Teko omoingo vaiséva

Política rehegua Detalle
Puruharakuéra rembiasa
Dato

Política omyesakãmbáva

OÑEMOAMBUÉVA JEHECHARÃ
Política Ñemoneĩ
Roguerovia tapichakuéra oipuruha iñe’ẽtee ha ojoaju sãsove noñeñandúi jave oñerairõ ramoguáicha chupekuéra ojesarekóvo mávapa hikuái rehe. Upévare ndorohejái teko omoingo vaiséva Facebook, Instagram térã Threads-pe.
Oréve guarã, teko omoingo vaiséva hína oñerairõvo tapichápe — temimo’ã térã atyvete rãngue — oñemopyendávo mba’e roheróva característica oñeñangarekóva (PC) rehe: raza, etnía, tetã tee, katupyry ambuéva, afiliación religiosa, casta, orientación sexual, meña, meña kuaaukaha ha mba’asy vaiete. Avei, rohechakuaa edad peteĩ característica oñeñenagarekóva ramo oje’évo hese ambue característica oñeñenagarekóva reheve. Roñangareko avei umi refugiado, migrante, inmigrante ha umi asilo ojeruréva rehe umi atentado ivaivévagui (Nivel 1 iguýpe), jepémo roheja temiandu ojehaíva ha crítica política inmigración rehegua. Upéicha avei, oĩ ñeñangarekorã rome’ẽva umi característica noñeñangarekóivape g̃uarã, ha’eháicha ñemba’apo, oje’évo hese ambue característica oñeñenagarekóva reheve. Sapy’ánte, oñemopyendávo matiz local rehe, oĩ ñe’ẽ térã ñe’ẽjoapy rohechakuaáva proxy ojeiporu jepíva ramo umi característica oñeñangarekóvape g̃uarã.
Roipe’a ñe’ẽ opyrũva yvypóra rekóre, omombe’úva agaipa vai térã tembiapo vaiete rehegua ha oñe’ẽreitýva. Avei roipe’a umi estereotipo oporombyaíva, oréve guarã he’ise ñe’ẽ ombojojáva opyrũva yvypóra rekóre ojeiporúva ymaite guive oñerairõ, oñemongyhyje térã oñemboyke haguã umi aty ojeiporavóvape, ha ojoaju jepíva ñerairõ internet okápe rehe. Ipahápe, roipe’a ñemotie’ỹ vai, ñe’ẽ jeguaru ha cha’e’ỹ ohechaukáva, ñe’ẽngai ha oporohenóiva oñemboyke térã oporope’á haguã oñerairõ jave tapichakuérape oñemopyendávo característica oñeñangarekóva rehe. Romboja’o umi ñe’ẽ mokõi nivel teko vai ohechaukávape, oñemombe’úva kóva guýpe.
Rohechakuaa sapy’ánte tapichakuéra ohupiha contenido oguerekóva ñe’ẽreity térã tapicha ambuéva ñe’ẽ oñemoĩ haguã pe ñe’ẽ rehe térã omombe’u haguã hese. Ambuehápe, ñe’ẽ, ápe oike avei ñe’ẽreity, ikatúva ambueháicha opyrũ ore mbojojahakuéra rehe ojeiporu autorreferencia térã empoderamiento ramo. Roheja toĩ koichagua ñe’ẽ hesakã jave pe oñe’ẽva rembipota. Hembipota nahesakãi jave, ikatu roipe’a pe contenido.
Sapy’ánte tapichakuéra oiporu ñe’ẽ omboykéva sexo térã meña oñomongeta jave tenda jeroike oñemopyendáva sexo térã meña rehe, ha’eháicha jeroike baño-pe, mbo’ehao ojeiporavóvape, mba’e militar ojeiporavóvape, tahachípe térã tembiapo mbo’erãme ha tesãi térã jeykeko atýpe. Ambue jey, ojerure hikuái oñemboyke haguã térã oiporu ñe’ẽ tie’ỹ oñomongetávo tema político térã religioso rehe, ha'eháicha oñe’ẽvo derecho transgénero, inmigración térã homosexualidad rehe. Ipahápe, sapy’ánte umi tapicha oñe’ẽreity peteĩ meñáre oiko jave umi ndojohayhuvéva ojuejáva. Ore política ojeguerojera oĩ haguã ko’ãichagua discurso rendarã.
