dhibsado:Waxaan nuxurkan ku darnaa dabool si ay dadku u dooran karaan inay arkaan iyo in kale:
Muuqaallada xoog sheegsiga jireed ama rabshadaha ka dhanka ah carruurta aan qaangaarin ee xaalad dagaal lagu wadaago qoraal cambaareynaya
Xeerarka Bulshada ee soo socda, waxaan u baahannahay macluumaad dheeraad ah iyo/ama macnaha guud si loo dhaqangeliyo:
Ha samayn:
  • Boosti gareynta nuxur bartilmaameedsanaya shakhsiyaad gaar ah iyada oo loo marayo Bogag, Kooxo iyo Dhacdooyin aan la rabin. Waxaan ka saarnaa nuxurkan marka uu soo wargeliyo dhibbanaha ama wakiilka dhibbanaha ee loo idmaday
  • Samaynta koontooyin si aad ula xiriirto qof ku xannibay
  • Boosti gareynta weerarrada adeegsada ereyo sharaf-dhac ah oo la xiriira erayada habaarka ee dheddigga. Waxaan ka saarnaa nuxurkan marka dhibbanaha ama wakiilka dhibbanaha ee loo idmaday uu nagu soo wargeliyo nuxurka, xitaa haddii dhibbanuhu uusan si toos ah u soo sheegin
  • Boosti gareynta nuxurka haddii kale u baahan in dhibbanuhu soo wargeliyo nuxurka ama ay jirto calaamad muujinaysa in qofka boostiga sameeyay uu si toos ah u bartilmaameedsanayo dhibbanaha (tusaale: dhibbanaha waxaa lagu calaamadeeyay boostiga ama faallada). Waan ka saari doonaa nuxurkan haddii aan xaqiijin ka haysanno dhibbanaha ama wakiilka dhibbanaha ee loo idmaday in nuxurku yahay mid aan la rabin
  • Boosti gareynta nuxur ammaanaya, u dabaaldegaya, ama ku jeesjeesaya dhimashada qof kasta. Waxaan sidoo kale ka saarnaa nuxurka beegsanaya shakhsi dhintay kaas oo sida caadiga ah u baahnaan lahaa in dhibbanuhu soo wargeliyo
  • Boosti gareynta nuxurka ku baaqaya ama sheegaya ujeeddo ah in lagu sameeyo hab-dhaqan u qalmi doona xoogsheegsi iyo dhibaateyn marka loo eego xeerarkeenna. Waan ka saari doonnaa nuxurkan marka aan xaqiijin ka haysanno dhibbanaha ama wakiilka dhibbanaha ee loo idmaday in nuxurku yahay mid aan la rabin
Ujeeddada Xeerka
Xoogsheegashada iyo dhibaateynta ayaa ka dhacda meelo badan waxayna ku timaadaa qaabab badan oo kala duwan laga bilaabo samaynta hanjabaado iyo sii daynta macluumaadka shakhsi ahaaneed ee la aqoonsan karo dirida farriimo hanjabaado ah iyo samaynta xidhiidh xaasidnimo oo aan loo baahnayn. Uma dulqaadanayno dhaqanka noocaan ah sababtoo ah waxay ka hor istaagtaa dadka inay ku dareemaan ammaan iyo ixtiraam Facebook-ga, Instagram-ka, iyo Threads-ka.
Waxaan u kala saarnaa dadka kuwa bulshada ka dhex muuqda iyo shakhsiyaadka gaarka ah sababtoo ah waxaan rabnaa inaan oggolaano doodaha, taas oo inta badan ku jirta faallooyinka naqdinta ee dadka kuwaas oo lagu soo bandhigay wararka ama kuwa leh dhagaystayaal dadwayne oo badan. Wixii ah dadka caanka ah, waxaan saarnaa weerarrada daran iyo sidoo kale weerarrada qaarkood halkaasoo dadka bulshada ka dhax muuqdo si toos ah loogu summado boostiga ama faallada. Waxaan u qeexnaa dadka kuwa bulshada ka dhex muuqda inay yihiin mas'uuliyiin heer dowladeed iyo heer qaran ah, musharaxiinta siyaasadeed ee xafiisyadaas, dadka haysta in ka badan hal milyan oo taageerayaal ah ama la socdayaal baraha bulshada iyo dadka hela soo gudbinta warar lagu kalsoonaan karo.
Wixii ah shakhsiyaadka aan caanka ahayn, ilaalintayadu way ka sii dheertahay: Waxaan saarnaa nuxurka loola jeedo inuu hoos u dhac ku sameeyo ama ceeb yahay, oo ay ku jiraan, tusaale ahaan, sheegashooyinka ku saabsan howl galmo. Waxaan aqoonsannahay in xoog-sheegashada iyo dhibaatayntu ay saamayn shucuureed oo badan ku yeelan karaan carruurta, waana sababta ay xeerarkeenu u siiyaan ilaalin sare qof kasta oo ka yar da'da 18, iyadoon loo eegin heerka isticmaalaha.
Macnaha guud iyo ujeeddadu waa muhiim, waxaana u oggolnahay dadka inay soo boosti gareeyaan oo ay wadaagaan haddii ay caddaato in wax la wadaagay si loo cambaareeyo ama loogu soo jeediyo dareenka xoog-sheegashada iyo dhibaataynta. Xaaladaha qaarkood, waxaan u baahannahay dacwo shakhsi ahaaneed sababtoo ah waxay naga caawineysaa inaan fahanno in qofka la beegsaday uu dareemayo xoog-sheegasho ama dhibaateyn. Marka laga soo tago dacwo gudbinta hab-dhaqanka iyo nuxurka noocaas ah, waxaanu ku dhiirigelinaa dadka inay isticmaalaan qalabyada laga heli karo madalyaasheena si ay uga caawiyaan ka hortagga iyada.
Waxaan sidoo kale leenahay Xarunta Ka Hortagga Xoog-sheegashada, oo ah agab loogu talagalay dhalinta, waalidiinta, iyo barayaasha u raadinaya taageero arrimaha la xidhiidha xoog-sheegashada iyo khilaafyada kale. Waxay bixisaa hagitaan tallaabo-tallaabo ah, oo ay ku jiraan macluumaad ah sida loo billaabo wada-sheekeysiyada muhiimka ah ee ku saabsan xoog-sheegashada. Wax badan ka baro waxa aanu samaynayno si aan dadka uga difaacno xoog-sheegashada iyo dhibaataynta halkan.
Fiiro gaar ah: Xeerkani ma khuseeyo shakhsiyaadka ka tirsan ururrada la magacaabay ee hoos yimaada Xeerka Ururrada iyo Shakhsiyaadka Khatarta ah ama shakhsiyaadka dhintay ka hor 1900.
Ha samayn:
Si isdaba joog ah ula xiriir qof qaabkan:
  • Aan la rabin ama
  • Dhibaateyn galmo ah ama
  • Loo jeediyay tiro badan oo shakhsiyaad ah iyada oo aan codsi hore jirin
Si xaasidnimo leh qof kasta u bartilmaameedso adigoo:
  • Ugu baaqidda, ama samaynta bayaanno muujinaya ujeeddo ah in lagu sameeyo xoog sheegsi iyo/ama dhibaateyn
  • U weeraridda iyaga iyadoo lagu salaynayo xaaladdooda ah dhibbane loo geystay weerar galmo, ka faa’iidaysi galmo,dhibaateyn galmo, ama xadgudubka guriga
  • Ugu baaqidda qof gaar ah ama koox dad ah inay is-dhaawacaan ama is-dilaan
  • Ku weeraridda iyaga ereyo sharaf-dhac ah oo la xiriira hawsha galmada (tusaale: dhillo, shaqbo)
  • Boosti-gareynta nuxur ku saabsan masiibo rabshado wata, ama dhibbanayaasha masiibooyinka rabshadaha wata, kaas oo ay ku jiraan sheegashooyin ah in masiibo rabshado wata aysan dhicin
  • Boosti-gareynta nuxur ku saabsan dhibbanayaasha ama kuwa ka badbaaday masiibooyinka rabshadaha wata iyadoo lagu xusayo magac ama sawir, iyadoo lagu sheeganayo inay yihiin
    • Matalaya/iska dhigaya inuu yahay dhibbane dhacdo
    • Haddii kale lagu siiyay lacag ama loo shaqaaleysiiyay si dadka looga marin habaabiyo doorkooda dhacdada
  • Ku hanjabaadda in la shaaciyo lambarka taleefoonka gaarka ah ee shakhsiga, cinwaanka deegaankiisa, ama cinwaanka iimaylka
  • Samaynta bayaanno muujinaya ujeeddo ah in lagu sameeyo hawl galmo ama u doodista inay sameeyaan hawl galmo
  • Abuurista Bogag ama Kooxo u heellan inay ku weeraraan shakhsi(yaad) iyagoo:
    • Ugu baaqidda dhimasho, cudur halis ah, cudur faafa, ama naafonimo
    • Samaynta bayaanno muujinaya ujeeddada u doodista in lagu lug yeesho hawl galmo
    • Samaynta sheegashooyin ah in shakhsigu qabo ama laga yaabo inuu qabo cudur galmada lagu kala qaado
  • Diridda farriimo loo diro shakhsi kasta oo ay ku jiraan weerarrada soo socda marka lala beegsanayo shakhsi ama koox shakhsiyaad ah oo ku jira taxanaha
    • Habaar qof lala beegsado
    • Ugu baaqidda dhimasho, cudur halis ah, naafonimo, cudur faafa, ama waxyeello jireed
Bartilmaameedsiga shakhsi kale oo gaar ah, dadka caanka ah ee aan si ikhtiyaari ah caan u noqon, ama qof caan ahoo aan qaangaarin, iyadoo lagu sameynayo:
  • Ugu baaqidda dhimasho, cudur halis ah, cudur faafa, ama naafonimo
  • Erayada habaarka ee dheddigga marka loo isticmaalo si sharaf-dhac ah
  • Sheegashooyin ku saabsan hawsha galmada ama cudurrada galmada lagu kala qaado
  • Bogagga ama Kooxaha loo sameeyay in lagu weeraro:
    • Habaar qof lala beegsado
    • Sharaxaadaha jireed ee taban
    • Sheegashooyinka ku saabsan aqoonsiga diinta ama cayda diinta
    • Muujinta xaqiraada ama yaqyaqsiga
    • Erayada habaarka ee dheddigga marka loo isticmaalo si sharaf-dhac ah
Bartilmaameedsiga dadka caanka ah adiga oo si ula kac ah u kashifaya:
  • Loogu talagalay dadka waaweyn
    • Ugu baaqidda dhimasho, cudur halis ah, cudur faafa, ama naafonimo
    • Sheegashooyinka ku saabsan cudurrada galmada lagu kala qaado
    • Erayada habaarka ee dheddigga marka loo isticmaalo si sharaf-dhac ah
    • Nuxurka ammaana, u dabaaldega, ama ku jeesjeesa dhimashadooda
  • Loogu talagalay carruurta aan qaangaarin
    • Isbarbardhigga qofka iyo xayawaanka ama cayayaanka dhaqan ahaan loo arko inay maskax ahaan ama jir ahaan ka hooseeyaan, ama shay aan noolayn (“sac”, “daanyeer”, “baradho”)
    • Nuxurka loo habeeyey si loo iftiimiyo, loo goobaabo, ama haddii kale si taban u soo jiito dareenka sifooyin jireed oo gaar ah (sanka, dhegta, iwm.)
Bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah ama dadka caanka ah ee aan qaangaarin ee aan si ikhtiyaari ah caan u noqon, iyadoo lagu sameynayo:
  • Isbarbardhigga qofka iyo xayawaanka ama cayayaanka dhaqan ahaan loo arko inay maskax ahaan ama jir ahaan ka hooseeyaan, ama shay aan noolayn (“sac”, “daanyeer”, “baradho”)
  • Nuxurka loo habeeyey si loo iftiimiyo, loo goobaabo, ama haddii kale si taban u soo jiito dareenka sifooyin jireed oo gaar ah (sanka, dhegta, iwm.)
  • Weerarrada iyada oo loo marayo sharraxaadaha jireed ee taban
  • Nuxurka ku qiimeeya shakhsiyaadka muuqaalkooda jireed ama shakhsiyaddooda
  • Nuxur galmo ka dhigaya qof kale oo weyn
  • Nuxur muujinaya dadka kale xilliga ama isla markiiba ka dib caadada, kaadida, matagga, ama saxarada, halka macnaha guud uu sii bahdilayo qofka ama uu muujinayo karaahiyo
  • Xoog sheegsiga jireed halka macnaha guud uu sii bahdilayo qofka
  • Nuxurka ammaana, u dabaaldega, ama ku jeesjeesa dhimashadooda
  • Marka lagu daro kuwa kore, weerarrada ka dhaca Bogagga ama Kooxaha:
    • Sheegashooyinka ku saabsan dabeecad ama karti xun
    • Xoogsheegsiga qofka laftiisa; Kaliya haddii Shaygu bartilmaameedsado in ka badan 1 qof oo gaar ah
Bartilmaameedsiga dadka waaweyn ee gaarka ah (kuwaas oo ay tahay inay iskood u soo wargeliyaan), carruurta gaarka ah, ama dadka caanka ah ee aan qaangaarin ee aan ikhtiyaari ahayn, iyadoo lagu sameynayo:
  • Habaar qof lala beegsado
  • Sheegashooyinka ku saabsan xiriirka jacaylka, jihada galmada ama aqoonsiga jinsiga
  • Isku dubbaridka, u doodista, ama dhiirrigelinta ka reebidda
  • Sheegashooyinka ku saabsan dabeecad ama karti xun, marka laga reebo marka ay khusayso eedeymaha dambiyada ee loo jeediyo dadka waaweyn Waxaan oggolaanaynaa eedeymaha dambiyada si ay dadku u soo jiitaan dareenka khibradaha shakhsi ahaaneed ama dhacdooyinka ka baxsan internetka Si kastaba ha ahaatee, xaaladaha ay eedeymaha dambiyada waxyeello dhab ah u keenaan shakhsiga la magacaabay, waxaa laga yaabaa inaan ka saarno
  • Muujinta quudhsiga ama yaqyaqsiga, marka laga reebo macnaha guud ee eedeymaha dambiyada ee ka dhanka ah dadka waaweyn
Bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah ee aan qaangaarin:
  • Eedeymaha ku saabsan fal dambiyeed ama dhaqan sharci-darro ah
  • Muuqaallada xoogsheegashada jireed ama rabshadaha ka dhanka ah carruurta aan qaangaarin ee ku jira xaalad dagaal, laguna wadaago si aan loo cambaareyn
Bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah (kuwaas oo ay tahay inay iskood u soo wargeliyaan) iyadoo lagu sameeyo:
  • Xoogsheegsiga qofka laftiisa
  • Sawirrada la farageliyey ee aan la rabin
  • Isbarbardhigga shakhsiyaadka kale ee dadweynaha, khayaaliga ah ama gaarka ah iyadoo lagu salaynayo muuqaalka jirka
  • Sheegashooyinka ku saabsan aqoonsiga diinta ama cayda diinta, marka laga reebo dalalka khatarta ku jira halka ay tahay in lagu dabaqo xeerka rabshadaha iyo kicinta
  • Isbarbardhigga xayawaanka ama cayayaanka aan dhaqan ahaan loo arkin inay maskax ahaan ama jir ahaan ka hooseeyaan (“shabeel”, “libaax”)
  • Sharaxaadaha jireed ee dhexdhexaadka ah ama togan
  • Sheegashooyin aan tabanayn oo ku saabsan dabeecadda ama kartida
  • Xadgudub kasta oo xoog sheegsi ama dhibaateyn ah, marka loo wadaago xaalad kalgacal leh
  • Ku weeraridda ereyo sharaf-dhac ah oo la xiriira hawl la’aanta galmada
Nuxurka soo socda, waxaan ku darnay shaashad digniin ah si ay dadku uga warqabaan in nuxurku laga yaabo inuu dhibsado:
Muuqaallada xoog sheegsiga jireed ama rabshadaha ka dhanka ah carruurta aan qaangaarin ee xaalad dagaal lagu wadaago qoraal cambaareynaya
Xeerarka Bulshada ee soo socda, waxaan u baahannahay macluumaad dheeraad ah iyo/ama macnaha guud si loo dhaqangeliyo:
Ha samayn:
  • Boosti gareynta nuxur bartilmaameedsanaya shakhsiyaad gaar ah iyada oo loo marayo Bogag, Kooxo iyo Dhacdooyin aan la rabin. Waxaan ka saarnaa nuxurkan marka uu soo wargeliyo dhibbanaha ama wakiilka dhibbanaha ee loo idmaday
  • Samaynta koontooyin si aad ula xiriirto qof ku xannibay
  • Boosti gareynta weerarrada adeegsada ereyo sharaf-dhac ah oo la xiriira erayada habaarka ee dheddigga. Waxaan ka saarnaa nuxurkan marka dhibbanaha ama wakiilka dhibbanaha ee loo idmaday uu nagu soo wargeliyo nuxurka, xitaa haddii dhibbanuhu uusan si toos ah u soo sheegin
  • Boosti gareynta nuxurka haddii kale u baahan in dhibbanuhu soo wargeliyo nuxurka ama ay jirto calaamad muujinaysa in qofka boostiga sameeyay uu si toos ah u bartilmaameedsanayo dhibbanaha (tusaale: dhibbanaha waxaa lagu calaamadeeyay boostiga ama faallada). Waan ka saari doonaa nuxurkan haddii aan xaqiijin ka haysanno dhibbanaha ama wakiilka dhibbanaha ee loo idmaday in nuxurku yahay mid aan la rabin
  • Boosti gareynta nuxur ammaanaya, u dabaaldegaya, ama ku jeesjeesaya dhimashada qof kasta. Waxaan sidoo kale ka saarnaa nuxurka beegsanaya shakhsi dhintay kaas oo sida caadiga ah u baahnaan lahaa in dhibbanuhu soo dacweeyo
  • Boosti gareynta nuxurka ku baaqaya ama sheegaya ujeeddo ah in lagu sameeyo hab-dhaqan u qalmi doona xoogsheegsi iyo dhibaateyn marka loo eego xeerarkeenna. Waan ka saari doonnaa nuxurkan marka aan xaqiijin ka haysanno dhibbanaha ama wakiilka dhibbanaha ee loo idmaday in nuxurku yahay mid aan la rabin
Ujeeddada Xeerka
Xoogsheegashada iyo dhibaateynta ayaa ka dhacda meelo badan waxayna ku timaadaa qaabab badan oo kala duwan laga bilaabo samaynta hanjabaado iyo sii daynta macluumaadka shakhsi ahaaneed ee la aqoonsan karo dirida farriimo hanjabaado ah iyo samaynta xidhiidh xaasidnimo oo aan loo baahnayn. Uma dulqaadanayno dhaqanka noocaan ah sababtoo ah waxay ka hor istaagtaa dadka inay ku dareemaan ammaan iyo ixtiraam Facebook-ga, Instagram-ka, iyo Threads-ka.
