Qodaawwan fi Tajaajiloota Daangeffaman
Ibsawwan bal'aa Imaammataa
DILBA JIJJIIRI
Har'a
22-Ado-2025
14-Cam-2025
27-Gur-2025
26-Gur-2025
26-Wax-2024
30-Sad-2023
27-Ado-2023
27-Elb-2023
22-Mud-2022
27-Onk-2022
23-Mud-2021
24-Sad-2021
30-Ful-2021
26-Hag-2021
29-Ado-2021
28-Ama-2021
24-Ful-2020
30-Ado-2020
22-Wax-2020
30-Elb-2020
30-Sad-2019
10-Onk-2019
24-Ful-2019
03-Ful-2019
30-Ado-2019
24-Ado-2019
01-Ado-2019
26-Elb-2019
20-Bit-2019
30-Sad-2018
31-Hag-2018
Sababa Imaammataa
Nageenya jabeessuuf akkasumas gochaalee miidhaa geessisuu danda'an dhorkuuf, yaalii namootni dhuunfaa, oomishtoonni, fi qinxaabdonni meeshaalee fi tajaajiloota tokko tokko hujeeffannoo keenya irratti bituuf, gurguruuf, kennuuf, dabarsuuf ykn daldaluuf gochan ni dhorkina. Jijjiirraa ykn gurgurtaa qoricha kamiyyuu kan fayyadama wantoota seeraan alaa imaammata keenya armaan gadii jalatti haguugame fiduu danda’u hin obsinu. Biriikii-fi-moortaariin akkasumas qanxabdoonni toorarraa tajaajiloota keenyaan alatti meeshaalee waraanaa, alkoolii, fi tamboo gurgurtaaf argamu beeksisuu malu, ta’ullee argamummaa qabiyyee kana namoota umuriin ga’eessa hin taaneef daangessina. Marii waa’ee gurgurtaa meeshaalee kanaa manneen daldalaa keessatti ykn daldaltoota onlaayinii irratti, jijjiirama dambiiwwan meeshaalee fi tajaajiloota imaammata kana keessatti uwwifaman leellisuu, fi itti fayyadama qoricha qorichaa haala wal’aansa fayyaa keessatti leellisuu ykn ilaallatu, marii miidhaa qaamaa ykn sammuu dabalatee, ni hayyamna.
Meeshaalee fi Tajaajiloonni daangeffaman gosoota armaan gadii of keessaa qabu:
- Qorichaa fi Faarmaasiitikaala
- Meeshaalee Waraanaa, Rasaasa, ykn Dhoo’aa
- Tamboo fi Oomishaalee Walqabatan
- Alkoolii
- Fayyaa fi Nageenya
- Qumaaraa Onlaayinii fi Taphoota
- Sanyiiwwan baduuf jiran fi eegumsa argatan (bineensota bosonaa fi biqiloota)
- Meeshaalee Seena Qabeessa
- Qodaawwan fi Meeshaalee Balaafamoo
- Kutaalee fi Dhangala'oo Qaamaa
Tokkoon tokkoo ramaddii armaan gaditti bal’inaan ibsameera.
Qorichaa fi Faarmaasiitikaala
Nuti hin hayyamnu:
Qorichoota balaa hamaa qaban (qoricha karaa sirrii hin taane fayyadamamuu, araada qabsiisuu danda’u, ykn balaa fayyaa hamaa wajjin walqabatu, kan ogeessaan hayyamamuun ol fudhachuu dabalatee; fkn., kokeeyinii fentanaayilii, herooyinii).
Qabiyyee kan:
- Qorichoota balaa hamaa qaban bituuf, gurguruuf, daldaluuf, daldalaaf qindeessuu, arjoomuu, kennuu yookaan gaafachuuf yaaluu.
- Qorichoota balaa hamaa qaban ofii isaaniin yookiin kara namoota biroo karaa qabiyyee suura warra irraa isaa bituu yookan daldaluu dhugoomsu.
- Fayyuu, wal’aansa, ykn gargaarsa biroo itti fayyadama ittisuuf osoo hin beeksifamin ykn osoo hin eerin itti fayyadama dhuunfaatti bobba’a. Qabiyyeen kun waa’ee qoricha balaa guddaa qabu hojjechuu ykn itti fayyadamuuf waan gaarii dubbachuu, itti fayyadama jajjabeessuu, qindeessuu ykn qajeelfama kennuu dhiisuu danda’a.
- Qorichoota balaa guddaa qaban qindeessu ykn beeksisu (kana jechuun keenya waa’ee isaa gaarii dubbata, itti fayyadama jajjabeessa, ykn qajeelfama itti fayyadama ykn hojjechuu kennu).