Aníke eikuaauka:
Nivel 1
Contenido ohupytyséva tapicha térã tapicha atýpe (ndaha’éiramo aty oñemombe’u va’ekue ñerairõ apoha ramo térã sexo rehe tembiapo vai apoha ramo térã omotenondéva mbovyve aty retakue mitad-gui) oñemopyendávo (umi) característica oñeñenagarekóva yvatépe oñemyesakãva térã inmigración estado jehaipýpe térã jehecharãme ko’ãva reheve:
  • Ñe’ẽ opyrũva yvypóra rekóre oporombojojávo térã opávare ombopysóva mba’e mymba, patógeno térã ambue tekove yvypóragui imichĩvéva reheguáre, oikehápe:
    • Tymbachu’i (oikehápe ha katu ápe ndopái: tarave, tuku)
    • Mymba opaichagua térã mymba ojeiporavóva arandupy rupive ojehechakuaa heko imichĩveha (oikehápe ha katu ápe ndopái: Tapicha kamba ha ka’i térã ka’i joguaha; Tapicha judío ha anguja; Tapicha musulmán ha kure; Tapicha México pegua ha yso)
    • Bacteroa, virus térã microbio
    • Yvypóra rekógui oñemomichĩva (oikehápe ha katu ápe ndopái: sagua’a, añanguéra, monstruo)
  • Oje’éva oikohague angaipa ha tembiapo vaiete:
    • Depredador sexual ha pedófilo (oikehápe ha katu ápe ndopái: Tapicha musulmán oipyhy kavara térã kure)
    • Tembiapo vai apohára oñarõetéva (oikehápe ha katu ápe ndopái: terrorista, oporojukáva)
  • Oporohenóiva térã oipotáva ko’ã mba’e ombyaíva (amenaza ha oporohenóiva ñerairõrãme noñembohorýiva hese térã oiporavóva hupytyrã oñeñe’ẽ ore política Ñerairõ ha Ñemopu’ã reheguápe):
    • Hasy vaíva
    • Oguerohasáva mba’e vaiete tekohápe oikóva
    • Ojahéiva ijehe térã suicidio
    • Omanóva peteĩ ojukava’ỹre térã método’ỹre
    • Oguerohasáva accidente térã ambue mba’e tapicha retépe ombyaíva taha’e ha’éva ndaipórivo ombohasa asýva térã peteĩ tupã rupive
  • Estereotipo ombyaíva ymaite guive ojoajúva ñemongyhyje ha ñerairõ rehe, ha’eháicha blackface; He’íva ndaiporihague holocausto; he’íva judio kuéra omoakã institución viru, política téra momaranduha reheguáre; he’íva umi dalit-gui ha’eha mba’apohára katupyry’ỹva; ha ombojojáva tapicha kamba máquina kokuépe guarã rehe.
  • Oñembohorýva pe he’iséva, pe oikótava térã umi oguerohasávare tembiapo vai oporomongyhyjéva, ndojehechaukái jepe tapicha añetéva peteĩ ta’ãngápe.
  • Oñembohorýva tapicháre hasýgui térã oguerohaságui mba’asy.
  • Contenido omombe’úva térã oñe’ẽ vaíva tapichakuéragui oñe’ẽreitývo. Ñe’ẽreity he’ise ñe’ẽ hesegua omohenda ñemboyke ha ñemongyhyje oñemoĩvo tapichakuérare ha oñemopyendávo peteĩ característica oñeñenagarekóva rehe, jepivénte umi ñe’ẽ ojoajúgui ymaite guive oporomboykéva, oporojopýva ha ñerairõ rehe.
Nivel 2
Contenido ohupytyséva peteĩ tapicha térã tapicha atýpe ojesarekóvo (umi) característica oñeñenagarekóva (jehaipýpe térã jehecharãme) ko’ãva reheve:
  • Oporohenóiva térã oykekóva ñemboyke térã ñemoha’eño térã mba’e oje’éva oñeha’ãva omboyke térã omoha’eño, oñemyesakãva upéicha:
    • Oporomboykepáva, he’iséva oporohenóiha oñemboykepa térã oñemoha’eñomba haguã, ha’eháicha “Aníke X oike!”
    • Política rehe omboykéva, he’iséva nomoneĩriha derecho política-pe ojeroikévo térã oykekoha toñemoĩ haguã ka’irãime térã nomoneĩriha política rehegua derecho-kuéra.
    • Viru rehe omboykéva, he’iséva nomoneĩriha viru rehegua derecho-kuéra jeroike ha omomichĩha ñemba’aporãme jeike. Roheja toĩ contenido oykekóva jehapejoko meña rehe oñemopyendáva ejército, tahachi ha tembiapo mbo’erãme. Roheja avei toĩ contenido upeichagua orientación sexual rehe oñemopyendáva, pe contenido oñemopyendáramo religión jeroviáre.
    • Sociedad rehe omboykéva, he’iséva nomoneĩriha ojeike haguã tendápe (físico térã en línea) ha kuave’ẽmby social-pe, ndaha’éiramo omboykéva oñemopyendávo meña térã género rehe umi tendápe guarã jepivénte ojehapejoko meña térã género rupive, ha’eháicha baño, deporte ha liga deportiva, aty tesãirã ha jeykekorã ha mbo’ehao ojeporavóva.