Waxaan u kala saarnaa dadka kuwa bulshada ka dhex muuqda iyo shakhsiyaadka gaarka ah sababtoo ah waxaan rabnaa inaan oggolaano doodaha, taas oo inta badan ku jirta faallooyinka naqdinta ee dadka kuwaas oo lagu soo bandhigay wararka ama kuwa leh dhagaystayaal dadwayne oo badan. Wixii ah dadka caanka ah, waxaan saarnaa weerarrada daran iyo sidoo kale weerarrada qaarkood halkaasoo dadka bulshada ka dhax muuqdo si toos ah loogu summado boostiga ama faallada. Waxaan u qeexnaa dadka kuwa bulshada ka dhex muuqda inay yihiin mas'uuliyiin heer dowladeed iyo heer qaran ah, musharaxiinta siyaasadeed ee xafiisyadaas, dadka haysta in ka badan hal milyan oo taageerayaal ah ama la socdayaal baraha bulshada iyo dadka hela soo gudbinta warar lagu kalsoonaan karo.
Wixii ah shakhsiyaadka aan caanka ahayn, ilaalintayadu way ka sii dheertahay: Waxaan saarnaa nuxurka loola jeedo inuu hoos u dhac ku sameeyo ama ceeb yahay, oo ay ku jiraan, tusaale ahaan, sheegashooyinka ku saabsan howl galmo. Waxaan aqoonsannahay in xoog-sheegashada iyo dhibaatayntu ay saamayn shucuureed oo badan ku yeelan karaan carruurta, waana sababta ay xeerarkeenu u siiyaan ilaalin sare qof kasta oo ka yar da'da 18, iyadoon loo eegin heerka isticmaalaha.
Macnaha guud iyo ujeeddadu waa muhiim, waxaana u oggolnahay dadka inay soo boosti gareeyaan oo ay wadaagaan haddii ay caddaato in wax la wadaagay si loo cambaareeyo ama loogu soo jeediyo dareenka xoog-sheegashada iyo dhibaataynta. Xaaladaha qaarkood, waxaan u baahannahay dacwo shakhsi ahaaneed sababtoo ah waxay naga caawineysaa inaan fahanno in qofka la beegsaday uu dareemayo xoog-sheegasho ama dhibaateyn. Marka laga soo tago dacwo gudbinta hab-dhaqanka iyo nuxurka noocaas ah, waxaanu ku dhiirigelinaa dadka inay isticmaalaan qalabyada laga heli karo madalyaasheena si ay uga caawiyaan ka hortagga iyada.
Waxaan sidoo kale leenahay Xarunta Ka Hortagga Xoog-sheegashada, oo ah agab loogu talagalay dhalinta, waalidiinta, iyo barayaasha u raadinaya taageero arrimaha la xidhiidha xoog-sheegashada iyo khilaafyada kale. Waxay bixisaa hagitaan tallaabo-tallaabo ah, oo ay ku jiraan macluumaad ah sida loo billaabo wada-sheekeysiyada muhiimka ah ee ku saabsan xoog-sheegashada. Wax badan ka baro waxa aanu samaynayno si aan dadka uga difaacno xoog-sheegashada iyo dhibaataynta halkan.
Fiiro gaar ah: Xeerkani ma khuseeyo shakhsiyaadka ka tirsan ururrada la magacaabay ee hoos yimaada Xeerka Ururrada iyo Shakhsiyaadka Khatarta ah ama shakhsiyaadka dhintay ka hor 1900.
Ha samayn:
Si isdaba joog ah ula xiriir qof qaabkan:
  • Aan la rabin ama
  • Dhibaateyn galmo ah ama
  • Loo jeediyay tiro badan oo shakhsiyaad ah iyada oo aan codsi hore jirin
Si xaasidnimo leh qof kasta u bartilmaameedso adigoo:
  • Ugu baaqidda, ama samaynta bayaanno muujinaya ujeeddo ah in lagu sameeyo xoog sheegsi iyo/ama dhibaateyn
  • U weeraridda iyaga iyadoo lagu salaynayo inay yihiin dhibbane weerar galmo, ka faa'iidaysi galmo, ama xadgudub guri
  • Ugu baaqidda qof gaar ah ama koox dad ah inay is-dhaawacaan ama is-dilaan
  • Ku weeraridda iyaga ereyo sharaf-dhac ah oo la xiriira hawsha galmada (tusaale: dhillo, shaqbo)
  • Boosti-gareynta nuxur ku saabsan masiibo rabshado wata, ama dhibbanayaasha masiibooyinka rabshadaha wata, kaas oo ay ku jiraan sheegashooyin ah in masiibo rabshado wata aysan dhicin
  • Boosti-gareynta nuxur ku saabsan dhibbanayaasha ama kuwa ka badbaaday masiibooyinka rabshadaha wata iyadoo lagu xusayo magac ama sawir, iyadoo lagu sheeganayo inay yihiin
    • Matalaya/iska dhigaya inuu yahay dhibbane dhacdo
    • Haddii kale lagu siiyay lacag ama loo shaqaaleysiiyay si dadka looga marin habaabiyo doorkooda dhacdada
  • Ku hanjabaadda in la sii daayo lambarka taleefoonka gaarka ah ee shakhsiga, cinwaanka deegaankiisa, ama cinwaanka iimaylka
  • Samaynta bayaanno muujinaya ujeeddo ah in lagu sameeyo hawl galmo ama u doodista inay sameeyaan hawl galmo
  • Abuurista Bogag ama Kooxo u heellan inay ku weeraraan shakhsi(yaad) iyagoo:
    • Ugu baaqidda dhimasho ama cudur halis ah , cudur faafa, ama naafonimo
    • Samaynta bayaanno muujinaya ujeeddada u doodista in lagu lug yeesho hawl galmo
    • Samaynta sheegashooyin ah in shakhsigu qabo ama laga yaabo inuu qabo cudur galmada lagu kala qaado
  • Diridda farriimo loo diro shakhsi kasta oo ay ku jiraan weerarrada soo socda marka lala beegsanayo shakhsi ama koox shakhsiyaad ah oo ku jira taxanaha
    • Habaar qof lala beegsado
    • Ugu baaqidda dhimasho, cudur halis ah, ama naafonimo, cudur faafa, ama waxyeello jireed
Bartilmaameedsiga shakhsi kale oo gaar ah, ama qof caan ah oo aan qaangaarin, iyadoo lagu sameynayo:
  • Ugu baaqidda dhimasho ama cudur halis ah ama naafonimo
  • Erayada habaarka ee dheddigga marka loo isticmaalo si sharaf-dhac ah
  • Sheegashooyin ku saabsan hawsha galmada ama cudurrada galmada lagu kala qaado
  • Bogagga ama Kooxaha loo sameeyay in lagu weeraro:
    • Habaar qof lala beegsado
    • Sharaxaadaha jireed ee taban
    • Sheegashooyinka ku saabsan aqoonsiga diinta ama cayda diinta
    • Muujinta xaqiraada ama yaqyaqsiga
    • Erayada habaarka ee dheddigga marka loo isticmaalo si sharaf-dhac ah
Bartilmaameedsiga dadka caanka ah adiga oo si ula kac ah u kashifaya:
  • Loogu talagalay dadka waaweyn
    • Ugu baaqidda dhimasho ama cudur halis ah, cudur faafa, ama naafonimo
    • Bayaanno muujinaya ujeeddo ah in lagu lug yeesho hawl galmo ama u doodista ku lug yeelashada hawl galmo
    • Sheegashooyinka ku saabsan cudurrada galmada lagu kala qaado
    • Erayada habaarka ee dheddigga marka loo isticmaalo si sharaf-dhac ah
    • Nuxurka ammaana, u dabaaldega, ama ku jeesjeesa dhimashadooda
  • Loogu talagalay carruurta aan qaangaarin
    • Isbarbardhigga qofka iyo xayawaanka ama cayayaanka dhaqan ahaan loo arko inay maskax ahaan ama jir ahaan ka hooseeyaan, ama shay aan noolayn (“sac”, “daanyeer”, “baradho”)
    • Nuxurka loo habeeyey si loo iftiimiyo, loo goobaabo, ama haddii kale si taban u soo jiito dareenka sifooyin jireed oo gaar ah (sanka, dhegta, iwm.)
Bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah ama dadka caanka ah ee aan qaangaarin ee aan si ikhtiyaari ah caan u noqon, iyadoo lagu sameynayo:
  • Isbarbardhigga qofka iyo xayawaanka ama cayayaanka dhaqan ahaan loo arko inay maskax ahaan ama jir ahaan ka hooseeyaan, ama shay aan noolayn (“sac”, “daanyeer”, “baradho”)
  • Nuxurka loo habeeyey si loo iftiimiyo, loo goobaabo, ama haddii kale si taban u soo jiito dareenka sifooyin jireed oo gaar ah (sanka, dhegta, iwm.)
  • Weerarrada iyada oo loo marayo sharraxaadaha jireed ee taban
  • Nuxurka ku qiimeeya shakhsiyaadka muuqaalkooda jireed ama shakhsiyaddooda
  • Nuxur galmo ka dhigaya qof kale oo weyn
  • Nuxur muujinaya dadka kale xilliga ama isla markiiba ka dib caadada, kaadida, matagga, ama saxarada, halka macnaha guud uu sii bahdilayo qofka ama uu muujinayo karaahiyo
  • Xoog sheegsiga jireed halka macnaha guud uu sii bahdilayo qofka
  • Nuxurka ammaana, u dabaaldega, ama ku jeesjeesa dhimashadooda
  • Marka lagu daro kuwa kore, weerarrada ka dhaca Bogagga ama Kooxaha:
    • Sheegashooyinka ku saabsan dabeecad ama karti xun
    • Xoogsheegsiga qofka laftiisa; Kaliya haddii Shaygu bartilmaameedsado in ka badan 1 qof oo gaar ah
Bartilmaameedsiga dadka waaweyn ee gaarka ah (kuwaas oo ay tahay inay iskood u soo wargeliyaan), carruurta gaarka ah, ama dadka caanka ah ee aan qaangaarin ee aan ikhtiyaari ahayn, iyadoo lagu sameynayo:
  • Habaar qof lala beegsado
  • Sheegashooyinka ku saabsan xiriirka jacaylka, jihada galmada ama aqoonsiga jinsiga
  • Isku dubbaridka, u doodista, ama dhiirrigelinta ka reebidda
  • Sheegashooyinka ku saabsan dabeecad ama karti xun, marka laga reebo marka ay khusayso eedeymaha dambiyada ee loo jeediyo dadka waaweyn
  • Muujinta quudhsiga ama yaqyaqsiga, marka laga reebo macnaha guud ee eedeymaha dambiyada ee ka dhanka ah dadka waaweyn
Bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah ee aan qaangaarin:
  • Eedeymaha ku saabsan fal dambiyeed ama dhaqan sharci-darro ah
  • Muuqaallada xoogsheegashada jireed ama rabshadaha ka dhanka ah carruurta aan qaangaarin ee ku jira xaalad dagaal, laguna wadaago si aan loo cambaareyn
Bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah (kuwaas oo ay tahay inay iskood u soo wargeliyaan) iyadoo lagu sameeyo:
  • Xoogsheegsiga qofka laftiisa
  • Sawirrada la farageliyey ee aan la rabin
  • Isbarbardhigga shakhsiyaadka kale ee dadweynaha, khayaaliga ah ama gaarka ah iyadoo lagu salaynayo muuqaalka jirka
  • Sheegashooyinka ku saabsan aqoonsiga diinta ama cayda diinta, marka laga reebo dalalka khatarta ku jira halka ay tahay in lagu dabaqo xeerka rabshadaha iyo kicinta
  • Isbarbardhigga xayawaanka ama cayayaanka aan dhaqan ahaan loo arkin inay maskax ahaan ama jir ahaan ka hooseeyaan (“shabeel”, “libaax”)
  • Sharaxaadaha jireed ee dhexdhexaadka ah ama togan
  • Sheegashooyin aan tabanayn oo ku saabsan dabeecadda ama kartida
  • Xadgudub kasta oo xoog sheegsi ama dhibaateyn ah, marka loo wadaago xaalad kalgacal leh
  • Ku weeraridda ereyo sharaf-dhac ah oo la xiriira hawl la’aanta galmada
Nuxurka soo socda, waxaan ku darnay shaashad digniin ah si ay dadku uga warqabaan in nuxurku laga yaabo inuu dhibsado:
Muuqaallada xoog sheegsiga jireed ama rabshadaha ka dhanka ah carruurta aan qaangaarin ee xaalad dagaal lagu wadaago qoraal cambaareynaya
Ujeeddada Xeerka
Xoogsheegashada iyo dhibaateynta ayaa ka dhacda meelo badan waxayna ku timaadaa qaabab badan oo kala duwan laga bilaabo samaynta hanjabaado iyo sii daynta macluumaadka shakhsi ahaaneed ee la aqoonsan karo dirida farriimo hanjabaado ah iyo samaynta xidhiidh xaasidnimo oo aan loo baahnayn. Uma dulqaadanayno dhaqanka noocaan ah sababtoo ah waxay ka hor istaagtaa dadka inay ku dareemaan ammaan iyo ixtiraam Facebook-ga, Instagram-ka, iyo Threads-ka.
Waxaan u kala saarnaa dadka kuwa bulshada ka dhex muuqda iyo shakhsiyaadka gaarka ah sababtoo ah waxaan rabnaa inaan oggolaano doodaha, taas oo inta badan ku jirta faallooyinka naqdinta ee dadka kuwaas oo lagu soo bandhigay wararka ama kuwa leh dhagaystayaal dadwayne oo badan. Wixii ah dadka caanka ah, waxaan saarnaa weerarrada daran iyo sidoo kale weerarrada qaarkood halkaasoo dadka bulshada ka dhax muuqdo si toos ah loogu summado boostiga ama faallada. Waxaan u qeexnaa dadka kuwa bulshada ka dhex muuqda inay yihiin mas'uuliyiin heer dowladeed iyo heer qaran ah, musharaxiinta siyaasadeed ee xafiisyadaas, dadka haysta in ka badan hal milyan oo taageerayaal ah ama la socdayaal baraha bulshada iyo dadka hela soo gudbinta warar lagu kalsoonaan karo.
Wixii ah shakhsiyaadka aan caanka ahayn, ilaalintayadu way ka sii dheertahay: Waxaan saarnaa nuxurka loola jeedo inuu hoos u dhac ku sameeyo ama ceeb yahay, oo ay ku jiraan, tusaale ahaan, sheegashooyinka ku saabsan howl galmo. Waxaan aqoonsannahay in xoog-sheegashada iyo dhibaatayntu ay saamayn shucuureed oo badan ku yeelan karaan carruurta, waana sababta ay xeerarkeenu u siiyaan ilaalin sare qof kasta oo ka yar da'da 18, iyadoon loo eegin heerka isticmaalaha.
Macnaha guud iyo ujeeddadu waa muhiim, waxaana u oggolnahay dadka inay soo boosti gareeyaan oo ay wadaagaan haddii ay caddaato in wax la wadaagay si loo cambaareeyo ama loogu soo jeediyo dareenka xoog-sheegashada iyo dhibaataynta. Xaaladaha qaarkood, waxaan u baahannahay dacwo shakhsi ahaaneed sababtoo ah waxay naga caawineysaa inaan fahanno in qofka la beegsaday uu dareemayo xoog-sheegasho ama dhibaateyn. Marka laga soo tago dacwo gudbinta hab-dhaqanka iyo nuxurka noocaas ah, waxaanu ku dhiirigelinaa dadka inay isticmaalaan qalabyada laga heli karo madalyaasheena si ay uga caawiyaan ka hortagga iyada.
Waxaan sidoo kale leenahay Xarunta Ka Hortagga Xoog-sheegashada, oo ah agab loogu talagalay dhalinta, waalidiinta, iyo barayaasha u raadinaya taageero arrimaha la xidhiidha xoog-sheegashada iyo khilaafyada kale. Waxay bixisaa hagitaan tallaabo-tallaabo ah, oo ay ku jiraan macluumaad ah sida loo billaabo wada-sheekeysiyada muhiimka ah ee ku saabsan xoog-sheegashada. Wax badan ka baro waxa aanu samaynayno si aan dadka uga difaacno xoog-sheegashada iyo dhibaataynta halkan.
Fiiro gaar ah: Xeerkani ma khuseeyo shakhsiyaadka ka tirsan ururrada la magacaabay ee hoos yimaada Xeerka Ururrada iyo Shakhsiyaadka Khatarta ah ama shakhsiyaadka dhintay ka hor 1900.