- Hubachiisa: Seera qabeessummaa isaa irratti falmuun ykn leellisuun ykn bu’aa saayinsawaa ykn yaala qoricha balaa guddaa qabu irratti mari’achuun ni hayyamama. Kunis oduu fi beeksisa tajaajila uummataa dabalata.
Qorichoota yaalaaf hin taane (qoricha ykn wantoota kaayyoo yaalaa yaadameef itti hin fayyadamne ykn of wallaaluu argachuuf itti fayyadaman - kunis keemikaalota dursaa ykn wantoota oomisha qorichoota kanaaf oolan dabalata.)
Qabiyyee kan:
- Qorichoota fayyaad hin taanee bituuf, gurguruuf, daldaluuf, daldalaaf qindeessuu, arjoomuu, kennuu yookaan gaafachuuf yaaluu.
- Poostarri qabiyyee isaa ofii isaaniitiin ykn karaa namoota birootiin qoricha yaalaa hin taane bitachuu, daldaluu ykn qindeessuun ni amana.
- Fayyuu, wal’aansa, ykn gargaarsa biroo itti fayyadama ittisuuf osoo hin beeksifamin ykn osoo hin eerin itti fayyadama dhuunfaatti bobba’a. Qabiyyeen kun waa’ee qoricha yaalaa hin taane hojjechuu ykn itti fayyadamuuf qajeelfama gaarii dubbachuu, itti fayyadamuu jajjabeessuu, qindeessuu ykn qajeelfama kennuu dhiisuu danda’a.
- Qorichoota yaalaaf hin taane qindeessu ykn beeksisu (kana jechuun keenya waa’ee isaa gaarii dubbata, itti fayyadama jajjabeessa, ykn qajeelfama itti fayyadama ykn hojjechuu kennu).
- Meeshaalee qorichaa yaalaaf hin taane gurguruuf ykn beeksisuuf yaalu.
- Meeshaa daldalaa qorichoota yaalaaf hin taane agarsiisan of keessaa qabu.
Qorichoota ajaja ogeessaq (qorichoota hoogganamuuf ajaja ogeessaa ykn ogeeyyii yaalaa barbaadan)
Qabiyyee kan:
- Yaalii qorichoota ajaja ogeessa fayyaatiin kennamu bitachuu, gurguruu ykn daldaluu yeroo alatti:
- Yeroo ga’eessota umuriin isaanii waggaa 18 fi isaa ol ta’e irratti daangeffamutti gatii talaallii halqara barnootaa ykn marii ifa ta’een tarreessuu.
- Yeroo ga’eessota umurii 18 fi isaa ol ta’aniif daangeffametti biizinasii daldala elektirooniksii eegumsa fayyaa seera qabeessa ta’een dirbaafamu geejjiba dhiyeessuu. Qabiyyeen kun ogeessa fayyaa hayyama qabu mariisisuuf ykn ajaja yaalaa seera qabeessa ta’e argachuuf ofirraa ittisaa qabaachuu qaba.
- Taatee rakkoo dinagdee, fayyaa, balaa hawaasaa ykn uumamaa keessatti malee, qoricha ajaja ogeessa fayyaatiin kennamu arjoomuuf ykn kennaa kennuuf yaalii gochuu.
- Yeroo qabiyyeen halqara yaalaa keessatti gatii, dhaqqabummaa ykn bu’a qabeessummaa qoricha ogeessaan ajajamu irratti mari’atuun alatti, qoricha ogeessaan ajajamu gaafatu.
- Hubachiisa: Seera qabeessummaaf falmuu ykn leellisuun ykn bu’aa saayinsii ykn yaalaa qoricha ajaja ogeessaa mari’achuun ni hayyamama. Kunis oduu fi beeksisa tajaajila uummataa dabalata.
Intiyoojinsii
- Qabiyyee intiyoojinsii bituuf, gurguruuf, daldaluuf, arjoomuuf, kennuuf carraaqu ykn gaafatu.
- Hubachiisa: Intiyoojinsii irratti falmii gaggeessuu ykn seera qabeessummaa isaa deeggaruu ykn bu’aa saayinsawaa ykn wal’aansaa isaa marii’achuun ni hayyamama.
Kaanaabis fi Oomishaalee Kaanaabis irraa Argaman
- Qabiyyee maruyaanaa fi oomishaalee THC ykn qaamolee sammuu si’eessuun walqabatan of keessaa qaban bitachuuf, gurguruuf, daldaluuf, arjoomuuf ykn kennaa gochuuf yaalu ykn gaafatu.
Qabiyyee itti aanuuf, ga’eessota umurii waggaa18 fi isaa oliif mul’annoo ni daangessina:
Intiyoojinsii
- Qabiyyee namni dhuunfaa fayyadamuusaa agarsiisu, fayyadama intiyoojinsii qindeessu ykn beeksisu (waa’ee isaa gaarii akka ta’e dubachuu jechuu keenya), ykn jajjabeessu.