Ha samayn:
Si isdaba joog ah ula xiriir qof qaabkan:
  • Aan la rabin ama
  • Dhibaateyn galmo ah ama
  • Loo jeediyay tiro badan oo shakhsiyaad ah iyada oo aan codsi hore jirin
Si xaasidnimo leh qof kasta u bartilmaameedso adigoo:
  • U weeraridda iyaga iyadoo lagu salaynayo inay yihiin dhibbane weerar galmo, ka faa'iidaysi galmo, ama xadgudub guri
  • Ugu baaqidda qof gaar ah ama koox dad ah inay is-dhaawacaan ama is-dilaan
  • Ku weeraridda iyaga ereyo sharaf-dhac ah oo la xiriira hawsha galmada (tusaale: dhillo, shaqbo).
  • Boosti-gareynta nuxur ku saabsan masiibo rabshado wata, ama dhibbanayaasha masiibooyinka rabshadaha wata, kaas oo ay ku jiraan sheegashooyin ah in masiibo rabshado wata aysan dhicin
  • Boosti-gareynta nuxur ku saabsan dhibbanayaasha ama kuwa ka badbaaday masiibooyinka rabshadaha wata iyadoo lagu xusayo magac ama sawir, iyadoo lagu sheeganayo inay yihiin
    • Matalaya/iska dhigaya inuu yahay dhibbane dhacdo
    • Haddii kale lacag lagu siiyay ama loo shaqaaleysiiyay si ay dadka uga marin habaabiyaan doorkooda dhacdada
  • Ku hanjab inaad shaacinayso lambarka taleefoonka gaarka ah, cinwaanka deegaanka, ama cinwaanka iimaylka ee qofka
  • Samaynta ama nuxur ku boosti-gareynta Bogag ama Kooxo u heellan inay weeraraan shakhsi(yaad) iyagoo: , tusaale ahaan
    • Ugu baaqidda dhimasho ama cudur halis ah ama naafonimo
    • Samaynta bayaanno muujinaya ujeeddada u doodista ku lug yeelashada hawl galmo
    • Samaynta sheegashooyin ah in shakhsigu qabo ama laga yaabo inuu qaboku saabsan cudurrada galmada lagu kala qaado
  • Diridda farriimo loo diro shakhsi kasta oo ay ku jiraan weerarrada soo socda marka lala beegsanayo shakhsi ama koox shakhsiyaad ah oo ku jira taxanaha
    • Habaar qof lala beegsado
    • Ugu baaqidda dhimasho, cudur halis ah, naafonimo, ama waxyeello jireed
Bartilmaameedsiga shakhsi kale oo gaar ah, ama qof caan ah oo aan qaangaarin, iyadoo lagu sameynayo:
  • Ugu baaqidda dhimasho ama cudur halis ah ama naafonimo
  • Erayada habaarka ee dheddigga marka loo isticmaalo si sharaf-dhac ah
  • Sheegashooyin ku saabsan hawsha galmada ama cudurrada galmada lagu kala qaado
  • Bogagga ama Kooxaha loo sameeyay in lagu weeraro:
    • Habaar qof lala beegsado
    • Sharaxaadaha jireed ee darnaanta sare lehSharaxaadaha jireed ee taban
    • Sheegashooyinka ku saabsan aqoonsiga diinta ama cayda diinta
    • Muujinta xaqiraada ama yaqyaqsiga
    • Erayada habaarka ee dheddigga marka loo isticmaalo si sharaf-dhac ah
Bartilmaameedsiga dadka caanka ah adiga oo si ula kac ah u kashifaya:
  • Loogu talagalay dadka waaweyn
    • Ugu baaqidda dhimasho ama cudur halis ah ama naafonimo
    • Bayaanno muujinaya ujeeddo ah in lagu lug yeesho hawl galmo ama u doodista ku lug yeelashada hawl galmo
    • Sheegashooyinka ku saabsan cudurrada galmada lagu kala qaado
    • Erayada habaarka ee dheddigga marka loo isticmaalo si sharaf-dhac ah
    • Nuxurka ammaana, u dabaaldega, ama ku jeesjeesa dhimashadooda
  • Loogu talagalay carruurta aan qaangaarin
    • Isbarbardhigga qofka iyo xayawaanka ama cayayaanka dhaqan ahaan loo arko inay maskax ahaan ama jir ahaan ka hooseeyaan, ama shay aan noolayn (“sac”, “daanyeer”, “baradho”)
    • Nuxurka loo habeeyey si loo iftiimiyo, loo goobaabo, ama haddii kale si taban u soo jiito dareenka sifooyin jireed oo gaar ah (sanka, dhegta, iwm.)
Bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah ama dadka caanka ah ee aan qaangaarin ee aan si ikhtiyaari ah caan u noqon, iyadoo lagu sameynayo:
  • Isbarbardhigga qofka iyo xayawaanka ama cayayaanka dhaqan ahaan loo arko inay maskax ahaan ama jir ahaan ka hooseeyaan, ama shay aan noolayn (“sac”, “daanyeer”, “baradho”)
  • Nuxurka loo habeeyey si loo iftiimiyo, loo goobaabo, ama haddii kale si taban u soo jiito dareenka sifooyin jireed oo gaar ah (sanka, dhegta, iwm.)
  • Weerarrada iyada oo loo marayo sharraxaadaha jireed ee taban
  • Nuxurka ku qiimeeya shakhsiyaadka muuqaalkooda jireed ama shakhsiyaddooda
  • Nuxur galmo ka dhigaya qof kale oo weyn
  • Nuxur muujinaya dadka kale xilliga ama isla markiiba ka dib caadada, kaadida, matagga, ama saxarada, halka macnaha guud uu sii bahdilayo qofka ama uu muujinayo karaahiyo
  • Xoog sheegsiga jireed halka macnaha guud uu sii bahdilayo qofka
  • Nuxurka ammaana, u dabaaldega, ama ku jeesjeesa dhimashadooda
  • Marka lagu daro kuwa kore, weerarrada ka dhaca Bogagga ama Kooxaha:
    • Sheegashooyinka ku saabsan dabeecad ama karti xun
    • Xoogsheegsiga qofka laftiisa; Kaliya haddii Shaygu bartilmaameedsado in ka badan 1 qof oo gaar ah
  • Nuxurka ammaana, u dabaaldega, ama ku jeesjeesa dhimashadooda
Bartilmaameedsiga dadka waaweyn ee gaarka ah (kuwaas oo ay tahay inay iskood u soo wargeliyaan), carruurta gaarka ah, ama dadka caanka ah ee aan qaangaarin ee aan ikhtiyaari ahayn, iyadoo lagu sameynayo:
  • Habaar qof lala beegsado
  • Sheegashooyinka ku saabsan xiriirka jacaylka, jihada galmada ama aqoonsiga jinsiga
  • Isku dubbaridka, u doodista, ama dhiirrigelinta ka reebidda
  • Sheegashooyinka ku saabsan dabeecad ama karti xun, marka laga reebo marka ay khusayso eedeymaha dambiyada ee loo jeediyo dadka waaweyn
  • Muujinta quudhsiga ama yaqyaqsiga, marka laga reebo macnaha guud ee eedeymaha dambiyada ee ka dhanka ah dadka waaweyn
Bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah ee aan qaangaarin:
  • Eedeymaha ku saabsan fal dambiyeed ama dhaqan sharci-darro ah
  • Muuqaallada xoogsheegashada jireed ama rabshadaha ka dhanka ah carruurta aan qaangaarin ee ku jira xaalad dagaal, laguna wadaago si aan loo cambaareyn
Bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah (kuwaas oo ay tahay inay iskood u soo wargeliyaan) iyadoo lagu sameeyo:
  • Xoog sheegsiga is-sheegidda
  • Sawirrada la farageliyey ee aan la rabin
  • Isbarbardhigga shakhsiyaadka kale ee dadweynaha, khayaaliga ah ama gaarka ah iyadoo lagu salaynayo muuqaalka jirka
  • Sheegashooyinka ku saabsan aqoonsiga diinta ama cayda diinta, marka laga reebo dalalka khatarta ku jira halka ay tahay in lagu dabaqo xeerka rabshadaha iyo kicinta
  • Isbarbardhigga xayawaanka ama cayayaanka aan dhaqan ahaan loo arkin inay maskax ahaan ama jir ahaan ka hooseeyaan (“shabeel”, “libaax”)
  • Sharaxaadaha jireed ee dhexdhexaadka ah ama togan
  • Sheegashooyin aan tabanayn oo ku saabsan dabeecadda ama kartida
  • Xadgudub kasta oo xoog sheegsi ama dhibaateyn ah, marka loo wadaago xaalad kalgacal leh
  • Ku weeraridda ereyo sharaf-dhac ah oo la xiriira hawl la’aanta galmada
Nuxurka soo socda, waxaan ku darnay shaashad digniin ah si ay dadku uga warqabaan in nuxurku laga yaabo inuu dhibsado:
Muuqaallada xoog sheegsiga jireed ama rabshadaha ka dhanka ah carruurta aan qaangaarin ee xaalad dagaal lagu wadaago qoraal cambaareynaya
Ujeeddada Xeerka
Xoogsheegashada iyo dhibaateynta ayaa ka dhacda meelo badan waxayna ku timaadaa qaabab badan oo kala duwan laga bilaabo samaynta hanjabaado iyo sii daynta macluumaadka shakhsi ahaaneed ee la aqoonsan karo dirida farriimo hanjabaado ah iyo samaynta xidhiidh xaasidnimo oo aan loo baahnayn. Uma dulqaadanayno dhaqanka noocaan ah sababtoo ah waxay ka hor istaagtaa dadka inay ku dareemaan ammaan iyo ixtiraam Facebook-ga, Instagram-ka, iyo Threads-ka.
Waxaan u kala saarnaa dadka kuwa bulshada ka dhex muuqda iyo shakhsiyaadka gaarka ah sababtoo ah waxaan rabnaa inaan oggolaano doodaha, taas oo inta badan ku jirta faallooyinka naqdinta ee dadka kuwaas oo lagu soo bandhigay wararka ama kuwa leh dhagaystayaal dadwayne oo badan. Wixii ah dadka caanka ah, waxaan saarnaa weerarrada daran iyo sidoo kale weerarrada qaarkood halkaasoo dadka bulshada ka dhax muuqdo si toos ah loogu summado boostiga ama faallada. Waxaan u qeexnaa dadka kuwa bulshada ka dhex muuqda inay yihiin mas'uuliyiin heer dowladeed iyo heer qaran ah, musharaxiinta siyaasadeed ee xafiisyadaas, dadka haysta in ka badan hal milyan oo taageerayaal ah ama la socdayaal baraha bulshada iyo dadka hela soo gudbinta warar lagu kalsoonaan karo.
Wixii ah shakhsiyaadka aan caanka ahayn, ilaalintayadu way ka sii dheertahay: Waxaan saarnaa nuxurka loola jeedo inuu hoos u dhac ku sameeyo ama ceeb yahay, oo ay ku jiraan, tusaale ahaan, sheegashooyinka ku saabsan howl galmo. Waxaan aqoonsannahay in xoog-sheegashada iyo dhibaatayntu ay saamayn shucuureed oo badan ku yeelan karaan carruurta, waana sababta ay xeerarkeenu u siiyaan ilaalin sare qof kasta oo ka yar da'da 18, iyadoon loo eegin heerka isticmaalaha.
Macnaha guud iyo ujeeddadu waa muhiim, waxaana u oggolnahay dadka inay soo boosti gareeyaan oo ay wadaagaan haddii ay caddaato in wax la wadaagay si loo cambaareeyo ama loogu soo jeediyo dareenka xoog-sheegashada iyo dhibaataynta. Xaaladaha qaarkood, waxaan u baahannahay dacwo shakhsi ahaaneed sababtoo ah waxay naga caawineysaa inaan fahanno in qofka la beegsaday uu dareemayo xoog-sheegasho ama dhibaateyn. Marka laga soo tago dacwo gudbinta hab-dhaqanka iyo nuxurka noocaas ah, waxaanu ku dhiirigelinaa dadka inay isticmaalaan qalabyada laga heli karo madalyaasheena si ay uga caawiyaan ka hortagga iyada.
Waxaan sidoo kale leenahay Xarunta Ka Hortagga Xoog-sheegashada, oo ah agab loogu talagalay dhalinta, waalidiinta, iyo barayaasha u raadinaya taageero arrimaha la xidhiidha xoog-sheegashada iyo khilaafyada kale. Waxay bixisaa hagitaan tallaabo-tallaabo ah, oo ay ku jiraan macluumaad ah sida loo billaabo wada-sheekeysiyada muhiimka ah ee ku saabsan xoog-sheegashada. Wax badan ka baro waxa aanu samaynayno si aan dadka uga difaacno xoog-sheegashada iyo dhibaataynta halkan.
Fiiro gaar ah: Xeerkani ma khuseeyo shakhsiyaadka ka tirsan ururrada la magacaabay ee hoos yimaada Xeerka Ururrada iyo Shakhsiyaadka Khatarta ah ama shakhsiyaadka dhintay ka hor 1900.
Ha samayn:
Si isdaba joog ah ula xiriir qof qaabkan:
  • Aan la rabin ama
  • Dhibaateyn galmo ah ama
  • Loo jeediyay tiro badan oo shakhsiyaad ah iyada oo aan codsi hore jirin
Si xaasidnimo leh qof kasta u bartilmaameedso adigoo:
  • U weeraridda iyaga iyadoo lagu salaynayo inay yihiin dhibbane weerar galmo, ka faa'iidaysi galmo, ama xadgudub guri
  • Ugu baaqidda qof gaar ah ama koox dad ah inay is-dhaawacaan ama is-dilaan
  • Ku weeraridda iyaga ereyo sharaf-dhac ah oo la xiriira hawsha galmada (tusaale: dhillo, shaqbo)
  • Boosti-gareynta nuxur ku saabsan masiibo rabshado wata, ama dhibbanayaasha masiibooyinka rabshadaha wata, kaas oo ay ku jiraan sheegashooyin ah in masiibo rabshado wata aysan dhicin
  • Boosti-gareynta nuxur ku saabsan dhibbanayaasha ama kuwa ka badbaaday masiibooyinka rabshadaha wata iyadoo lagu xusayo magac ama sawir, iyadoo lagu sheeganayo inay yihiin
    • Matalaya/iska dhigaya inuu yahay dhibbane dhacdo
    • Haddii kale lagu siiyay lacag ama loo shaqaaleysiiyay si dadka looga marin habaabiyo doorkooda dhacdada
  • Ku hanjab inaad shaacinayso lambarka taleefoonka gaarka ah, cinwaanka deegaanka, ama cinwaanka iimaylka ee qofka
  • Sameynta ama ku boosti-gareynta nuxur Bogag ama Kooxo loogu talagalay in lagu weeraro shakhsi(yaad) iyadoo la adeegsanayo, tusaale ahaan:
    • Ugu baaqidda dhimasho ama cudur halis ah ama naafonimo
    • Samaynta bayaanno muujinaya ujeeddada u doodista in lagu lug yeesho hawl galmo
    • Sheegashooyinka ku saabsan cudurrada galmada lagu kala qaado
  • Diridda farriimo loo diro shakhsi kasta oo ay ku jiraan weerarrada soo socda marka lala beegsanayo shakhsi ama koox shakhsiyaad ah oo ku jira taxanaha
    • Habaar qof lala beegsado
    • Ugu baaqidda dhimasho, cudur halis ah, naafonimo, ama waxyeello jireed
Bartilmaameedsiga shakhsi kale oo gaar ah, ama qof caan ah oo aan qaangaarin, iyadoo lagu sameynayo:
  • Ugu baaqidda dhimasho ama cudur halis ah ama naafonimo
  • Erayada habaarka ee dheddigga marka loo isticmaalo si sharaf-dhac ah
  • Sheegashooyin ku saabsan hawsha galmada ama cudurrada galmada lagu kala qaado
  • Bogagga ama Kooxaha loo sameeyay in lagu weeraro:
    • Habaar qof lala beegsado
    • Sharaxaadaha jireed ee darnaanta sare leh
    • Sheegashooyinka ku saabsan aqoonsiga diinta ama cayda diinta
    • Muujinta xaqiraada ama yaqyaqsiga
    • Erayada habaarka ee dheddigga marka loo isticmaalo si sharaf-dhac ah
Bartilmaameedsiga dadka caanka ah adiga oo si ula kac ah u kashifaya:
  • Loogu talagalay dadka waaweyn
    • Ugu baaqidda dhimasho ama cudur halis ah ama naafonimo
    • Bayaanno muujinaya ujeeddo ah in lagu lug yeesho hawl galmo ama u doodista ku lug yeelashada hawl galmo
    • Sheegashooyinka ku saabsan cudurrada galmada lagu kala qaado
    • Erayada habaarka ee dheddigga marka loo isticmaalo si sharaf-dhac ah
    • Nuxurka ammaana, u dabaaldega, ama ku jeesjeesa dhimashadooda
  • Loogu talagalay carruurta aan qaangaarin
    • Isbarbardhigga qofka iyo xayawaanka ama cayayaanka dhaqan ahaan loo arko inay maskax ahaan ama jir ahaan ka hooseeyaan, ama shay aan noolayn (“sac”, “daanyeer”, “baradho”)
    • Nuxurka loo habeeyey si loo iftiimiyo, loo goobaabo, ama haddii kale si taban u soo jiito dareenka sifooyin jireed oo gaar ah (sanka, dhegta, iwm.)
Bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah ama dadka caanka ah ee aan qaangaarin ee aan si ikhtiyaari ah caan u noqon, iyadoo lagu sameynayo:
  • Isbarbardhigga qofka iyo xayawaanka ama cayayaanka dhaqan ahaan loo arko inay maskax ahaan ama jir ahaan ka hooseeyaan, ama shay aan noolayn (“sac”, “daanyeer”, “baradho”)
  • Nuxurka loo habeeyey si loo iftiimiyo, loo goobaabo, ama haddii kale si taban u soo jiito dareenka sifooyin jireed oo gaar ah (sanka, dhegta, iwm.)