- Yeroo kanneen armaan olii asoosama ykn galumsa galmee fiilmii keessatti raawwataman irraa kan hafe
Kaanaabis fi Oomishaalee Kaanaabis irraa Argaman
- Qabiyyee mariwaanaa fi oomishaalee THC ykn qaamolee sammuu si’eessuun walqabatan of keessaa qaban qindeessu ykn guddisu (kana jechuun keenya waa’ee isaa gaarii dubbatu, itti fayyadama jajjabeessu, ykn qajeelfama itti fayyadamuu ykn hojjechuuf kennu).
- Bakka yaaliin mariwaanaa fi oomishaalee THC ykn qaamolee sammuu si’eessuun walqabatan of keessaa qaban bitachuu, gurguruu ykn daldaluu hin jirretti qabiyyee daldalaan walqabatu kan raabsitoota mariwaanaan dirbaafame.
- Qabiyyee kaanaabidiyoolii liqimfamuu (CBD) ykn oomishaalee kanaabinooyidii wal fakkaatan bitachuu, gurguruu, daldaluu, arjoomuu, kennaa kennuuf ykn gaafachuuf yaalu.
- Qabiyyee kaanaabidiyoolii hin liqimfamne (CBD) ykn oomishaalee kanaabinooyidii wal fakkaatan bitachuu, gurguruu, daldaluu, arjoomuu, kennaa kennuuf ykn gaafachuuf yaalu.
- Qabiyyee kaanaabidiyoolii hin liqimfamne (CBD) ykn oomishaalee kanaabinooyidii wal fakkaatan waliin walqabatee himannaa dhukkubaa dhiyeessu.
- Qabiyyee meeshaalee qorichaa mariwaanaa agarsiisu.
Qorichoota Ajaja Ogeessaa
- Yeroo biizinasii daldalaa elektirooniksii eegumsa fayyaa seera qabeessa ta’een dirbaafamu dabalatee, qabiyyee halqara kamuu keessatti qoricha ajaja ogeessa fayyaa bitachuu, gurguruu ykn daldaluuf yaalu.
- Qabiyyee qoricha ajaja ogeessaan alaa bitachuu, gurguruu, daldaluu, arjoomuu, kennaa kennuu ykn gaafachuuf yaalu.
- Qabiyyee fudhannaa ykn fayyadama qorichoota ajaja ogeessaa of keessaa qabu.
Meeshaalee Waraanaa, Rasaasa, ykn Dhoo’aa
Kan hin hayyamne:
Qabiyyee kan:
- Meeshaa waraanaa, qaamota meeshaa waraanaa, rasaasota, dhoo’aa bituu, gurguruu, ykn daldaluu yaaluu yookaan waraana babal’isuuf yaala, yeroo kan ittaanuun alatti ta’e:
- kan maxxanfame Fuula, Garee ykn piroofaayilii Instagram kan dhaabbilee seera qabeessa qaamaan jiran bakka bu’u, daldala gurgurtaa, marsariitii, maqaa ykn dhaabbilee mootummaa dabalatee (fkn. kutaa poolisii, kutaa ibiddaa) ykn nama dhuunfaa qabiyyee seera qabeessa qaamaan jiran bakka bu’uun qooduun; fi mul’achuun ga’eessota umuriin isaanii waggaa 21 fi isaa ol ta’e qofaaf daangeffama.
- Meeshaa waraanaa, qaamota meeshaa waraanaa, rasaasota, dhohaa yookaan waraana babal’isuuf yaaluu yoo galumsa armaan gadiin maxxanfame irraan hafe:
- Meeshaalee waraanaa fi rasaasa arjoomuu, daldaluu ykn deebisanii bituu Fuula, Garee ykn piroofaayilii Instagram tiin kan dhaabbilee seera qabeessa qaamaan jiran bakka bu’u, daldala gurgurtaa, marsariitii, maqaa ykn dhaabbilee mootummaa dabalatee, ykn nama dhuunfaa qabiyyee seera qabeessa qaamaan jiran bakka bu’uun qooduun; fi mul’achuun ga’eessota umuriin isaanii waggaa 21 fi isaa ol ta’e qofaaf daangeffama.
- Araajii yookaan lootorii meeshaa waraanaa qaama seera qabeessaa, daldaloota qinxaaboo, dhaabbatoota mootummaan gargaaraman yookaan tola ooltota yookaan mateenya dhuunfaa kan gargaarsaa yookaan qaamaa xuubii fi mortaariidhaan seer-qabeessumma horan; fi mul’achuun ga’eessota umuriin isaanii waggaa 21 fi isaa ol ta’e qofaaf daangeffama.
- Meeshaa waraanaa, qaamota meeshaa waraanaa, rasaasaa, dhohaa yookaan olguddisa waraanaa gaafachuu.