  • Weerarrada iyada oo loo marayo sharraxaadaha jireed ee taban
  • Nuxurka ku qiimeeya shakhsiyaadka muuqaalkooda jireed ama shakhsiyaddooda
  • Nuxur muujinaya dadka kale xilliga ama isla markiiba ka dib caadada, kaadida, matagga, ama saxarada, halka macnaha guud uu sii bahdilayo qofka ama uu muujinayo karaahiyo
  • Xoog sheegsiga jireed halka macnaha guud uu sii bahdilayo qofka
  • Marka lagu daro kuwa kore, weerarrada ka dhaca Bogagga ama Kooxaha:
    • Sheegashooyinka ku saabsan dabeecad ama karti xun
    • Xoogsheegsiga qofka laftiisa; Kaliya haddii Shaygu bartilmaameedsado in ka badan 1 qof oo gaar ah
  • Nuxurka ammaana, u dabaaldega, ama ku jeesjeesa dhimashadooda
Bartilmaameedsiga dadka waaweyn ee gaarka ah (kuwaas oo ay tahay inay iskood u soo wargeliyaan), carruurta gaarka ah, ama dadka caanka ah ee aan qaangaarin ee aan ikhtiyaari ahayn, iyadoo lagu sameynayo:
  • Habaar qof lala beegsado
  • Sheegashooyinka ku saabsan xiriirka jacaylka, jihada galmada ama aqoonsiga jinsiga
  • Isku dubbaridka, u doodista, ama dhiirrigelinta ka reebidda
  • Sheegashooyinka ku saabsan dabeecad ama karti xun, marka laga reebo marka ay khusayso eedeymaha dambiyada ee loo jeediyo dadka waaweyn
  • Muujinta quudhsiga ama yaqyaqsiga, marka laga reebo macnaha guud ee eedeymaha dambiyada ee ka dhanka ah dadka waaweyn
Bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah ee aan qaangaarin:
  • Eedeymaha ku saabsan fal dambiyeed ama dhaqan sharci-darro ah
  • Muuqaallada xoogsheegashada jireed ama rabshadaha ka dhanka ah carruurta aan qaangaarin ee ku jira xaalad dagaal, laguna wadaago si aan loo cambaareyn
Bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah (kuwaas oo ay tahay inay iskood u soo wargeliyaan) iyadoo lagu sameeyo:
  • Xoogsheegsiga qofka laftiisa
  • Sawirrada la farageliyey ee aan la rabin
  • Isbarbardhigga shakhsiyaadka kale ee dadweynaha, khayaaliga ah ama gaarka ah iyadoo lagu salaynayo muuqaalka jirka
  • Sheegashooyinka ku saabsan aqoonsiga diinta ama cayda diinta, marka laga reebo dalalka khatarta ku jira halka ay tahay in lagu dabaqo xeerka rabshadaha iyo kicinta
  • Isbarbardhigga xayawaanka ama cayayaanka aan dhaqan ahaan loo arkin inay maskax ahaan ama jir ahaan ka hooseeyaan (“shabeel”, “libaax”)
  • Sharaxaadaha jireed ee dhexdhexaadka ah ama togan
  • Sheegashooyin aan tabanayn oo ku saabsan dabeecadda ama kartida
  • Xadgudub kasta oo xoog sheegsi ama dhibaateyn ah, marka loo wadaago xaalad kalgacal leh
  • Ku weeraridda ereyo sharaf-dhac ah oo la xiriira hawl la’aanta galmada
Nuxurka soo socda, waxaan ku darnay shaashad digniin ah si ay dadku uga warqabaan in nuxurku laga yaabo inuu dhibsado:
Muuqaallada xoog sheegsiga jireed ama rabshadaha ka dhanka ah carruurta aan qaangaarin ee xaalad dagaal lagu wadaago qoraal cambaareynaya
Ujeeddada Xeerka
Xoogsheegashada iyo dhibaateynta ayaa ka dhacda meelo badan waxayna ku timaadaa qaabab badan oo kala duwan laga bilaabo samaynta hanjabaado iyo sii daynta macluumaadka shakhsi ahaaneed ee la aqoonsan karo dirida farriimo hanjabaado ah iyo samaynta xidhiidh xaasidnimo oo aan loo baahnayn. Uma dulqaadanayno dhaqanka noocaan ah sababtoo ah waxay ka hor istaagtaa dadka inay ku dareemaan ammaan iyo ixtiraam Facebook-ga, Instagram-ka, iyo Threads-ka.
Waxaan u kala saarnaa dadka kuwa bulshada ka dhex muuqda iyo shakhsiyaadka gaarka ah sababtoo ah waxaan rabnaa inaan oggolaano doodaha, taas oo inta badan ku jirta faallooyinka naqdinta ee dadka kuwaas oo lagu soo bandhigay wararka ama kuwa leh dhagaystayaal dadwayne oo badan. Wixii ah dadka caanka ah, waxaan saarnaa weerarrada daran iyo sidoo kale weerarrada qaarkood halkaasoo dadka bulshada ka dhax muuqdo si toos ah loogu summado boostiga ama faallada. Waxaan u qeexnaa dadka kuwa bulshada ka dhex muuqda inay yihiin mas'uuliyiin heer dowladeed iyo heer qaran ah, musharaxiinta siyaasadeed ee xafiisyadaas, dadka haysta in ka badan hal milyan oo taageerayaal ah ama la socdayaal baraha bulshada iyo dadka hela soo gudbinta warar lagu kalsoonaan karo.
Wixii ah shakhsiyaadka aan caanka ahayn, ilaalintayadu way ka sii dheertahay: Waxaan saarnaa nuxurka loola jeedo inuu hoos u dhac ku sameeyo ama ceeb yahay, oo ay ku jiraan, tusaale ahaan, sheegashooyinka ku saabsan howl galmo. Waxaan aqoonsannahay in xoog-sheegashada iyo dhibaatayntu ay saamayn shucuureed oo badan ku yeelan karaan carruurta, waana sababta ay xeerarkeenu u siiyaan ilaalin sare qof kasta oo ka yar da'da 18, iyadoon loo eegin heerka isticmaalaha.
Macnaha guud iyo ujeeddadu waa muhiim, waxaana u oggolnahay dadka inay soo boosti gareeyaan oo ay wadaagaan haddii ay caddaato in wax la wadaagay si loo cambaareeyo ama loogu soo jeediyo dareenka xoog-sheegashada iyo dhibaataynta. Xaaladaha qaarkood, waxaan u baahannahay dacwo shakhsi ahaaneed sababtoo ah waxay naga caawineysaa inaan fahanno in qofka la beegsaday uu dareemayo xoog-sheegasho ama dhibaateyn. Marka laga soo tago dacwo gudbinta hab-dhaqanka iyo nuxurka noocaas ah, waxaanu ku dhiirigelinaa dadka inay isticmaalaan qalabyada laga heli karo madalyaasheena si ay uga caawiyaan ka hortagga iyada.
Waxaan sidoo kale leenahay Xarunta Ka Hortagga Xoog-sheegashada, oo ah agab loogu talagalay dhalinta, waalidiinta, iyo barayaasha u raadinaya taageero arrimaha la xidhiidha xoog-sheegashada iyo khilaafyada kale. Waxay bixisaa hagitaan tallaabo-tallaabo ah, oo ay ku jiraan macluumaad ah sida loo billaabo wada-sheekeysiyada muhiimka ah ee ku saabsan xoog-sheegashada. Wax badan ka baro waxa aanu samaynayno si aan dadka uga difaacno xoog-sheegashada iyo dhibaataynta halkan.
Fiiro gaar ah: Xeerkani ma khuseeyo shakhsiyaadka ka tirsan ururrada la magacaabay ee hoos yimaada Xeerka Ururrada iyo Shakhsiyaadka Khatarta ah ama shakhsiyaadka dhintay ka hor 1900.
Ha samayn:
Si isdaba joog ah ula xiriir qof qaabkan:
  • Aan la rabin ama
  • Dhibaateyn galmo ah ama
  • Loo jeediyay tiro badan oo shakhsiyaad ah iyada oo aan codsi hore jirin
Si xaasidnimo leh qof kasta u bartilmaameedso adigoo:
  • U weeraridda iyaga iyadoo lagu salaynayo inay yihiin dhibbane weerar galmo, ka faa'iidaysi galmo, ama xadgudub guri
  • Ugu baaqidda qof gaar ah ama koox dad ah inay is-dhaawacaan ama is-dilaan
  • Ku weeraridda iyaga ereyo sharaf-dhac ah oo la xiriira hawsha galmada (tusaale: dhillo, shaqbo).
  • Boosti-gareynta nuxur ku saabsan masiibo rabshado wata, ama dhibbanayaasha masiibooyinka rabshadaha wata, kaas oo ay ku jiraan sheegashooyin ah in masiibo rabshado wata aysan dhicin
  • Boosti-gareynta nuxur ku saabsan dhibbanayaasha ama kuwa ka badbaaday masiibooyinka rabshadaha wata iyadoo lagu xusayo magac ama sawir, iyadoo lagu sheeganayo inay yihiin
    • Matalaya/iska dhigaya inuu yahay dhibbane dhacdo
    • Haddii kale lagu siiyay lacag ama loo shaqaaleysiiyay si dadka looga marin habaabiyo doorkooda dhacdada
  • Ku hanjab inaad shaacinayso lambarka taleefoonka gaarka ah, cinwaanka deegaanka, ama cinwaanka iimaylka ee qofka
  • Sameynta ama ku boosti-gareynta nuxur Bogag ama Kooxo loogu talagalay in lagu weeraro shakhsi(yaad) iyadoo la adeegsanayo, tusaale ahaan
    • Ugu baaqidda dhimasho ama cudur halis ah ama naafonimo
    • Samaynta bayaanno muujinaya ujeeddada u doodista in lagu lug yeesho hawl galmo.
    • Sheegashooyinka ku saabsan cudurrada galmada lagu kala qaado
  • Diridda farriimo loo diro shakhsi kasta oo ay ku jiraan weerarrada soo socda marka lala beegsanayo shakhsi ama koox shakhsiyaad ah oo ku jira taxanaha
    • Habaar qof lala beegsado
    • Ugu baaqidda dhimasho, cudur halis ah, naafonimo, ama waxyeello jireed
Bartilmaameedsiga shakhsi kale oo gaar ah, ama qof caan ah oo aan qaangaarin, iyadoo lagu sameynayo:
  • Ugu baaqidda dhimasho ama cudur halis ah ama naafonimo
  • Sheegashooyin ku saabsan hawsha galmada ama cudurrada galmada lagu kala qaado
  • Bogagga ama Kooxaha loo sameeyay in lagu weeraro:
    • Habaar qof lala beegsado
    • Sharaxaadaha jireed ee darnaanta sare leh
    • Sheegashooyinka ku saabsan aqoonsiga diinta ama cayda diinta
    • Muujinta xaqiraada ama yaqyaqsiga
Bartilmaameedsiga dadka caanka ah adiga oo si ula kac ah u kashifaya:
  • Loogu talagalay dadka waaweyn
    • Ugu baaqidda dhimasho ama cudur halis ah ama naafonimo
    • Bayaanno muujinaya ujeeddo ah in lagu lug yeesho hawl galmo ama u doodista ku lug yeelashada hawl galmo
    • Sheegashooyinka ku saabsan cudurrada galmada lagu kala qaado
    • Nuxurka ammaana, u dabaaldega, ama ku jeesjeesa dhimashadooda
  • Loogu talagalay carruurta aan qaangaarin
    • Isbarbardhigga qofka iyo xayawaanka ama cayayaanka dhaqan ahaan loo arko inay maskax ahaan ama jir ahaan ka hooseeyaan, ama shay aan noolayn (“sac”, “daanyeer”, “baradho”)
    • Nuxurka loo habeeyey si loo iftiimiyo, loo goobaabo, ama haddii kale si taban u soo jiito dareenka sifooyin jireed oo gaar ah (sanka, dhegta, iwm.)
Bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah ama dadka caanka ah ee aan qaangaarin ee aan si ikhtiyaari ah caan u noqon, iyadoo lagu sameynayo:
  • Isbarbardhigga qofka iyo xayawaanka ama cayayaanka dhaqan ahaan loo arko inay maskax ahaan ama jir ahaan ka hooseeyaan, ama shay aan noolayn (“sac”, “daanyeer”, “baradho”)
  • Nuxurka loo habeeyey si loo iftiimiyo, loo goobaabo, ama haddii kale si taban u soo jiito dareenka sifooyin jireed oo gaar ah (sanka, dhegta, iwm.)
  • Weerarrada iyada oo loo marayo sharraxaadaha jireed ee taban
  • Nuxurka ku qiimeeya shakhsiyaadka muuqaalkooda jireed ama shakhsiyaddooda
  • Nuxur muujinaya dadka kale xilliga ama isla markiiba ka dib caadada, kaadida, matagga, ama saxarada, halka macnaha guud uu sii bahdilayo qofka ama uu muujinayo karaahiyo
  • Xoog sheegsiga jireed halka macnaha guud uu sii bahdilayo qofka
  • Marka lagu daro kuwa kore, weerarrada ka dhaca Bogagga ama Kooxaha:
    • Sheegashooyinka dabeecad ama karti xun
    • Xoogsheegsiga qofka laftiisa; Kaliya haddii Shaygu bartilmaameedsado in ka badan 1 qof oo gaar ah
  • Nuxurka ammaana, u dabaaldega, ama ku jeesjeesa dhimashadooda
Bartilmaameedsiga dadka waaweyn ee gaarka ah (kuwaas oo ay tahay inay iskood u soo wargeliyaan), carruurta gaarka ah, ama dadka caanka ah ee aan qaangaarin ee aan ikhtiyaari ahayn, iyadoo lagu sameynayo:
  • Habaar qof lala beegsado
  • Sheegashooyinka ku saabsan xiriirka jacaylka, jihada galmada ama aqoonsiga jinsiga
  • Nuxurka su’aal gelinaya nadaafadda
  • Isku dubbaridka, u doodista, ama dhiirrigelinta ka reebidda
  • Sheegashooyinka ku saabsan dabeecad ama karti xun, marka laga reebo marka ay khusayso eedeymaha dambiyada ee loo jeediyo dadka waaweyn
  • Muujinta quudhsiga ama yaqyaqsiga, marka laga reebo macnaha guud ee eedeymaha dambiyada ee ka dhanka ah dadka waaweyn
Bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah ee aan qaangaarin:
  • Eedeymaha ku saabsan fal dambiyeed ama dhaqan sharci-darro ah
  • Muuqaallada xoogsheegashada jireed ama rabshadaha ka dhanka ah carruurta aan qaangaarin ee ku jira xaalad dagaal, laguna wadaago si aan loo cambaareyn
Bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah (kuwaas oo ay tahay inay iskood u soo wargeliyaan) iyadoo lagu sameeyo:
  • Xoogsheegsiga qofka laftiisa
  • Sawirrada la farageliyey ee aan la rabin
  • Isbarbardhigga shakhsiyaadka kale ee dadweynaha, khayaaliga ah ama gaarka ah iyadoo lagu salaynayo muuqaalka jirka
  • Sheegashooyinka ku saabsan aqoonsiga diinta ama cayda diinta, marka laga reebo dalalka khatarta ku jira halka ay tahay in lagu dabaqo xeerka rabshadaha iyo kicinta
  • Isbarbardhigga xayawaanka ama cayayaanka aan dhaqan ahaan loo arkin inay maskax ahaan ama jir ahaan ka hooseeyaan (“shabeel”, “libaax”)
  • Sharaxaadaha jireed ee dhexdhexaadka ah ama togan
  • Sheegashooyin aan tabanayn oo ku saabsan dabeecadda ama kartida
  • Xadgudub kasta oo xoog sheegsi ama dhibaateyn ah, marka loo wadaago xaalad kalgacal leh
  • Ku weeraridda ereyo sharaf-dhac ah oo la xiriira hawl la’aanta galmada
Nuxurka soo socda, waxaan ku darnay shaashad digniin ah si ay dadku uga warqabaan in nuxurku laga yaabo inuu dhibsado:
Muuqaallada xoog sheegsiga jireed ama rabshadaha ka dhanka ah carruurta aan qaangaarin ee xaalad dagaal lagu wadaago qoraal cambaareynaya
Ujeeddada Xeerka
Xoogsheegashada iyo dhibaateynta ayaa ka dhacda meelo badan waxayna ku timaadaa qaabab badan oo kala duwan laga bilaabo samaynta hanjabaado iyo sii daynta macluumaadka shakhsi ahaaneed ee la aqoonsan karo dirida farriimo hanjabaado ah iyo samaynta xidhiidh xaasidnimo oo aan loo baahnayn. Uma dulqaadanayno dhaqanka noocaan ah sababtoo ah waxay ka hor istaagtaa dadka inay ku dareemaan ammaan iyo ixtiraam Facebook-ga, Instagram-ka, iyo Threads-ka.
Waxaan u kala saarnaa dadka kuwa bulshada ka dhex muuqda iyo shakhsiyaadka gaarka ah sababtoo ah waxaan rabnaa inaan oggolaano doodaha, taas oo inta badan ku jirta faallooyinka naqdinta ee dadka kuwaas oo lagu soo bandhigay wararka ama kuwa leh dhagaystayaal dadwayne oo badan. Wixii ah dadka caanka ah, waxaan saarnaa weerarrada daran iyo sidoo kale weerarrada qaarkood halkaasoo dadka bulshada ka dhax muuqdo si toos ah loogu summado boostiga ama faallada. Waxaan u qeexnaa dadka kuwa bulshada ka dhex muuqda inay yihiin mas'uuliyiin heer dowladeed iyo heer qaran ah, musharaxiinta siyaasadeed ee xafiisyadaas, dadka haysta in ka badan hal milyan oo taageerayaal ah ama la socdayaal baraha bulshada iyo dadka hela soo gudbinta warar lagu kalsoonaan karo.