- Yaaliin bitachuu, gurguruu, kennaa, jijjiiruu, dabarsuu, qindeessuu, waa’ee gaarii dubbachuu, itti fayyadama maxxansaa 3D ykn qajeelfama omishaa kompiitaraan gargaarame kan meeshaa waraanaa ykn kutaalee meeshaa waraanaa haala ykn poostara osoo hin ilaalin jajjabeessa ykn argachuuf carraa kennu.
- Meeshaalee jijjiirraa qawwee maashinii bitachuuf, gurguruuf, daldaluuf, arjoomuuf, kennaa, abbummaa gaafachuu ykn amanuu.
Qabiyyee itti aanuuf, ga’eessota umurii 21 fi isaa oliif mul’annoo ni daangessina:
Meeshaalee Waraanaa, Rasaasa, ykn Dhoo’aa
- Qabiyyeen seera dhaadhessa kuusa birikii fi mortaariin maxxanfame, qaamota, marsaariitiiwwan daldala qinxaaboo dabalatee, maqaawwan oomishaa yookaan dhaabbata mootummaa kan bituu, gurguruu, daldaluu, arjoomuu, kennuu ykn gaafatu (rasaasa yookaan caalbaasii dabalatee) meeshaa waraanaa, qaamota meeshaa waraanaa, rasaasota, dhohaa yookaan waraana jajjabeessuu dabalatee.
Qabiyyee armaan gadiif, ga’eessota umurii waggaa18 fi isaa oliif mul’annoo ni daangessina:
Meeshaalee qara qaban fi meeshaalee waraanaa biroo:
- Qabiyyee: meeshaalee qara qabaniifi meeshaa waraanaa biroo kamiyyuu (fkn, biiftuu barbarree ykn qubeelaa sibiilaa) bitachuuf, gurguruuf, daldaluuf, qindeessuuf, arjoomuuf, kennuuf ykn gaafachuuf yaalu.
- Qabiyyee waa’ee gaarii dubbatu, qajeelfama itti fayyadama kennu ykn itti fayyadama qawwee dhukaasaa, kutaalee qawwee, rasaasa, dhoo’aa, fooyya’iinsa ajjeechaa, ykn meeshaalee billaa qaban gamaaggama oomishaa keessatti jajjabeessu
- Dhiyeessii gurgurtaa fi beeksisa meeshaalee lubbuu hin qabne
Tamboo fi Oomishaalee Walqabatan
Kan hin hayyamne:
Qabiyyee kan:
- Oomishaalee tamboo/nikootiinii wajjin walqabatan, ykn oomishaalee tamboo xuuxuu fakkeessan, gosa hunda dabalatee “ENDS” Oomishaalee Sirna Geejjibaa Nikootiinii Elektirooniksii (fkn, sigaaraa elektirooniksii, veeppii, fi veeppii nikootinii irraa bilisa) bitachuuf, gurguruuf ykn daldaluuf yaaluu.
- Yeroo piroofaayilii Fuula, Garee, ykn Instagram dhaabbilee seera qabeessa ta’an bakka bu’uun maxxanfame malee, daldala gurgurtaa, weebsaayitii, maqaa daldalaa, ykn nama dhuunfaa dhaabbilee seera qabeessa ta’an bakka bu’uun qabiyyee qoodu dabalatee, tajaajila geejjibaa fi kenna maqaa daldalaa dhiyeessuu dabalatee.
- Oomishaalee tamboo/nikootiinii, ykn oomishaalee “ENDS” arjoomuuf ykn kennaa kennuuf yaaluu.
- Yeroo piroofaayilii Fuula, Garee, ykn Instagram dhaabbilee seera qabeessa ta’an bakka bu’uun maxxanfame malee, daldala gurgurtaa, weebsaayitii, maqaa daldalaa, ykn nama dhuunfaa dhaabbilee seera qabeessa ta’an bakka bu’uun qabiyyee qoodu dabalatee, tajaajila geejjibaa fi kenna maqaa daldalaa dhiyeessuu dabalatee.
- Oomishaalee tamboo/nikootiinii, ykn oomishaalee tamboo xuuxuu fakkeessanii, oomishaalee gosa hunda “ENDS” (veeppii nikootinii irraa bilisa) dabalatee ni gaafata.
Qabiyyee armaan gadiif, ga’eessota umurii waggaa18 fi isaa oliif mul’annoo ni daangessina:
- Qabiyyee dhaabbilee seera qabeessa ta’an, marsariitiiwwan ykn biraandii daldalaa dabalatee, kanneen alkoolii ykn oomishaalee tamboo bitachuu, gurguruu, daldaluu, arjoomuuf ykn kennaa gochuuf yaalan maxxansan ykn beeksisan.
- Qabiyyee fayyadama tamboo, oomishaalee nikootiinii, ykn oomishaalee “ENDS” agarsiisan.
- Qabiyyee itti fayyadama tamboo, oomishaalee nikootiinii, oomishaalee “ENDS”, ykn biraandii tamboo qindeessu ykn beeksisu.
- Qabiyyee Oomishaalee Tamboo Dhaabuu agarsiisu
- Qabiyyee itti fayyadama tamboo, meeshaalee tamboo, ykn maqaa tamboo irratti mari’atu ykn beeksisu
- Qabiyyee miidiyaa tamboo xuuxuu ykn tamboo xuuxuu haala asoosamaa hin taane keessatti agarsiisu
- Haala duula farra tamboo xuuxuu, tajaajila gorsaa araada tamboo xuuxuu, deebisanii dhaabuu tamboo xuuxuu, ykn haala PSA keessatti malee
Alkoolii
Kan hin hayyamne:
Qabiyyee kan:
- Alkoolii bituudhaaf, gurguruuuf yookaan daldaluuf yoo kan yeroo ittaanu ta’e malee:
- Yeroo piroofaayilii Fuula, Garee, ykn Instagram dhaabbilee seera qabeessa ta’an bakka bu’uun maxxanfame, daldala gurgurtaa, weebsaayitii, ykn maqaa daldalaa, ykn nama dhuunfaa dhaabbilee seera qabeessa ta’an bakka bu’uun qabiyyee qoodu dabalatee, tajaajila geejjibaa fi kenna maqaa daldalaa dhiyeessuu dabalatee.
- Qabiyyee alkoolii ykn iddoo dhugaatii alkoolii taatee, mana nyaataa, mana dhugaatii, ykn qophii irratti bakka alkooliin itti jijjiiramu ykn dhugamutti affeerraa dhiyeessu agarsiisa.
- Fuulaan, Gareedhaan yookaan ibsituu Instagram qaama seera qabeessa Biriikii fi Moortaarii, dhaabbatoota daldalaa marsaariitiiwwan, maqaawwan daldalaa, yookaan qaamota qabiyyee dhuunfaa mateenyaan biriikii fi moortaarii bakka bu’uun qoodame dabalatee kanneen irraa kan hafe alkoolii yookaan tamboo kennuu yookaan arjoomuu yaaluu.
- Oomishaalee fi dhugaatii alkoolii ni gaafata.
Qabiyyee armaan gadiif, ga’eessota umurii waggaa18 fi isaa oliif mul’annoo ni daangessina:
- Qabiyyee dhaabbilee seera qabeessa ta’an, marsariitiiwwan ykn biraandii daldalaa dabalatee, kanneen oomishaalee alkoolii ykn dhugaatii bitachuu, gurguruu, daldaluu, arjoomuuf ykn kennaa gochuuf yaalan maxxansan ykn beeksisan.
- Qabiyyee fayyadama oomishaalee alkoolii ykn dhugaatii agarsiisu ykn duraaduuba qophii dhugaatii alkoolii qoodu.
- Qabiyyee oomishaalee alkoolii eeruun ykn bakka alkooliin itti jijjiiramu ykn itti dhugamutti waamicha dhiyeessu.
Fayyaa fi Nageenya
Qabiyyee armaan gadiif, ga’eessota umurii waggaa18 fi isaa oliif mul’annoo ni daangessina:
Oomishaalee ykn tajaajiloota ulfaatina qaamaa hir’isan ykn dabalan
Qabiyyee kan:
- Oomishaalee ykn tajaajiloota ulfaatina qaamaa hir’isan ykn dabalan bituuf, gurguruuf, daldaluuf, arjoomuuf, kennuuf, eeruuf ykn gaafachuuf yaaluu.
- Oomisha ulfaatina qaamaa hir’isu ykn dabalu fayyadamuu haala mijataa ta’een ykn miidhaa inni geessisu irratti mari’achuu amanuu ykn agarsiisuu.
- Qindoomina ykn guddina oomisha nyaataa agarsiisu (kana jechuun waan gaarii dubbatu, itti fayyadama jajjabeessu ykn qajeelfamoota itti fayyadamaa dhiyeessuu ykn hojjechuu jechuu keenya).
- Ibsa gadi aantummaa waa’ee mul'annoo qaamaa (fakkeenya jechoota, ibsoota, ykn gaaffiilee negaatiivii fi bifa, kutaalee qaamaa addaa, ykn qulqullina nama dhuunfaa irratti duuluu), ykn fakkiiwwan dhiyeenya kutaalee qaamaa addaa cooma walitti qabamee agarsiisan of keessaa qaba.
- Bu’aan kan argamu oomishaalee uffataman, kan akka faaya ykn erbaa fayyadamuudhaan qofa akka danda’amu himuu.