Wixii ah shakhsiyaadka aan caanka ahayn, ilaalintayadu way ka sii dheertahay: Waxaan saarnaa nuxurka loola jeedo inuu hoos u dhac ku sameeyo ama ceeb yahay, oo ay ku jiraan, tusaale ahaan, sheegashooyinka ku saabsan howl galmo. Waxaan aqoonsannahay in xoog-sheegashada iyo dhibaatayntu ay saamayn shucuureed oo badan ku yeelan karaan carruurta, waana sababta ay xeerarkeenu u siiyaan ilaalin sare qof kasta oo ka yar da'da 18, iyadoon loo eegin heerka isticmaalaha.
Macnaha guud iyo ujeeddadu waa muhiim, waxaana u oggolnahay dadka inay soo boosti gareeyaan oo ay wadaagaan haddii ay caddaato in wax la wadaagay si loo cambaareeyo ama loogu soo jeediyo dareenka xoog-sheegashada iyo dhibaataynta. Xaaladaha qaarkood, waxaan u baahannahay dacwo shakhsi ahaaneed sababtoo ah waxay naga caawineysaa inaan fahanno in qofka la beegsaday uu dareemayo xoog-sheegasho ama dhibaateyn. Marka laga soo tago dacwo gudbinta hab-dhaqanka iyo nuxurka noocaas ah, waxaanu ku dhiirigelinaa dadka inay isticmaalaan qalabyada laga heli karo madalyaasheena si ay uga caawiyaan ka hortagga iyada.
Waxaan sidoo kale leenahay Xarunta Ka Hortagga Xoog-sheegashada, oo ah agab loogu talagalay dhalinta, waalidiinta, iyo barayaasha u raadinaya taageero arrimaha la xidhiidha xoog-sheegashada iyo khilaafyada kale. Waxay bixisaa hagitaan tallaabo-tallaabo ah, oo ay ku jiraan macluumaad ah sida loo billaabo wada-sheekeysiyada muhiimka ah ee ku saabsan xoog-sheegashada. Wax badan ka baro waxa aanu samaynayno si aan dadka uga difaacno xoog-sheegashada iyo dhibaataynta halkan.
Fiiro gaar ah: Xeerkani ma khuseeyo shakhsiyaadka ka tirsan ururrada la magacaabay ee hoos yimaada Xeerka Ururrada iyo Shakhsiyaadka Khatarta ah ama shakhsiyaadka dhintay ka hor 1900.
Ha samayn:
Si isdaba joog ah ula xiriir qof qaabkan:
  • Aan la rabin ama
  • Dhibaateyn galmo ah ama
  • Loo jeediyay tiro badan oo shakhsiyaad ah iyada oo aan codsi hore jirin
Si xaasidnimo leh qof kasta u bartilmaameedso adigoo:
  • U weeraridda iyaga iyadoo lagu salaynayo inay yihiin dhibbane weerar galmo, ka faa'iidaysi galmo, ama xadgudub guri
  • Ugu baaqidda qof gaar ah ama koox dad ah inay is-dhaawacaan ama is-dilaan
  • Ku weeraridda iyaga ereyo sharaf-dhac ah oo la xiriira hawsha galmada (tusaale: dhillo, shaqbo)
  • Boosti-gareynta nuxur ku saabsan masiibo rabshado wata, ama dhibbanayaasha masiibooyinka rabshadaha wata, kaas oo ay ku jiraan sheegashooyin ah in masiibo rabshado wata aysan dhicin
  • Boosti-gareynta nuxur ku saabsan dhibbanayaasha ama kuwa ka badbaaday masiibooyinka rabshadaha wata iyadoo lagu xusayo magac ama sawir, iyadoo lagu sheeganayo inay yihiin
    • Matalaya/iska dhigaya inuu yahay dhibbane dhacdo
    • Haddii kale lagu siiyay lacag ama loo shaqaaleysiiyay si dadka looga marin habaabiyo doorkooda dhacdada
  • Ku hanjab inaad shaacinayso lambarka taleefoonka gaarka ah, cinwaanka deegaanka, ama cinwaanka iimaylka ee qofka
  • Sameynta ama ku boosti-gareynta nuxur Bogag ama Kooxo loogu talagalay in lagu weeraro shakhsi(yaad) iyadoo la adeegsanayo, tusaale ahaan
    • Ugu baaqidda dhimasho ama cudur halis ah ama naafonimo
    • Samaynta bayaanno muujinaya ujeeddada u doodista in lagu lug yeesho hawl galmo
    • Sheegashooyinka ku saabsan cudurrada galmada lagu kala qaado
  • Diridda farriimo loo diro shakhsi kasta oo ay ku jiraan weerarrada soo socda marka lala beegsanayo shakhsi ama koox shakhsiyaad ah oo ku jira taxanaha
    • Habaar qof lala beegsado
    • Ugu baaqidda dhimasho, cudur halis ah, naafonimo, ama waxyeello jireed
Bartilmaameedsiga shakhsi kale oo gaar ah, ama qof caan ah oo aan qaangaarin, iyadoo lagu sameynayo:
  • Ugu baaqidda dhimasho ama cudur halis ah ama naafonimo
  • Sheegashooyin ku saabsan hawsha galmada ama cudurrada galmada lagu kala qaado
  • Bogagga ama Kooxaha loo sameeyay in lagu weeraro:
    • Habaar qof lala beegsado
    • Sharaxaadaha jireed ee darnaanta sare leh
    • Sheegashooyinka ku saabsan aqoonsiga diinta ama cayda diinta
    • Muujinta xaqiraada ama yaqyaqsiga
Bartilmaameedsiga dadka caanka ah adiga oo si ula kac ah u kashifaya:
  • Loogu talagalay dadka waaweyn
    • Ugu baaqidda dhimasho ama cudur halis ah ama naafonimo
    • Bayaanno muujinaya ujeeddo ah in lagu lug yeesho hawl galmo ama u doodista ku lug yeelashada hawl galmo
    • Sheegashooyinka ku saabsan cudurrada galmada lagu kala qaado
    • Nuxurka ammaana, u dabaaldega, ama ku jeesjeesa dhimashadooda
  • Loogu talagalay carruurta aan qaangaarin
    • Isbarbardhigga qofka iyo xayawaanka ama cayayaanka dhaqan ahaan loo arko inay maskax ahaan ama jir ahaan ka hooseeyaan, ama shay aan noolayn (“sac”, “daanyeer”, “baradho”)
    • Nuxurka loo habeeyey si loo iftiimiyo, loo goobaabo, ama haddii kale si taban u soo jiito dareenka sifooyin jireed oo gaar ah (sanka, dhegta, iwm.)
Bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah ama dadka caanka ah ee aan qaangaarin ee aan si ikhtiyaari ah dad caan ah u noqon,iyadoo lagu sameynayo:
  • Isbarbardhigga qofka iyo xayawaanka ama cayayaanka dhaqan ahaan loo arko inay maskax ahaan ama jir ahaan ka hooseeyaan, ama shay aan noolayn (“sac”, “daanyeer”, “baradho”)
  • Nuxurka loo habeeyey si loo iftiimiyo, loo goobaabo, ama haddii kale si taban u soo jiito dareenka sifooyin jireed oo gaar ah (sanka, dhegta, iwm.)
  • Weerarrada iyada oo loo marayo sharraxaadaha jireed ee taban
  • Nuxurka ku qiimeeya shakhsiyaadka muuqaalkooda jireed ama shakhsiyaddooda
  • Nuxur muujinaya dadka kale xilliga ama isla markiiba ka dib caadada, kaadida, matagga, ama saxarada, halka macnaha guud uu sii bahdilayo qofka ama uu muujinayo karaahiyo
  • Xoog sheegsiga jireed halka macnaha guud uu sii bahdilayo qofka
  • Marka lagu daro kuwa kore, weerarrada ka dhaca Bogagga ama Kooxaha:
    • Sheegashooyinka ku saabsan dabeecad ama karti xun
    • Xoogsheegsiga qofka laftiisa; Kaliya haddii Shaygu bartilmaameedsado in ka badan 1 qof oo gaar ah
  • Nuxurka ammaana, u dabaaldega, ama ku jeesjeesa dhimashadooda
Bartilmaameedsiga dadka waaweyn ee gaarka ah (kuwaas oo ay tahay inay iskood u soo wargeliyaan) ama carruurta gaarka ah ee aan qaangaarin ama ama dadka caanka ah ee aan qaangaarin ee aan ikhtiyaari ahayniyadoo lagu sameynayo:
  • Habaar qof lala beegsado
  • Sheegashooyinka ku saabsan xiriirka jacaylka, jihada galmada ama aqoonsiga jinsiga
  • Nuxurka su’aal gelinaya nadaafadda
  • Isku dubbaridka, u doodista, ama dhiirrigelinta ka reebidda
  • Sheegashooyinka ku saabsan dabeecad ama karti xun, marka laga reebo marka ay khusayso eedeymaha dambiyada ee loo jeediyo dadka waaweyn
  • Muujinta quudhsiga ama yaqyaqsiga, marka laga reebo macnaha guud ee eedeymaha dambiyada ee ka dhanka ah dadka waaweyn
Bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah ee aan qaangaarin:
  • Eedeymaha ku saabsan fal dambiyeed ama dhaqan sharci-darro ah
  • Muuqaallada xoogsheegashada jireed ama rabshadaha ka dhanka ah carruurta aan qaangaarin ee ku jira xaalad dagaal, laguna wadaago si aan loo cambaareyn
Bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah (kuwaas oo ay tahay inay iskood u soo wargeliyaan) iyadoo lagu sameeyo:
  • Xoogsheegsiga qofka laftiisa
  • Sawirrada la farageliyey ee aan la rabin
  • Isbarbardhigga shakhsiyaadka kale ee dadweynaha, khayaaliga ah ama gaarka ah iyadoo lagu salaynayo muuqaalka jirka
  • Sheegashooyinka ku saabsan aqoonsiga diinta ama cayda diinta, marka laga reebo dalalka khatarta ku jira halka ay tahay in lagu dabaqo xeerka rabshadaha iyo kicinta
  • Isbarbardhigga xayawaanka ama cayayaanka aan dhaqan ahaan loo arkin inay maskax ahaan ama jir ahaan ka hooseeyaan (“shabeel”, “libaax”)
  • Sharaxaadaha jireed ee dhexdhexaadka ah ama togan
  • Sheegashooyin aan tabanayn oo ku saabsan dabeecadda ama kartida
  • Xadgudub kasta oo xoog sheegsi ama dhibaateyn ah, marka loo wadaago xaalad kalgacal leh
  • Ku weeraridda ereyo sharaf-dhac ah oo la xiriira hawl la’aanta galmada
Nuxurka soo socda, waxaan ku darnay shaashad digniin ah si ay dadku uga warqabaan in nuxurku laga yaabo inuu dhibsado:
Muuqaallada xoog sheegsiga jireed ama rabshadaha ka dhanka ah carruurta aan qaangaarin ee xaalad dagaal lagu wadaago qoraal cambaareynaya
Ujeeddada Xeerka
Xoogsheegashada iyo dhibaateynta ayaa ka dhacda meelo badan waxayna ku timaadaa qaabab badan oo kala duwan laga bilaabo samaynta hanjabaado iyo sii daynta macluumaadka shakhsi ahaaneed ee la aqoonsan karo dirida farriimo hanjabaado ah iyo samaynta xidhiidh xaasidnimo oo aan loo baahnayn. Uma dulqaadanayno dhaqanka noocaan ah sababtoo ah waxay ka hor istaagtaa dadka inay ku dareemaan ammaan iyo ixtiraam Facebook-ga, Instagram-ka, iyo Threads-ka.
Waxaan u kala saarnaa dadka kuwa bulshada ka dhex muuqda iyo shakhsiyaadka gaarka ah sababtoo ah waxaan rabnaa inaan oggolaano doodaha, taas oo inta badan ku jirta faallooyinka naqdinta ee dadka kuwaas oo lagu soo bandhigay wararka ama kuwa leh dhagaystayaal dadwayne oo badan. Wixii ah dadka caanka ah, waxaan saarnaa weerarrada daran iyo sidoo kale weerarrada qaarkood halkaasoo dadka bulshada ka dhax muuqdo si toos ah loogu summado boostiga ama faallada. Waxaan u qeexnaa dadka kuwa bulshada ka dhex muuqda inay yihiin mas'uuliyiin heer dowladeed iyo heer qaran ah, musharaxiinta siyaasadeed ee xafiisyadaas, dadka haysta in ka badan hal milyan oo taageerayaal ah ama la socdayaal baraha bulshada iyo dadka hela soo gudbinta warar lagu kalsoonaan karo.
Wixii ah shakhsiyaadka aan caanka ahayn, ilaalintayadu way ka sii dheertahay: Waxaan saarnaa nuxurka loola jeedo inuu hoos u dhac ku sameeyo ama ceeb yahay, oo ay ku jiraan, tusaale ahaan, sheegashooyinka ku saabsan howl galmo. Waxaan aqoonsannahay in xoog-sheegashada iyo dhibaatayntu ay saamayn shucuureed oo badan ku yeelan karaan carruurta, waana sababta ay xeerarkeenu u siiyaan ilaalin sare qof kasta oo ka yar da'da 18, iyadoon loo eegin heerka isticmaalaha.
Macnaha guud iyo ujeeddadu waa muhiim, waxaana u oggolnahay dadka inay soo boosti gareeyaan oo ay wadaagaan haddii ay caddaato in wax la wadaagay si loo cambaareeyo ama loogu soo jeediyo dareenka xoog-sheegashada iyo dhibaataynta. Xaaladaha qaarkood, waxaan u baahannahay dacwo shakhsi ahaaneed sababtoo ah waxay naga caawineysaa inaan fahanno in qofka la beegsaday uu dareemayo xoog-sheegasho ama dhibaateyn. Marka laga soo tago dacwo gudbinta hab-dhaqanka iyo nuxurka noocaas ah, waxaanu ku dhiirigelinaa dadka inay isticmaalaan qalabyada laga heli karo madalyaasheena si ay uga caawiyaan ka hortagga iyada.
Waxaan sidoo kale leenahay Xarunta Ka Hortagga Xoog-sheegashada, oo ah agab loogu talagalay dhalinta, waalidiinta, iyo barayaasha u raadinaya taageero arrimaha la xidhiidha xoog-sheegashada iyo khilaafyada kale. Waxay bixisaa hagitaan tallaabo-tallaabo ah, oo ay ku jiraan macluumaad ah sida loo billaabo wada-sheekeysiyada muhiimka ah ee ku saabsan xoog-sheegashada. Wax badan ka baro waxa aanu samaynayno si aan dadka uga difaacno xoog-sheegashada iyo dhibaataynta halkan.
Fiiro gaar ah: Xeerkani ma khuseeyo shakhsiyaadka ka tirsan ururrada la magacaabay ee hoos yimaada Xeerka Ururrada iyo Shakhsiyaadka Khatarta ah ama shakhsiyaadka dhintay ka hor 1900.
Ha samayn:
Si isdaba joog ah ula xiriir qof qaabkan:
  • Aan la rabin ama
  • Dhibaateyn galmo ah ama
  • Loo jeediyay tiro badan oo shakhsiyaad ah iyada oo aan codsi hore jirin
Si xaasidnimo leh qof kasta u bartilmaameedso adigoo:
  • U weeraridda iyaga iyadoo lagu salaynayo inay yihiin dhibbane weerar galmo, ka faa'iidaysi galmo, ama xadgudub guri
  • Ugu baaqidda qof gaar ah ama koox dad ah inay is-dhaawacaan ama is-dilaan
  • Ku weeraridda iyaga ereyo sharaf-dhac ah oo la xiriira hawsha galmada (tusaale: dhillo, shaqbo)
  • Boosti-gareynta nuxur ku saabsan masiibo rabshado wata, ama dhibbanayaasha masiibooyinka rabshadaha wata, kaas oo ay ku jiraan sheegashooyin ah in masiibo rabshado wata aysan dhicin
  • Boosti-gareynta nuxur ku saabsan dhibbanayaasha ama kuwa ka badbaaday masiibooyinka rabshadaha wata iyadoo lagu xusayo magac ama sawir, iyadoo lagu sheeganayo inay yihiin
    • Matalaya/iska dhigaya inuu yahay dhibbane dhacdo
    • Haddii kale lagu siiyay lacag ama loo shaqaaleysiiyay si dadka looga marin habaabiyo doorkooda dhacdada
  • Ku hanjab inaad shaacinayso lambarka taleefoonka gaarka ah, cinwaanka deegaanka, ama cinwaanka iimaylka ee qofka
  • Sameynta ama ku boosti-gareynta nuxur Bogag ama Kooxo loogu talagalay in lagu weeraro shakhsi(yaad) iyadoo la adeegsanayo, tusaale ahaan:
    • Ugu baaqidda dhimasho ama cudur halis ah ama naafonimo
    • Samaynta bayaanno muujinaya ujeeddada u doodista in lagu lug yeesho hawl galmo.