- Tooftaalee hojjattootaa kiyyoo-cuqaasaa haala ulfaatina qaamaa hir’isuu ykn dabaluu keessaa, kan akka afaan miira namaa kakaasu kan yaadota fayyaa garmalee ykn arbeessuu ykn waadaawwan bu’aa murtaa’e yeroo murtaa’e keessatti waakkii ykn ulaagaa malee dhiyeessuu.
Qabiyyee kan:
- Oomishaalee miidhaginaa, adeemsa ykn baqaqsanii hodhuu bitachuuf, gurguruuf, daldaluuf, arjoomuuf, kennaa gochuuf, kaasuuf ykn gaafachuuf yaala. Kun kan hammatu:
- Oomishaalee Gogaa Addeessan kanneen akka kireemii biliichii.
- Hojimaata miidhaginaa yaaluuf, ykn hojii ykn caasaa fuula ykn qaama namootaa deebisuuf yaadame.
- Hojimaata miidhaginaa ykn baqaqsanii hodhuu fayyadamuu amana ykn agarsiisa, dhiibbaa gaarii ykn hamaa inni qabu, ykn miidhaa cinaa isaa calaqqisiisa.
- Qindoomina ykn guddina (kana jechuun keenya waan gaarii dubbachuu, itti fayyadama dhiyeessii jajjabeessuu ykn qajeelfamoota itti fayyadamaa ykn raawwachuu kenna) adeemsa miidhaginaa ykn baqaqsanii yaaluu agarsiisa.
- Ibsa gadi aantummaa waa’ee mul'annoo qaamaa, (fakkeenya jechoota, ibsoota, ykn gaaffilee negaatiivii ta’anii fi bifa, kutaalee qaamaa addaa, ykn qulqullina nama dhuunfaa irratti duuluu) of keessaa qaba
Hubachiisa: Beeksisni mala sochii qaamaa (kan akka Pilaatiis) ykn kosmootiksii yeroo (kan akka meekaappii) imaammata kanaan hin haguugamne.
Gochaawwan Fayyaa Nama Dogoggorsan
Oomishaalee saalqunnamtii ga’eessotaa kakaasan- Yaadota dhukkuboota fayyuu hin dandeenyee fi/ykn dhukkuboota du’aaf nama saaxilan armaan gadii (tarree guutuu) keessaa kamiyyuuf qoricha arguu, fayyisuu, ykn dhabamsiisuu (kanneen ogeessota fayyaa ykn dhaabbilee fayyaa irraa dhufan dabalatee): Hubachiisa: Kun mallattoolee dhukkuboota kanaa waa’ee wal’aanuu ykn to’achuu irratti hin hojjetu.
- Dhukkuba Sukkaaraa
- Herpisii
- Taayiroohidii
- Sooriyaasisii
- Iboolaa
- Kaanserii
- Ootiizimii
- Alziimeersii
- Paarkinsenii
- Amiiyootiroofik Laateeraal Iskeeleroosis (ALS)
- Humaan Immunodeefishensii Vaayiras (HIV)
- Haala fayyaa keessatti tooftaalee hojjattootaa kiyyoo-cuqaasaa, kan akka afaan miira namaa kakaasu kan yaadota fayyaa garmalee ykn arbeessuu ykn waadaawwan bu’aa murtaa’e yeroo murtaa’e keessatti waakkii ykn ulaagaa malee dhiyeessuu.
Qabiyyee kan:
- Oomishaalee saalqunnamtii ga’eessotaa kakaasan bitachuuf, gurguruuf, beeksisuuf, daldaluuf, arjoomuuf, kennaa kennuuf ykn gaafachuuf yaaluu, bakka xiyyeeffannaan inni jalqabaa gammachuu saalqunnamtii nama tokkoo kakaasuu ykn kaka’umsa saalqunnamtii nama tokkoo guddisuu ta’etti, haala asoosamaa ykn asoosama hin taane keessatti. Kun kan hammatu:
- Ashaangulliitii saal-walqunnamtii
- Oomishaalee fedhii saalqunnamtii kakaasan
- Oomishaalee qaama saalaa baqaqsanii hodhuun ala guddisan kanneen akka oomishaalee fedhii saalqunnamtii kakaasan ykn raawwii walqunnamtii saalaa fooyyessan
- Oomishaalee xiyyeeffannaan jalqabaa fedhii saalqunnamtii ykn qaama saalaa kakaasuu ta’e
- Fakkii meeshaalee saalqunnamtii haala ifa ta’e hin qabne
Qabiyyee kan:
- Oomishaalee fayyaa walhormaataa ykn fayyaa bituuf, gurguruuf, beeksisuuf, daldaluuf, arjoomuuf, kennaa gochuuf ykn gaafachuuf yaaluu. Kun kan hammatu:
- Oomishaaleen Fayyaa Walhormaataa ykn Fayyaa kanneen meeshaalee faaliikii ykn yoonikii of keessaa qaban dabalatee, yeroo gammachuu saalaa irratti xiyyeeffatan malee faayidaa wal'aansaa irratt hin taane
- Oomishaalee rakkoo walhormaata saalaa furan
- Baqaqsanii yaaluu qaama saalaa miidhaginaaf
- Baqaqsanii hodhuu qaama saalaa ga’eessotaa
- Barnoota walqunnamtii saalaa gammachuu saalqunnamtii irratti xiyyeeffatee
- Oomishaalee hormoonii (fkn. humneessitoota teestoosterooni)
Qabiyyee kan:
- Daldala saalqunnamtii ga’eessotaa bitachuuf, gurguruuf, beeksisuuf ykn gaafachuuf yaaluu, kan gammachuu saalqunnamtii nama tokkoo kakaasuu ykn kaka’umsa saalqunnamtii nama tokkoo guddisuu danda’u. Kun kan hammatu:
- Daldala bashannana ga’eessotaa
- Dhaabbilee ga’eessotaa
- Tajaajila saalqunnamtii barsiisaa ta’e
Qumaaraa fi Taphoota Onlaayinii
Qabiyyee armaan gadiif, ga’eessota umurii waggaa18 fi isaa oliif mul’annoo ni daangessina:
Qumaaraa fi Taphoota Onlaayinii
- Qabiyyee kan taphootaa fi tajaajiloota taphaa gurguruuf, daldaluuf, mul’isuuf yookaan dhaadhessuuf yaalu iddoo gatiin gaggeessummaa (kaffaltii yookaan jijjiirraa gatii dijiitaalaa/abjuu guyyaa, fakkeenyaaf bitikooyinii dabalatee) taphachuuf barbaadamuu fi unkaa gaggeessawwan kaffaltii gatii kamuu. Kun kanneen biroo waliin kan hammatu:
- Taphoota ogummaa, lootarii/carraa, qabsiisuu, qabsiisuu ispoortii, taphoota kaasinoo, taphoota carraa, ykn carraa badhaasa/badhaasa.
- Taphoota Qumaaraa yeroo yaaliin murtaa'e dhiyeessuu fi sana booda kaffaltii kan barbaadu.
- Qabiyyee taphoota kaasinoo hawaasaa taphoota qumaaraa kan akka maashinii taphaa fakkeessan gurguruuf, daldaluuf, agarsiisuuf ykn beeksisuuf yaalu, bakka carraan maallaqa ykn gatii maallaqaa mo’achuu hin jirretti. Kunis qabiyyee carraa “saantima” gatii maallaqaa hin qabne mo’achuu agarsiisu dabalata.
- Qabiyyee taphoota bilisaan tapha qumaaraa fakkeessan gurguruuf, daldaluuf, agarsiisuuf ykn beeksisuuf yaalu, bakka tapha sana taphachuuf wanti gatii maallaqaa qabu kamiyyuu hin barbaachifne, garuu carraan maallaqa ykn gatii maallaqaa mo’achuu jiraachuu danda’a.
Sanyiiwwan baduuf jiran fi eegumsa argatan (bineensota bosonaa fi biqiloota)
Kan hin hayyamne:
Qabiyyee kan:
- Sanyiiwwan balaa jala jiran ykn kutaalee isaanii ykn gosoota biqiltoota eegumsa argatan bitachuuf, gurguruuf, daldaluuf, arjoomuuf, ykn kennuuf yaaluu ykn gaafachuu.
- Gosoota balaa jala jiran ykn kutaalee isaanii poostarri qabiyyee sanaa ofii isaaniitiin ykn hiriyoota isaaniitiin karaa namoota birootiin raawwatame adamsuu, bitachuu ykn daldaluu amanuu ykn ni jajjabeessuu. Kunis fakkiiwwan adamsaa namoota hin beekamne hin dabalatu.
- Gosoota balaa jala jiran ykn kutaalee isaanii poostarri qabiyyee ofii isaaniitiin ykn hiriyoota isaaniitiin raawwataman adamsuu agarsiisa.
- Sanyiiwwan balaaf saaxilaman ykn kutaalee isaanii, ykn bineensota bosonaa ykn biqiltoota balaaf saaxilaman kamuu fayyadamuu ykn oomisha irraa hojjechuuf qindoomina ykn beeksisa (jechuun kan nuti waa’ee isaa gaarii dubbata, adamsuu jajjabeessa, ykn qajeelfama kenna jennu) agarsiisu.