    • Sheegashooyinka ku saabsan cudurrada galmada lagu kala qaado
  • Diridda farriimo loo diro shakhsi kasta oo ay ku jiraan weerarrada soo socda marka lala beegsanayo shakhsi ama koox shakhsiyaad ah oo ku jira taxanaha
    • Habaar qof lala beegsado
    • Ugu baaqidda dhimasho, cudur halis ah, naafonimo, ama waxyeello jireed
Bartilmaameedsiga shakhsi kale oo gaar ah, ama qof caan ah oo aan qaangaarin, iyadoo lagu sameynayo:
  • Ugu baaqidda dhimasho ama cudur halis ah ama naafonimo
  • Sheegashooyin ku saabsan hawsha galmada ama cudurrada galmada lagu kala qaado
  • Bogagga ama Kooxaha loo sameeyay in lagu weeraro:
    • Habaar qof lala beegsado
    • Sharaxaadaha jireed ee darnaanta sare leh
    • Sheegashooyinka ku saabsan aqoonsiga diinta ama cayda diinta
    • Muujinta xaqiraada ama yaqyaqsiga
Bartilmaameedsiga dadka caanka ah adiga oo si ula kac ah u kashifaya:
  • Loogu talagalay dadka waaweyn
    • Ugu baaqidda dhimasho ama cudur halis ah ama naafonimo
    • Bayaanno muujinaya ujeeddo ah in lagu lug yeesho hawl galmo ama u doodista ku lug yeelashada hawl galmo
    • Sheegashooyinka ku saabsan cudurrada galmada lagu kala qaado
    • Nuxurka ammaana, u dabaaldega, ama ku jeesjeesa dhimashadooda
  • Loogu talagalay carruurta aan qaangaarin
    • Isbarbardhigga qofka iyo xayawaanka ama cayayaanka dhaqan ahaan loo arko inay maskax ahaan ama jir ahaan ka hooseeyaan, ama shay aan noolayn (“sac”, “daanyeer”, “baradho”)
    • Nuxurka loo habeeyey si loo iftiimiyo, loo goobaabo, ama haddii kale si taban u soo jiito dareenka sifooyin jireed oo gaar ah (sanka, dhegta, iwm.)
Bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah:
  • Isbarbardhigga qofka iyo xayawaanka ama cayayaanka dhaqan ahaan loo arko inay maskax ahaan ama jir ahaan ka hooseeyaan, ama shay aan noolayn (“sac”, “daanyeer”, “baradho”)
  • Nuxurka loo habeeyey si loo iftiimiyo, loo goobaabo, ama haddii kale si taban u soo jiito dareenka sifooyin jireed oo gaar ah (sanka, dhegta, iwm.)
  • Weerarrada iyada oo loo marayo sharraxaadaha jireed ee taban
  • Nuxurka ku qiimeeya shakhsiyaadka muuqaalkooda jireed ama shakhsiyaddooda
  • Nuxur muujinaya dadka kale xilliga ama isla markiiba ka dib caadada, kaadida, matagga, ama saxarada, halka macnaha guud uu sii bahdilayo qofka ama uu muujinayo karaahiyo
  • Xoog sheegsiga jireed halka macnaha guud uu sii bahdilayo qofka
  • Marka lagu daro kuwa kore, weerarrada ka dhaca Bogagga ama Kooxaha:
    • Sheegashooyinka ku saabsan dabeecad ama karti xun
    • Xoogsheegsiga qofka laftiisa; Kaliya haddii Shaygu bartilmaameedsado in ka badan 1 qof oo gaar ah
  • Nuxurka ammaana, u dabaaldega, ama ku jeesjeesa dhimashadooda
Bartilmaameedsiga dadka waaweyn ee gaarka ah (kuwaas oo ay tahay inay iskood u soo wargeliyaan) ama carruurta gaarka ah ee aan qaangaarin iyadoo lagu sameynayo:
  • Habaar qof lala beegsado
  • Sheegashooyinka ku saabsan xiriirka jacaylka, jihada galmada ama aqoonsiga jinsiga
  • Nuxurka su’aal gelinaya nadaafadda
  • Isku dubbaridka, u doodista, ama dhiirrigelinta ka reebidda
  • Sheegashooyinka ku saabsan dabeecad ama karti xun, marka laga reebo marka ay khusayso eedeymaha dambiyada ee loo jeediyo dadka waaweyn
  • Muujinta quudhsiga ama yaqyaqsiga, marka laga reebo macnaha guud ee eedeymaha dambiyada ee ka dhanka ah dadka waaweyn
Bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah ee aan qaangaarin:
  • Eedeymaha ku saabsan fal dambiyeed ama dhaqan sharci-darro ah
  • Muuqaallada xoogsheegashada jireed ama rabshadaha ka dhanka ah carruurta aan qaangaarin ee ku jira xaalad dagaal, laguna wadaago si aan loo cambaareyn
Bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah (kuwaas oo ay tahay inay iskood u soo wargeliyaan) iyadoo lagu sameeyo:
  • Xoogsheegsiga qofka laftiisa
  • Sawirrada la farageliyey ee aan la rabin
  • Isbarbardhigga shakhsiyaadka kale ee dadweynaha, khayaaliga ah ama gaarka ah iyadoo lagu salaynayo muuqaalka jirka
  • Sheegashooyinka ku saabsan aqoonsiga diinta ama cayda diinta, marka laga reebo dalalka khatarta ku jira halka ay tahay in lagu dabaqo xeerka rabshadaha iyo kicinta
  • Isbarbardhigga xayawaanka ama cayayaanka aan dhaqan ahaan loo arkin inay maskax ahaan ama jir ahaan ka hooseeyaan (“shabeel”, “libaax”)
  • Sharaxaadaha jireed ee dhexdhexaadka ah ama togan
  • Sheegashooyin aan tabanayn oo ku saabsan dabeecadda ama kartida
  • Xadgudub kasta oo xoog sheegsi ama dhibaateyn ah, marka loo wadaago xaalad kalgacal leh
  • Ku weeraridda ereyo sharaf-dhac ah oo la xiriira hawl la’aanta galmada
Nuxurka soo socda, waxaan ku darnay shaashad digniin ah si ay dadku uga warqabaan in nuxurku laga yaabo inuu dhibsado:
Muuqaallada xoog sheegsiga jireed ama rabshadaha ka dhanka ah carruurta aan qaangaarin ee xaalad dagaal lagu wadaago qoraal cambaareynaya
Ha samayn:
Si isdaba joog ah ula xiriir hal qof inkastoo qofkaasi si cad u doonayo oo uu tallaabo u qaaday inuu ka hortago xiriirkaasqof qaabkan:
  • Aan la rabin ama
  • Dhibaateyn galmo ah ama
  • Loo jeediyay tiro badan oo shakhsiyaad ah iyada oo aan codsi hore jirin
Si isdaba joog ah ula xiriir tiro badan oo dad ah iyaga oo aan hore loo codsan
Si xaasidnimo leh qof kasta u bartilmaameedso adigoo:
  • U weeraridda iyaga iyadoo lagu salaynayo inay yihiin dhibbane weerar galmo, ka faa'iidaysi galmo, ama xadgudub guri
  • Ugu baaqidda qof gaar ah ama koox dad ah inay is-dhaawacaan ama is-dilaan
  • Ku weeraridda iyaga ereyo sharaf-dhac ah oo la xiriira hawsha galmada (tusaale: dhillo, shaqbo)
  • Boosti-gareynta nuxur ku saabsan masiibo rabshado wata, ama dhibbanayaasha masiibooyinka rabshadaha wata, kaas oo ay ku jiraan sheegashooyin ah in masiibo rabshado wata aysan dhicin
  • Boosti-gareynta nuxur ku saabsan dhibbanayaasha ama kuwa ka badbaaday masiibooyinka rabshadaha wata iyadoo lagu xusayo magac ama sawir, iyadoo lagu sheeganayo inay yihiin
    • Matalaya/iska dhigaya inuu yahay dhibbane dhacdo
    • Haddii kale lagu siiyay lacag ama loo shaqaaleysiiyay si dadka looga marin habaabiyo doorkooda dhacdada
  • Ku hanjab inaad shaacinayso lambarka taleefoonka gaarka ah, cinwaanka deegaanka, ama cinwaanka iimaylka ee qofka
  • Sameynta ama ku boosti-gareynta nuxur Bogag ama Kooxo loogu talagalay in lagu weeraro shakhsi(yaad) iyadoo la adeegsanayo, tusaale ahaan:
    • Ugu baaqidda dhimasho ama cudur halis ah ama naafonimo
    • Samaynta bayaanno muujinaya ujeeddada u doodista in lagu lug yeesho hawl galmo
    • Sheegashooyinka ku saabsan cudurrada galmada lagu kala qaado
  • Diridda farriimo loo diro shakhsi kasta oo ay ku jiraan weerarrada soo socda marka lala beegsanayo shakhsi ama koox shakhsiyaad ah oo ku jira taxanaha
    • Habaar qof lala beegsado oo lagu beegsanayo shakhsi ama koox shakhsiyaad ah oo ku jira taxanaha
    • Ugu baaqidda dhimasho, cudur halis ah, naafonimo, ama waxyeello jireed oo lagu beegsanayo shakhsi ama koox shakhsiyaad ah oo ku jira taxanaha
Bartilmaameedsiga shakhsi kale oo gaar ah, ama qof caan ah oo aan qaangaarin, iyadoo lagu sameynayo:
  • Ugu baaqidda dhimasho ama cudur halis ah ama naafonimo
  • Sheegashooyin ku saabsan hawsha galmada ama cudurrada galmada lagu kala qaado
  • Bogagga ama Kooxaha loo sameeyay in lagu weeraro:
    • Habaar qof lala beegsado
    • Sharaxaadaha jireed ee darnaanta sare leh
    • Sheegashooyinka ku saabsan aqoonsiga diinta ama cayda diinta
    • Muujinta xaqiraada ama yaqyaqsiga
Bartilmaameedsiga dadka caanka ah adiga oo si ula kac ah u kashifaya:
  • Loogu talagalay dadka waaweyn
    • Ugu baaqidda dhimasho ama cudur halis ah ama naafonimo
    • Bayaanno muujinaya ujeeddo ah in lagu lug yeesho hawl galmo ama u doodista ku lug yeelashada hawl galmo
    • Sheegashooyinka ku saabsan cudurrada galmada lagu kala qaado
  • Loogu talagalay carruurta aan qaangaarin
    • Isbarbardhigga qofka iyo xayawaanka ama cayayaanka dhaqan ahaan loo arko inay maskax ahaan ama jir ahaan ka hooseeyaan, ama shay aan noolayn (“sac”, “daanyeer”, “baradho”)
    • Nuxurka loo habeeyey si loo iftiimiyo, loo goobaabo, ama haddii kale si taban u soo jiito dareenka sifooyin jireed oo gaar ah (sanka, dhegta, iwm.)
Bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah:
  • Isbarbardhigga qofka iyo xayawaanka ama cayayaanka dhaqan ahaan loo arko inay maskax ahaan ama jir ahaan ka hooseeyaan, ama shay aan noolayn (“sac”, “daanyeer”, “baradho”)
  • Nuxurka loo habeeyey si loo iftiimiyo, loo goobaabo, ama haddii kale si taban u soo jiito dareenka sifooyin jireed oo gaar ah (sanka, dhegta, iwm.)
  • Weerarrada lagu sameeyo sharraxaadaha jireed ee taban ee darnaanta sare leh
  • Nuxurka ku qiimeeya shakhsiyaadka muuqaalkooda jireed ama shakhsiyaddooda
  • Nuxur muujinaya dadka kale xilliga ama isla markiiba ka dib caadada, kaadida, matagga, ama saxarada, halka macnaha guud uu sii bahdilayo qofka ama uu muujinayo karaahiyo
  • Xoog sheegsiga jireed halka macnaha guud uu sii bahdilayo qofka
  • Marka lagu daro kuwa kore, weerarrada ka dhaca Bogagga ama Kooxaha:
    • Sheegashooyinka ku saabsan dabeecad ama karti xun
    • Xoogsheegsiga qofka laftiisa; Kaliya haddii Shaygu bartilmaameedsado in ka badan 1 qof oo gaar ah
Bartilmaameedsiga dadka waaweyn ee gaarka ah (kuwaas oo ay tahay inay iskood u soo wargeliyaan) ama carruurta gaarka ah ee aan qaangaarin iyadoo lagu sameynayo:
  • Habaar qof lala beegsado
  • Sheegashooyinka ku saabsan xiriirka jacaylka, jihada galmada ama aqoonsiga jinsiga
  • Nuxurka su’aal gelinaya nadaafadda
  • Isku dubbaridka, u doodista, ama dhiirrigelinta ka reebidda
  • Sheegashooyinka ku saabsan dabeecad ama karti xun, marka laga reebo marka ay khusayso eedeymaha dambiyada ee loo jeediyo dadka waaweyn
  • Muujinta quudhsiga ama yaqyaqsiga, marka laga reebo macnaha guud ee eedeymaha dambiyada ee ka dhanka ah dadka waaweyn
Bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah ee aan qaangaarin:
  • Eedeymaha ku saabsan fal dambiyeed ama dhaqan sharci-darro ah
  • Muuqaallada xoogsheegashada jireed ama rabshadaha ka dhanka ah carruurta aan qaangaarin ee ku jira xaalad dagaal, laguna wadaago si aan loo cambaareyn
Bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah (kuwaas oo ay tahay inay iskood u soo wargeliyaan) iyadoo lagu sameeyo:
  • Xoogsheegsiga qofka laftiisa
  • Sawirrada la farageliyey ee aan la rabin
  • Isbarbardhigga shakhsiyaadka kale ee dadweynaha, khayaaliga ah ama gaarka ah iyadoo lagu salaynayo muuqaalka jirka
  • Sheegashooyinka ku saabsan aqoonsiga diinta ama cayda diinta, marka laga reebo dalalka khatarta ku jira halka ay tahay in lagu dabaqo xeerka rabshadaha iyo kicinta
  • Isbarbardhigga xayawaanka ama cayayaanka aan dhaqan ahaan loo arkin inay maskax ahaan ama jir ahaan ka hooseeyaan (“shabeel”, “libaax”)
  • Darnaanta hoose lehDhexdhexaad ah ama togansharaxaadaha jireed
  • Sheegashooyin aan tabanayn oo ku saabsan dabeecadda ama kartida
  • Xadgudub kasta oo xoog sheegsi ama dhibaateyn ah, marka loo wadaago xaalad kalgacal leh
  • Ku weeraridda ereyo sharaf-dhac ah oo la xiriira hawl la’aanta galmada
Nuxurka soo socda, waxaan ku darnay shaashad digniin ah si ay dadku uga warqabaan in nuxurku laga yaabo inuu dhibsado:
Muuqaallada xoog sheegsiga jireed ama rabshadaha ka dhanka ah carruurta aan qaangaarin ee xaalad dagaal lagu wadaago qoraal cambaareynaya
Ha samayn:
Si isdaba joog ah ula xiriir hal qof inkastoo qofkaasi si cad u doonayo oo uu tallaabo u qaaday inuu ka hortago xiriirkaas
Si isdaba joog ah ula xiriir tiro badan oo dad ah iyaga oo aan hore loo codsan
Si xaasidnimo leh qof kasta u bartilmaameedso adigoo:
  • U weeraridda iyaga iyadoo lagu salaynayo inay yihiin dhibbane weerar galmo, ka faa'iidaysi galmo, ama xadgudub guri
  • Ugu baaqidda qof gaar ah ama koox dad ah inay is-dhaawacaan ama is-dilaan
  • Ku weeraridda iyaga ereyo sharaf-dhac ah oo la xiriira hawsha galmada (tusaale: dhillo, shaqbo)
  • Boosti-gareynta nuxur ku saabsan masiibo rabshado wata, ama dhibbanayaasha masiibooyinka rabshadaha wata, kaas oo ay ku jiraan sheegashooyin ah in masiibo rabshado wata aysan dhicin
  • Boosti-gareynta nuxur ku saabsan dhibbanayaasha ama kuwa ka badbaaday masiibooyinka rabshadaha wata iyadoo lagu xusayo magac ama sawir, iyadoo lagu sheeganayo inay yihiin
    • Matalaya/iska dhigaya inuu yahay dhibbane dhacdo
    • Haddii kale lagu siiyay lacag ama loo shaqaaleysiiyay si dadka looga marin habaabiyo doorkooda dhacdada
  • Ku hanjab inaad shaacinayso lambarka taleefoonka gaarka ah, cinwaanka deegaanka, ama cinwaanka iimaylka ee qofka
  • Sameynta ama ku boosti-gareynta nuxur Bogag ama Kooxo loogu talagalay in lagu weeraro shakhsi(yaad) iyadoo la adeegsanayo, tusaale ahaan:
    • Ugu baaqidda dhimasho ama cudur halis ah ama naafonimo
    • Samaynta bayaanno muujinaya ujeeddada u doodista in lagu lug yeesho hawl galmo
    • Sheegashooyinka ku saabsan cudurrada galmada lagu kala qaado
  • U dirista farriimo shakhsi kasta oo ay ku jiraan
    • Habaar qof lala beegsado oo lagu beegsanayo shakhsi ama koox shakhsiyaad ah oo ku jira taxanaha
    • Ugu baaqidda dhimasho, cudur halis ah, naafonimo, ama waxyeello jireed oo lagu beegsanayo shakhsi ama koox shakhsiyaad ah oo ku jira taxanaha
Bartilmaameedsiga shakhsi kale oo gaar ah, ama qof caan ah oo aan qaangaarin, iyadoo lagu sameynayo:
  • Ugu baaqidda dhimasho ama cudur halis ah ama naafonimo
  • Sheegashooyin ku saabsan hawsha galmada ama cudurrada galmada lagu kala qaado
  • Bogagga ama Kooxaha loo sameeyay in lagu weeraro:
    • Habaar qof lala beegsado
    • Sharaxaadaha jireed ee darnaanta sare leh
    • Sheegashooyinka ku saabsan aqoonsiga diinta ama cayda diinta
    • Muujinta xaqiraada ama yaqyaqsiga
Bartilmaameedsiga dadka caanka ah adiga oo si ula kac ah u kashifaya:
  • Loogu talagalay dadka waaweyn
    • Ugu baaqidda dhimasho ama cudur halis ah ama naafonimo
    • Bayaanno muujinaya ujeeddo ah in lagu lug yeesho hawl galmo ama u doodista ku lug yeelashada hawl galmo
    • Sheegashooyinka ku saabsan cudurrada galmada lagu kala qaado
  • Loogu talagalay carruurta aan qaangaarin
    • Isbarbardhigga qofka iyo xayawaanka ama cayayaanka dhaqan ahaan loo arko inay maskax ahaan ama jir ahaan ka hooseeyaan, ama shay aan noolayn (“sac”, “daanyeer”, “baradho”)
    • Nuxurka loo habeeyey si loo iftiimiyo, loo goobaabo, ama haddii kale si taban u soo jiito dareenka sifooyin jireed oo gaar ah (sanka, dhegta, iwm.)
Bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah:
  • Isbarbardhigga qofka iyo xayawaanka ama cayayaanka dhaqan ahaan loo arko inay maskax ahaan ama jir ahaan ka hooseeyaan, ama shay aan noolayn (“sac”, “daanyeer”, “baradho”)
  • Nuxurka loo habeeyey si loo iftiimiyo, loo goobaabo, ama haddii kale si taban u soo jiito dareenka sifooyin jireed oo gaar ah (sanka, dhegta, iwm.)
  • Weerarrada iyada oo loo marayo sharraxaadaha jireed ee taban
  • Nuxurka ku qiimeeya shakhsiyaadka muuqaalkooda jireed ama shakhsiyaddooda
  • Nuxur muujinaya dadka kale xilliga ama isla markiiba ka dib caadada, kaadida, matagga, ama saxarada, halka macnaha guud uu sii bahdilayo qofka ama uu muujinayo karaahiyo
  • Xoog sheegsiga jireed halka macnaha guud uu sii bahdilayo qofka
  • Marka lagu daro kuwa kore, weerarrada ka dhaca Bogagga ama Kooxaha:
    • Sheegashooyinka ku saabsan dabeecad ama karti xun
    • Xoogsheegsiga qofka laftiisa; Kaliya haddii Shaygu bartilmaameedsado in ka badan 1 qof oo gaar ah
Bartilmaameedsiga dadka waaweyn ee gaarka ah (kuwaas oo ay tahay inay iskood u soo wargeliyaan) ama carruurta gaarka ah ee aan qaangaarin iyadoo lagu sameynayo:
  • Habaar qof lala beegsado
  • Sheegashooyinka ku saabsan xiriirka jacaylka, jihada galmada ama aqoonsiga jinsiga
  • Nuxurka su’aal gelinaya nadaafadda
  • Isku dubbaridka, u doodista, ama dhiirrigelinta ka reebidda
  • Sheegashooyinka ku saabsan dabeecad ama karti xun, marka laga reebo marka ay khusayso eedeymaha dambiyada ee loo jeediyo dadka waaweyn
  • Muujinta quudhsiga ama yaqyaqsiga, marka laga reebo macnaha guud ee eedeymaha dambiyada ee ka dhanka ah dadka waaweyn
Bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah ee aan qaangaarin:
  • Eedeymaha ku saabsan fal dambiyeed ama dhaqan sharci-darro ah
  • Muuqaallada xoogsheegashada jireed ama rabshadaha ka dhanka ah carruurta aan qaangaarin ee ku jira xaalad dagaal, laguna wadaago si aan loo cambaareyn
Bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah (kuwaas oo ay tahay inay iskood u soo wargeliyaan) iyadoo lagu sameeyo:
  • Xoogsheegsiga qofka laftiisa
  • Sawirrada la farageliyey ee aan la rabin
  • Isbarbardhigga shakhsiyaadka kale ee dadweynaha, khayaaliga ah ama gaarka ah iyadoo lagu salaynayo muuqaalka jirka
  • Sheegashooyinka ku saabsan aqoonsiga diinta ama cayda diinta, marka laga reebo dalalka khatarta ku jira halka ay tahay in lagu dabaqo xeerka rabshadaha iyo kicinta
  • Isbarbardhigga xayawaanka ama cayayaanka aan dhaqan ahaan loo arkin inay maskax ahaan ama jir ahaan ka hooseeyaan (“shabeel”, “libaax”)
  • Sharaxaadaha jireed ee darnaanta hoose leh
  • Sheegashooyin aan tabanayn oo ku saabsan dabeecadda ama kartida
  • Xadgudub kasta oo xoog sheegsi ama dhibaateyn ah, marka loo wadaago xaalad kalgacal leh
  • Ku weeraridda ereyo sharaf-dhac ah oo la xiriira hawl la’aanta galmada
Nuxurka soo socda, waxaan ku darnay shaashad digniin ah si ay dadku uga warqabaan in nuxurku laga yaabo inuu dhibsado:
Muuqaallada xoog sheegsiga jireed ama rabshadaha ka dhanka ah carruurta aan qaangaarin ee xaalad dagaal lagu wadaago qoraal cambaareynaya
Qaybta 9: Xoogsheegashada iyo Dhibaateynta (Cusub):
Horay, Xeerarka Bulshada waxaa ku jiray qaybo kala duwan oo loogu talagalay xoogsheegashada iyo dhibaateynta. Kala duwanaanshaha ayaa dadka ku jahwareeray, gaar ahaan dhibbanayaasha xoogsheegashada iyo/ama dhibaateynta. Taasi waa sababta aan u doorannay inaan isku darno labada xeer, annagoo ballaarinayna baaxaddooda si aan ugu darno ilaalin dheeraad ah dadka caanka ah. Waxaan sii wadnaa inaan kala saarno shakhsiyaadka dadweynaha iyo shakhsiyaadka gaarka ah, sababtoo ah waxaan u malaynaynaa inay muhiim tahay in la oggolaado doodaha, kuwaas oo inta badan ay ku jiraan faallooyin dhaliil ah oo ku saabsan dadka lagu soo bandhigo wararka ama leh dhagaystayaal dadweyne oo badan. Si kastaba ha ahaatee, wixii hadda ka dambeeya, dadka caanka ah waxaan ka saari doonnaa weerarrada daran iyo sidoo kale weerarrada qaarkood ee qofka caanka ah si toos ah loogu calaamadeeyo boostiga ama faallada.
Ujeeddada Xeerka
Xoogsheegashada iyo dhibaateyntu waxay ka dhacaan meelo badan, waxayna u dhacaan qaabab badan oo kala duwan, laga bilaabo samaynta hanjabaado ilaa shaacinta macluumaad lagu aqoonsan karo qofka, dirista farriimo hanjabaad ah, iyo samaynta xiriir xaasidnimo leh oo aan la rabin. Uma dulqaadanayno dhaqanka noocan ah sababtoo ah wuxuu dadka ka hor istaagayaa inay Facebook-ga ku dareemaan ammaan iyo ixtiraam.
Waxaan u kala saarnaa dadka kuwa bulshada ka dhex muuqda iyo shakhsiyaadka gaarka ah sababtoo ah waxaan rabnaa inaan oggolaano doodaha, taas oo inta badan ku jirta faallooyinka naqdinta ee dadka kuwaas oo lagu soo bandhigay wararka ama kuwa leh dhagaystayaal dadwayne oo badan. Wixii ku saabsan dadka caanka ah, waxaan ka saarnaa weerarrada daran iyo sidoo kale weerarrada qaarkood ee qofka caanka ah si toos ah loogu calaamadeeyo boostiga ama faallada. Wixii ku saabsan shakhsiyaadka gaarka ah, ilaalintayadu way ka sii fog tahay: waxaan ka saarnaa nuxurka loogu talagalay in lagu bahdilo ama lagu ceebeeyo, oo ay ku jiraan, tusaale ahaan, sheegashooyinka ku saabsan hawlaha galmada shakhsi ahaaneed ee qof. Waxaan aqoonsannahay in xoogsheegashada iyo dhibaateyntu ay saameyn shucuureed oo weyn ku yeelan karaan carruurta aan qaangaarin, waana sababta xeerarkeenna u siiyaan ilaalin dheeraad ah isticmaalayaasha da'doodu u dhaxayso 13 iyo 18.
Waxaan aqoonsannahay in xoogsheegashada iyo dhibaateyntu ay saameyn shucuureed oo weyn ku yeelan karaan carruurta aan qaangaarin, waana sababta xeerarkeenna u siiyaan ilaalin dheeraad ah isticmaalayaasha da’doodu u dhaxayso 13 iyo 18. Xaaladaha qaarkood, waxaan u baahannahay in qofku isagu soo wargeliyo sababtoo ah waxay naga caawineysaa inaan fahanno in qofka la beegsaday uu dareemayo xoogsheegasho ama dhibaateyn. Marka laga soo tago soo wargelinta hab-dhaqanka iyo nuxurka noocaas ah, waxaan ku dhiirrigelinnaa dadka inay isticmaalaan qalabyada laga heli karo Facebook-ga si ay uga caawiyaan ka hortagga.
Waxaan sidoo kale leenahay Xarunta Ka Hortagga Xoogsheegashada, oo ah agab loogu talagalay dhalinta, waalidiinta, iyo barayaasha raadinaya taageero ku saabsan arrimaha la xiriira xoogsheegashada iyo khilaafyada kale. Waxay bixisaa hagitaan tallaabo-tallaabo ah, oo ay ku jiraan macluumaad ku saabsan sida loo bilaabo wada-sheekaysiyada muhiimka ah ee ku saabsan xoogsheegashada.
Ha samayn:
Si isdaba joog ah ula xiriir hal qof inkastoo qofkaasi si cad u doonayo oo uu tallaabo u qaaday inuu ka hortago xiriirkaas
Si isdaba joog ah ula xiriir tiro badan oo dad ah iyaga oo aan hore loo codsan:
Si xaasidnimo leh qof kasta u bartilmaameedso adigoo:
  • U weeraridda iyaga iyadoo lagu salaynayo inay yihiin dhibbane weerar galmo, ka faa'iidaysi galmo, ama xadgudub guri
  • Ugu baaqidda qof gaar ah ama koox dad ah inay is-dhaawacaan ama is-dilaan
  • Ku weeraridda iyaga ereyo sharaf-dhac ah oo la xiriira hawsha galmada (tusaale: dhillo, shaqbo).
  • Boosti-gareynta nuxur ku saabsan masiibo rabshado wata, ama dhibbanayaasha masiibooyinka rabshadaha wata, kaas oo ay ku jiraan sheegashooyin ah in masiibo rabshado wata aysan dhicin
  • Boosti-gareynta nuxur ku saabsan dhibbanayaasha ama kuwa ka badbaaday masiibooyinka rabshadaha wata iyadoo lagu xusayo magac ama sawir, iyadoo lagu sheeganayo inay yihiin
    • Matalaya/iska dhigaya inuu yahay dhibbane dhacdo
    • Haddii kale lagu siiyay lacag ama loo shaqaaleysiiyay si dadka looga marin habaabiyo doorkooda dhacdada
  • Sameynta ama ku boosti-gareynta nuxur Bogag ama Kooxo loogu talagalay in lagu weeraro shakhsi(yaad) iyadoo la adeegsanayo, tusaale ahaan:
    • Ugu baaqidda dhimasho ama cudur halis ah ama naafonimo
    • Samaynta bayaanno muujinaya ujeeddada u doodista in lagu lug yeesho hawl galmo
    • Sheegashooyinka ku saabsan cudurrada galmada lagu kala qaado
  • U dirista farriimo shakhsi kasta oo ay ku jiraan
    • Habaar qof lala beegsado oo lagu beegsanayo shakhsi ama koox shakhsiyaad ah oo ku jira taxanaha
    • Ugu baaqidda dhimasho, cudur halis ah, naafonimo, ama waxyeello jireed oo lagu beegsanayo shakhsi ama koox shakhsiyaad ah oo ku jira taxanaha
Bartilmaameedsiga shakhsi kale oo gaar ah, ama qof caan ah oo aan qaangaarin, iyadoo lagu sameynayo:
  • Ugu baaqidda dhimasho ama cudur halis ah ama naafonimo
  • Sheegashooyin ku saabsan hawsha galmada ama cudurrada galmada lagu kala qaado
  • Bogagga ama Kooxaha loo sameeyay in lagu weeraro:
    • Habaar qof lala beegsado
    • Sharaxaadaha jireed ee darnaanta sare leh
    • Sheegashooyinka ku saabsan aqoonsiga diinta ama cayda diinta
    • Muujinta xaqiraada ama yaqyaqsiga
Bartilmaameedsiga dadka caanka ah adiga oo si ula kac ah u kashifaya:
  • Loogu talagalay dadka waaweyn
    • Ugu baaqidda dhimasho ama cudur halis ah ama naafonimo
    • Bayaanno muujinaya ujeeddo ah in lagu lug yeesho hawl galmo ama u doodista ku lug yeelashada hawl galmo
    • Sheegashooyinka ku saabsan cudurrada galmada lagu kala qaado
  • Loogu talagalay carruurta aan qaangaarin
    • Isbarbardhigga qofka iyo xayawaanka ama cayayaanka dhaqan ahaan loo arko inay maskax ahaan ama jir ahaan ka hooseeyaan, ama shay aan noolayn (“sac”, “daanyeer”, “baradho”)
    • Nuxurka loo habeeyey si loo iftiimiyo, loo goobaabo, ama haddii kale si taban u soo jiito dareenka sifooyin jireed oo gaar ah (sanka, dhegta, iwm.)
Bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah:
  • Isbarbardhigga qofka iyo xayawaanka ama cayayaanka dhaqan ahaan loo arko inay maskax ahaan ama jir ahaan ka hooseeyaan, ama shay aan noolayn (“sac”, “daanyeer”, “baradho”)
  • Nuxurka loo habeeyey si loo iftiimiyo, loo goobaabo, ama haddii kale si taban u soo jiito dareenka sifooyin jireed oo gaar ah (sanka, dhegta, iwm.)
  • Weerarrada lagu sameeyo sharaxaadaha jireed ee darnaanta sare leh
  • Nuxurka ku qiimeeya shakhsiyaadka muuqaalkooda jireed ama shakhsiyaddooda
  • Nuxur muujinaya dadka kale xilliga ama isla markiiba ka dib caadada, kaadida, matagga, ama saxarada, halka macnaha guud uu sii bahdilayo qofka ama uu muujinayo karaahiyo
  • Xoog sheegsiga jireed halka macnaha guud uu sii bahdilayo qofka
  • Marka lagu daro kuwa kore, weerarrada ka dhaca Bogagga ama Kooxaha:
    • Sheegashooyinka ku saabsan dabeecad ama karti xun
    • Xoogsheegsiga qofka laftiisa; Kaliya haddii Shaygu bartilmaameedsado in ka badan 1 qof oo gaar ah
Bartilmaameedsiga dadka waaweyn ee gaarka ah (kuwaas oo ay tahay inay iskood u soo wargeliyaan) ama carruurta gaarka ah ee aan qaangaarin iyadoo lagu sameynayo:
  • Habaar qof lala beegsado
  • Sheegashooyinka ku saabsan xiriirka jacaylka, jihada galmada ama aqoonsiga jinsiga
  • Nuxurka su’aal gelinaya nadaafadda
  • Isku dubbaridka, u doodista, ama dhiirrigelinta ka reebidda
  • Sheegashooyinka ku saabsan dabeecad ama karti xun, marka laga reebo marka ay khusayso eedeymaha dambiyada ee loo jeediyo dadka waaweyn
  • Muujinta quudhsiga ama yaqyaqsiga, marka laga reebo macnaha guud ee eedeymaha dambiyada ee ka dhanka ah dadka waaweyn
Bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah ee aan qaangaarin:
  • Eedeymaha ku saabsan fal dambiyeed ama dhaqan sharci-darro ah
  • Muuqaallada xoogsheegashada jireed ama rabshadaha ka dhanka ah carruurta aan qaangaarin ee ku jira xaalad dagaal, laguna wadaago si aan loo cambaareyn
Bartilmaameedsiga shakhsiyaadka gaarka ah (kuwaas oo ay tahay inay iskood u soo wargeliyaan) iyadoo lagu sameeyo:
  • Xoogsheegsiga qofka laftiisa
  • Sawirrada la farageliyey ee aan la rabin
  • Isbarbardhigga shakhsiyaadka kale ee dadweynaha, khayaaliga ah ama gaarka ah iyadoo lagu salaynayo muuqaalka jirka
  • Sheegashooyinka ku saabsan aqoonsiga diinta ama cayda diinta, marka laga reebo dalalka khatarta ku jira halka ay tahay in lagu dabaqo xeerka rabshadaha iyo kicinta
  • Isbarbardhigga xayawaanka ama cayayaanka aan dhaqan ahaan loo arkin inay maskax ahaan ama jir ahaan ka hooseeyaan (“shabeel”, “libaax”)
  • Sharaxaadaha jireed ee darnaanta hoose leh
  • Sheegashooyin aan tabanayn oo ku saabsan dabeecadda ama kartida
  • Xadgudub kasta oo xoog sheegsi ama dhibaateyn ah, marka loo wadaago xaalad kalgacal leh
  • Ku weeraridda ereyo sharaf-dhac ah oo la xiriira hawl la’aanta galmada
Nuxurka soo socda, waxaan ku darnay shaashad digniin ah si ay dadku uga warqabaan in nuxurku laga yaabo inuu dhibsado:
Muuqaallada xoog sheegsiga jireed ama rabshadaha ka dhanka ah carruurta aan qaangaarin ee xaalad dagaal lagu wadaago qoraal cambaareynaya
Qaybtii Hore ee 9-aad: Xoogsheegashada
Maajo 2019, waxaan isku darnay xeerarkeenna xoogsheegashada iyo dhibaateynta. Ujeeddooyin macluumaad awgood, waxaan haynay qoraalka xeerarka xoogsheegashada iyo dhibaateynta sidii ay u qornaayeen ka hor inta aan la isku darin, laakiin fadlan ogow in qaybahan lagu beddelay.
Ujeeddada Xeerka
Xoogsheegashadu waxay ka dhacdaa meelo badan, waxayna u dhacdaa qaabab badan oo kala duwan, laga bilaabo samaynta hadallo hoos u dhigaya dabeecadda qofka ilaa boostigaraynta sawirro aan habboonayn iyo u hanjabaadda qof. Uma dulqaadanayno xoogsheegashada Facebook-ga sababtoo ah waxaan rabnaa in xubnaha bulshadeenna ay dareemaan ammaan iyo ixtiraam.
Waxaan ka saari doonnaa nuxurka si ula kac ah u bartilmaameedsada shakhsiyaadka gaarka ah iyadoo ujeeddadu tahay in lagu bahdilo ama lagu ceebeeyo. Waxaan aqoonsannahay in xoogsheegashadu ay si gaar ah waxyeello ugu yeelan karto carruurta aan qaangaarin, xeerarkeenna waxay carruurta aan qaangaarin siiyaan ilaalin dheeraad ah sababtoo ah aad bay ugu nugul yihiin oo si fudud ayay u saameyn kartaa xoogsheegashada internetka. Xaaladaha qaarkood, waxaan uga baahanahay shakhsiga bartilmaameedka u ah xoogsheegashada inuu nagu soo wargeliyo nuxurka ka hor inta aanan ka saarin.
Xeerarkayaga xoogsheegashada ma khuseeyaan dadka caanka ah sababtoo ah waxaan rabnaa inaan oggolaanno doodaha, kuwaas oo inta badan ay ku jiraan doodaha dhaliisha ah ee ku saabsan dadka lagu soo bandhigo wararka ama leh dhagaystayaal dadweyne oo badan. Doodaha dadka caanka ah, si kastaba ha ahaatee, waa inay u hoggaansamaan Xeerarkeena Bulshada, waxaanan ka saari doonnaa nuxurka ku saabsan dadka caanka ah ee ku xadgudbaya xeerarka kale, oo ay ku jiraan hadalka nacaybka ama hanjabaadaha la rumaysan karo.
Xarunteena Ka Hortagga Xoogsheegashada waa agab loogu talagalay dhalinta, waalidiinta, iyo barayaasha raadinaya taageero ku saabsan arrimaha la xiriira xoogsheegashada iyo khilaafyada kale. Waxay bixisaa hagitaan tallaabo-tallaabo ah, oo ay ku jiraan sida loo bilaabo wada-sheekaysiyada muhiimka ah ee loogu talagalay dadka la xoogsheegto, waalidiinta leh carruur la xoogsheegto ama lagu eedeeyo xoogsheegasho, iyo barayaasha leh arday ku lug leh xoogsheegasho.
Ha boosti-gareyn:
Nuxur ku saabsan shakhsi kale oo gaar ah oo ka tarjumaya
  • Sheegashooyinka ku saabsan hawsha galmada
  • Sharaf-dhacDarnaan sare sharaxaadaha jireed 1
  • Ku kala sarreysiinta shakhsiyaadka muuqaalka jireed ama shakhsiyadda2
  • Hanjabaadaha taabashada galmo ee aan oggolaansho lagu salayn
  • Qoraalka galmada ah ee bartilmaameedsanaya shakhsi kale
  • Ku weeraridda ereyo sharaf-dhac ah oo la xiriira galmada (tusaale: dhillo, shaqbo)3
  • Shakhsi ku jira xaalad loogu talagalay in lagu bahdilo, tusaale ahaan, isagoo caado ka socoto, kaadinaya, matagaya, ama saxaroonaya
  • Xoog sheegsiga jireed halka macnaha guud uu sii bahdilayo qofka
  • Isbarbardhigga xayawaanka dhaqan ahaan loo arko inay maskax ahaan ama jir ahaan ka hooseeyaan ama shay aan noolayn
Nuxur la farageliyey si loo bartilmaameedsado loona bahdilo shakhsi, oo ay ku jiraan in la iftiimiyo sifaha jirka oo gaar ah ama lagu hanjabo rabshad qoraal ama sawir ahaan
Nuxur qeexaya shakhsi inuu yahay bartilmaameedka
  • Bayaanada muujinaya ujeeddo ah in rabshad la geysto
  • Baaqyada ku aaddan falal rabshado ah
  • Bayaanno u doodaya rabshadaha
  • Bayaannada rabshadaha ee muujinaya hammi ama shuruud.
  • Xoogsheegashada jireed
  • Sheegashooyinka ku saabsan aqoonsiga diinta ama cayda diinta4
Intaa waxaa dheer, waxaa laga yaabaa inaan ka saarno Bogagga ama Kooxaha loogu talagalay in lagu weeraro shakhsiyaad, tusaale ahaan
  • Habaarka qof ama shakhsiyaad
  • Sheegashooyinka ku saabsan dabeecad xun
  • Sheegashooyinka ku saabsan karti xun
  • Sheegashooyinka ku saabsan cayda diinta5
  • U muuqashada inuu yahay qofka koowaad, laakiin dhab ahaantii uu boosti gareeyay shakhsi ka duwan qofka la tixraacay, isla markaana uu bartilmaameedsanayo in ka badan hal shakhsi6
Waxaan sidoo kale ka saarnaa nuxurka bartilmaameedsanaya carruurta marka uu ku jiro
  • Habaarka
  • Sheegashooyinka ku saabsan xiriirka jacaylka ama jihada galmada
  • Eedeymaha ku saabsan fal dambiyeed ama dhaqan sharci-darro ah
  • Isku dubbaridka, u doodista, ama dhiirrigelinta ka reebidda
  • Sheegashooyinka dabeecadda xun
  • Sheegashooyinka ku saabsan karti xun7
  • Muujinta xaqiraada ama yaqyaqsiga
  • Ugu baaqidda dhimasho ama cudur halis ah ama naafonimo
  • Muuqaallada xoogsheegashada jireed ama rabshadaha ka dhanka ah carruurta aan qaangaarin ee xaalad dagaal lagu wadaago qoraal la'aan ama qoraal dhexdhexaad ah ama ammaanaya
Xaaladaha qaarkood, nuxurka waxaa lagu qoraa qofka koowaad, laakiin dhab ahaantii waxaa soo dhigay shakhsi ka duwan qofka lagu tixraacay nuxurka. Tani waxaa laga yaabaa in loo sameeyo si loo bartilmaameedsado qofka ku jira nuxurka iyadoo ujeeddadu tahay in la bahdilo ama la ceebeeyo. Waxaan saarnaa:
Nuxurka ay ku jiraan waxyaabaha soo socda oo uu soo wargeliyo shakhsi lagu muujiyey:8
  • Sheegashooyinka ku saabsan hawsha galmada
  • Isbarbardhigga xayawaanka dhaqan ahaan loo arko inay maskax ahaan ama jir ahaan ka hooseeyaan ama shay aan noolayn
  • Sharaf-dhacDarnaanta sare leh sharaxaadaha jireed 9
  • Ku kala sarreysiinta shakhsiyaadka muuqaalka jireed ama shakhsiyadda10
  • Habaarida qof
  • Sheegashooyinka ku saabsan xiriirka jacaylka ama jihada galmada
  • Sheegashooyinka ku saabsan dabeecad ama karti xun
Nuxurka soo socda, waxaan ku darnay shaashad digniin ah si ay dadku uga warqabaan in nuxurku laga yaabo inuu dhibsado:
Muuqaallada xoog sheegsiga jireed ama rabshadaha ka dhanka ah carruurta aan qaangaarin ee xaalad dagaal lagu wadaago qoraal cambaareynaya 11
Qaybtii Hore ee 10-aad: Dhibaateynta
Maayo 2019, waxaan isku darnay xeerarkeena xoogsheegashada iyo dhibaateynta. Ujeeddooyin macluumaad awgood, waxaan haynay qoraalka xeerarka xoogsheegashada iyo dhibaateynta sidii uu u qornaa ka hor inta aan la isku darin, laakiin fadlan ogow in qaybahan lagu beddelay.
Ujeeddada Xeerka
Uma dulqaadanayno dhibaateynta Facebook-ga. Waxaan rabnaa in dadku ay dareemaan ammaan si ay ula falgalaan oo xiriir ula sameeyaan bulshadooda. Xeerkeenna dhibaateynta wuxuu khuseeyaa shakhsiyaadka dadweynaha iyo shakhsiyaadka gaarka ah sababtoo ah waxaan rabnaa inaan ka hortagno xiriir aan loo baahnayn ama xaasidnimo leh oo ka dhaca madasha. Macnaha guud iyo ujeeddadu waa muhiim, waxaanan u oggolaanay dadka inay wadaagaan oo dib u wadaagaan boostiyada haddii ay caddahay in wax la wadaagay si loo cambaareeyo ama dareenka loogu jeediyo dhibaateynta. Marka laga soo tago soo wargelinta hab-dhaqanka iyo nuxurka noocaas ah, waxaan ku dhiirrigelinnaa dadka inay isticmaalaan qalabyada laga heli karo Facebook-ga si ay uga caawiyaan ka hortagga.
Ha samayn:
Si isdaba joog ah ula xiriir hal qof inkastoo qofkaasi si cad u doonayo oo uu tallaabo u qaaday inuu ka hortago xiriirkaas
Si isdaba joog ah ula xiriir tiro badan oo dad ah iyaga oo aan hore loo codsan:
U dirista farriimo shakhsi kasta oo ay ku jiraan
  • Habaar qof lala beegsado oo lagu beegsanayo shakhsi ama koox shakhsiyaad ah oo ku jira taxanaha 12
  • Ugu baaqidda dhimasho, cudur halis ah, naafonimo, ama waxyeello jireed oo lagu beegsanayo shakhsi ama koox shakhsiyaad ah oo ku jira taxanaha
  • Xadgudubyada xeerka xoogsheegashada
  • Sheegashooyinka in dhibbane masiibo rabshado wata uu been ka sheeganayo inuu yahay dhibbane, iska dhigayo ama jilayo inuu yahay dhibbane dhacdo la xaqiijiyey, ama haddii kale lacag loo siiyey ama loo shaqaaleysiiyey si uu dadka uga marin habaabiyo doorkiisa dhacdada, marka si toos ah loogu diro qof ka badbaaday iyo/ama xubin qoyska dhow ka tirsan oo ka mid ah qof ka badbaaday ama dhibbane
U dirista farriimo koox ay ku jiraan xadgudubyo ka dhan ah xeerka xoogsheegashada, iyada oo aan loo eegin in qofka la bartilmaameedsanayo uu yahay qof dadweyne ama qof gaar ah
Bartilmaameedsiga qof kasta si xaasidnimo leh, oo ay ku jiraan dadka caanka ah, iyadoo lagu sameynayo
  • U weeraridda iyaga iyadoo lagu salaynayo xaaladdooda ah dhibbane loo geystay weerar galmo ama ka faa’iidaysi galmo
  • Ugu hanjabidda ka qaybqaate kasta oo ku jira doodaha dadweynaha rabshad, iyadoo la isku dayayo in lagu cabsi geliyo ama lagu aamusiiyo
  • Ugu baaqidda qof gaar ah ama koox dad ah inay is-dhaawacaan ama is-dilaan
  • Ku weeraridda iyaga ereyo sharaf-dhac ah oo la xiriira hawsha galmada (tusaale: dhillo, shaqbo).13
Ugu hanjabidda ka qaybqaate kasta oo ku jira doodaha dadweynaha rabshad, iyadoo la isku dayayo in lagu cabsi geliyo ama lagu aamusiiyo14
Bartilmaameedsiga dhibbanayaasha ama dadka ka badbaaday masiibooyinka rabshadaha wata magac ahaan ama sawir ahaan, iyadoo la sheegayo inay yihiin
  • Been ka sheegashada inaad tahay dhibane dhacdo
  • Matalaya/iska dhigaya inuu yahay dhibbane dhacdo
  • Haddii kale lagu siiyay lacag ama loo shaqaaleysiiyay si dadka looga marin habaabiyo doorkooda dhacdada
Bartilmaameedsiga ilmo aan qaangaarin oo ah qof caan ah iyadoo lagu sameynayo: 15
  • Sheegashooyinka ku saabsan hawsha galmada ama cudurrada galmada lagu kala qaado
  • Nuxurka la farageliyey si loogu daro hanjabaado rabshad ah qoraal ama sawir ahaan (tusaale ahaan, ku darista bartilmaameed, fallaadho, ama qori madaxa lagu hayo)
  • Ugu baaqidda dhimasho ama cudur halis ah ama naafonimo
  • Bayaanada muujinaya ujeeddo ah in rabshad ama waxyeello darnaanta hoose leh loo geysto si qof loo aamusiiyo
  • Waxyaabaha loo sameeyay in lagu weeraro:
    • Habaar qof lala beegsado 16
    • Sharaf-dhacDarnaanta sare leh sharaxaadaha jireed 17
    • Sheegashooyinka ku saabsan cayda diinta
    • Muujinta xaqiraada
    • Muujinta yaqyaqsiga
Boostigaraynta nuxur ku saabsan qof kasta, oo ay ku jiraan qof caan ah, oo ka kooban magaca, sawirka ama muuqaalka qofka iyo: 18
  • Bayaannada muujinaya ujeeddo lagu geysto rabshad dhimasho keenta, ama
  • Baaqyada ku aaddan falal rabshado dhimasho keena, ama
  • Bayaannada u doodaya rabshad dhimasho keenta
1 La cusbooneysiiyay Agoosto 2018.
2 La cusbooneysiiyay Agoosto 2018.
3 La cusbooneysiiyay Noofeembar 2018.
4 La cusbooneysiiyay Maayo 2018.
5 La cusbooneysiiyay Maayo 2018.
6 La cusbooneysiiyay Maayo 2018.
7 La tirtiray Agoosto 2018.
8 Qaybta oo dhan, oo ku bilaabanaysa "Xaaladaha qaarkood, nuxurka waa lagu qoraa..." oo ku dhammaanaysa "Sheegashooyinka ku saabsan dabeecad ama karti xun," waxaa la tirtiray Maajo 2018.
9 La cusbooneysiiyay Agoosto 2018.
10 La cusbooneysiiyay Agoosto 2018.
11 La cusbooneysiiyay Agoosto 2018.
12 La cusbooneysiiyay Agoosto 2018.
13 La cusbooneysiiyay Nofeembar 2018.
14 La cusbooneysiiyay Maarso 2019 oo wata qoraalkan soo socda: "Ka dib toogashooyin wadareed oo naxdin leh oo ka dhacay Sandy Hook, CT iyo Parkland, FL, waxaan aragnay koror ku yimid nuxurka tixraacaya dhibbanayaasha iyo dadka ka badbaaday iyagoo ah beenaalayaal ama jilayaal iska dhigaya inay ku lug leeyihiin dhacdooyinka, ama diidaya in dhacdooyinku dhaceen. Tan iyo markaas, waxaan la shaqaynaynay ururrada u doodista si aan u fahanno qaababka ay sheegashooyinkani u dhacaan, waxaana ogaanay in inta badan dhibaateyntu ay qaadato qaab sheegashooyin ah in masiibo rabshado wata aysan dhicin. Si aan u ilaalinno dhibbanayaasha iyo dadka ka badbaaday, waxaan ballaarinnay xeerarkeenna dhibaateynta si ay uga hadlaan diidmooyinka noocaas ah."
15 Qaybta oo dhan, oo ku billaabanaysa "Bartilmaameedsiga canug aan qaangaarin..." oo ku dhammaanaysa "Muujinta yaqyaqsiga," oo lagu daray Maajo 2018.
16 La cusbooneysiiyay Agoosto 2018.
17 La cusbooneysiiyay Agoosto 2018.
18 Qaybta oo dhan, oo ku billaabanaysa "Boostigaraynta nuxur ku saabsan qof kasta..." oo ku dhammaanaysa "Bayaannada u doodaya rabshad dhimasho keenta," waxaa lagu daray Noofeembar 2018.
Adeegsiga isticmaalaha
Arag tusaalooyinka qaar ee ku saabsan sida dhaqangelinta ay ugu muuqato dadka Facebook-ga isticmaala, sida: qaabka ay kuugu muuqato in aad dacwo ka gudbiso wax aad u malaynayso inaysan ahayn inay ka sii mid ahaadaan Facebook-ga, in laguu sheego inaad ku xadgudubtay Xeerarka Bulshadeena iyo inaad aragto digniinta macluumaadka beenta ah oo dul saaranta nuxur gaar ah.
Xusuusin:Had iyo jeer waxaan sameynaa horumar, sidaa darteed waxa aad halkan ku aragto waxaa laga yaabaa in ay waxyar wixii hore ahaayeen marka la barbardhigo waxa aan hadda isticmaalno.
ADEEGSIGA ISTICMAALAHA
Dacweynta
WAAYO ARAGNIMADA ISTICMAALAHA
Ogeysiinta dacweeynta-boostiga
WAAYO ARAGNIMADA ISTICMAALAHA
Khibrada saarista nuxur ama koonto
WAAYO ARAGNIMADA ISTICMAALAHA
Digniinta macluumaadka beenta ah
Xogta
Eeg Warbixinta Dhaqangelinta Xeerarka Bulshada ee ugu dambeeyay
Dhaqangelinta
Waxaanu leennahay xeerar isku mid ah adduunka oo dhan, oo loogu talagalay qofkasta oo isticmaala Facebook-ga.
Kooxaha dib u eegista
Kooxdayada caalamiga ah oo ka badan 15,000 dib-u-eegayaal ah ayaa shaqeeya maalin kasta si ay dadka Facebook-ga isticmaala uga dhigaan kuwo ammaan ah.
Ka qeybgalka saamileyda
Khubarada dibadda, aqoonyahannada, Ururrada aan Faa'ido Doonka ahayn iyo xeer dejiyeyaasha ayaa gacan ka geysta wargelinta Xeerarka Bulshada ee Facebook-ga.
Caawimaad ka hel xoogsheegashada iyo dhibaataynta.
Baro waxa aad samayn karto haddii aad Facebook-ga ku aragto wax ka soo horjeeda Xeerarkeena Bulshada.
Booqo Xaruntayada Caawinta