- Qabiyyee bineensota balaadhaaf hin saaxilamne kallattiin bitachuuf, gurguruuf ykn daldaluuf yaalu yeroo: alatti
- Daldala gurgurtaa, marsariitiiwwan seera qabeessa, maqaawwan daldalaa, ykn gaaddisa mana deebisuu, ykn dhaabbilee seera qabeessa cilee fi dhagaa bakka bu’ee nama dhuunfaa qabiyyee qoodu dabalatee, Fuula, Garee ykn piroofaayilii Instagram dhaabbilee seera qabeessa cilee fi dhagaa bakka bu'uun kan dirbaafame.
- Madaqsuu hiriyaa irraa gara hiriyaatti kaffaltii gara manaatti deebisuu dabalatee, bineensota balaadhaaf hin saaxilamne kallattiin halqara madaqsuu, kennaa kennuu, gaafachuu, arjoomuu ykn gara manaatti deebisuu keessatti dirbaafame.
- Bineensa aarsaa amantiif gurguruu, ykn bineensota manaa badaniif badhaasa dhiyeessuu.
- Halqara gurgurtaa horii keessatti dirbaafame.
- Halqara bituu, gurguruu ykn kennaa kennuu, gaafachuu, arjooma gaanfa bineensotaa, qaamaa, nafaa, reeffa, taaksiidarmii, faltii (kompostii ykn xaa’oo osoo hin dabalatin) keessatti birbaafame.
- Akka halqara dhiyeessii oomishaalee bineensotaa fayyadama namaan walqabatan kanneen akka hanqaaquu, qurxummii fi kkf tti kan dirbaafame.
Meeshaalee Seena Qabeessa
Kan hin hayyamne:
Qabiyyee qodaa seenaa qabeessa bituuf, gurguruuf, daldaluuf, arjoomuuf, kennuuf carraaqu ykn gaafatu.
Qodaawwan fi Meeshaalee Balaafamoo
Kan hin hayyamne:
Qabiyyee meeshaalee fi waantota balaafamaa bitachuuf, gurguruuf, daldaluuf, arjoomuuf ykn kennaa kennuuf yaalu ykn gaafatu.
Kutaalee Qaama Namaa fi Dhangala'oo Qaamaa
Kan hin hayyamne:
Qabiyyee kan:
- Qabiyyee daldala namaa imaammata Qisaasa Namaa jalatti dhorkame irra darbee illee, yaalii kutaalee qaama namaa bitachuu, gurguruu ykn daldaluu.
- Dhangala’aa namaaf waljijjiiraa gaafachuu.
- Dhangala’aa namaa bitachuuf, gurguruuf ykn daldaluuf yaaluu.
- Arjooma Dhangala'aa namaa kanneen akka sanyii kormaa ykn pilaasmaa dhiigaaf yeroo maxxanfamuun alatti.
Qodaawwan Gabaarraa Deebifaman
Kan hin hayyamne:
Qabiyyee meeshaalee gabaarraa deebifaman bitachuuf, gurguruuf, daldaluuf, daldala qindeessuuf, arjoomuuf, kennaa ykn gaafachuuf yaalu.
Muuxannoowwan fayyadamaa
Fakkeenyota tokko tokko ilaali raawwachiisni namootaaf Facebook irratti maal akka fakkaatu, kanneen akka: waan Facebook irratti ta’uu qaba jettee hin yaadne gabaasuu, Duudhaalee Hawaasaa keenya akka cabsite sitti himamuu fi iskiriinii akeekkachiisaa qabiyyee murtaa’e irratti arguu.
Hubadhaa: Nut yeroo mara fooyya'aa jirra, kanaafuu waanti asitti agartu waan fayyadamu waliin yeroo madaalamu xiqqo kan yeroon irra darbe ta'uu danda'a.
MUUXANNOO FAYYADAMAA
Gabaasuu
MUUXANNOO FAYYADAMAA
Quunnamtii gabaasaan boodaa
MUUXANNOO FAYYADAMAA
Muuxannoo buusaa
MUUXANNOO FAYYADAMAA
Iskiriinii akeekkachiisaa
Daataa
Gabaasa Raawwatinsa Duudhaalee Hawaasaa kan si’anaa ilaali
Raawwachiisa
Namoota Facebook irraa hundumaaf, akka addunyaatti imaammatoota walfakkaatoo qabna.
Gareewwan keeddeebii
Gareen hundataa keenyi kan keeddeebitoota 15,000 ol qabu nageenya namoota Facebook irraa eeguuf guyyaa hunda hojjeta.
Hirmaannaa qooda fudhattootaa
Ogeessotni alaa, hayyootni, Dhaabbileen Miti Mootummaa fi imaammata baastuun Sadarkaalee Hawaasaa Facebook beeksisuuf gargaaru.
Qodaawwan fi tajaajiloota daangeffaman irratti gargaarsa argadhu
Facebook irratti waanta faallaa Duudhaalee Hawaasaa keenya deemu tokko yoo agarte maal gochuu akka dandeessu bari.
Giddugala Gargaarsaa keenya daawwadhaa