  • Ñemotie’ỹ vai, oikehápe umi ko’ãva rehegua:
    • Carácter, oikehápe, ha katu ápe ndopái, mba’e oje’éva py’amirĩ, teko japu, tembiapo vai básico ha sexo rehe jehe’a vai térã ambue sexo rehe angaipágui.
    • Apytu’ũ rehegua característica, oikehápe, ha katu ápe ndopái, mba’e oje’éva teko tarova, katupyry arandurã ha apytu’ũ mba’asýgui, ha mba’e ombojojáva ñemoneĩ’ỹre umi característica oñeñangarekóva aty apytépe oñemopyendávo katupyry arandurã heseguáva rehe. Roheja toĩ mba’e oje’éva apytu’ũ mba’asýgui térã teko hekopete’ỹvagui oñemopyendáramo género térã orientación sexual rehe, oĩgui pe política ha religión rehe oñeñe’ẽva transgenerismo ha homosexualidad rehegua ha ojeiporu jepi ha reígui ñe’ẽnguéra ha’eháicha "raro".
    • Mba’e ambuéva, oikehápe, ha katu ápe ndopái, mba’e oje’éva katupyry’ỹ, mba’evépe guarã jeiporu’ỹ, vaikue, ky’akuégui.
  • Ñe’ẽ ohechaukaséva pe hupytyrã oporombohasyha, oikehápe, ha katu ápe ndoipái, “chembopy’ajere”.
  • Oiporúvo ñemotie’ỹ ohupyty haguã peteĩvape, ndaha’éiramo umi ñemotie’ỹ oñemopyendáva género rehe oiko oĩ jave ndojohayhuvéva ojuejáva, oñemyesakãva upéicha:
    • Oiporúvo “japiro” ohupyty haguã peteĩvape térã ñe’ẽ “japiro” hesegua oñemotie’ỹségui, ha’eháicha “Japiro umi [Característica Oñeñenagarekóva]!”
    • Ñe’ẽnguéra térã ñe’ẽjoaju oporohenóiva sexo rehe jeipyhýpe, térã jepoko haguã genital, tevi, tepoti térã jekuaru, oikehápe, ha katu ápe ndopái: che rembóre, nde revíre, to’u tekaka.
Ko’ã Comunidad Mbojojahakuérape guarã, roikotevẽ maranduve térã contexto ojehekome’ẽ haguã tembiapoukapy rupive:
Aníke eikuaauka:
  • Contenido ome’ẽva térã oñeikuave’ẽ ome’ẽ haguã mba’erepy térã kuave’ẽmby ohupytyséva tapichakuéra orientación sexual térã meña kuaaukaha ñemoambue.
  • Contenido oñerairõ he’iseha, temimoĩmbyre, temimo’ã, tembiapo téra jerovia ojoajúva característica oñeñangarekóva rehe, umíva katuete opytyvõkuaa toiko haguã mba’e ikatúva tapicha retépe ombyaíva, omongyhyjéva térã omboykéva tapichápe ojesarekóvo pe característica oñeñangarekóva rehe. Meta omaña opaichagua mba’e rechaukaháre ohesa’ỹijo haguã oĩpa pe contenido-pe amenaza ombyai haguã. Kóvape oike, ha katu ápe ndopái: contenido ikatúva omopu’ã ñerairõrã térã ñemongyhyjerã, taha’e ha’éva oĩ ára pukukue ijetu’uve jave, ha’eháicha peteĩ mburuvicharã jeiporavo térã ñorairõ ojehúva, ha oĩramo mba’e ñerairõ rehegua ojehu ramoitéva pe aty oñeñangarekóva rehe. Sapy’apy’a, ikatu rohesa’ỹijo pe oñe’ẽva ha’épa peteĩ tapicha ojeikuaaitéva térã oĩ autoridad ramo.
Ambue kásope, roheja umi contenido ambue modo-ramo ikatu opyrũ ore Comunidad Mbojojaha rehe oñeimo’ã jave upe contenido ha’eha satírico. Upe contenido ojehejáta oiméramo umi elemento infractor contenido-pegua oporombopuka térã oñemboja ambue rehe ojejapo haguã burla tera crítica hesekuéra.
Jesarekorã: Nde ha’éramo peteĩ poruhára Unión Europea pegua ha rehecha hína contenido vaicha ndéve opyrũva léi ñe’ẽ oporomoingo vaiséva reheguáre ne retãme, eguerahaukakuaa peteĩ jejerure legal ojeipe’a haguã Facebook térã Instagram-pe.
Puruharakuéra rembiasa
Ema’ẽmi ambue techapyrã mba’éichapa ojehecha hína Léipe he’íva tembiapoukapy Facebook-pegua tapichakuérape guarã, techapyrã: mba’éichapa hína emombe’ úvo mba’e vaicha ndéve ndoikói va’erã Facebook-pe, oñemombe úvo ndéve nderejapóiha Comunidad Mbojojahápe he’íva ha ehechávo peteĩ pantalla momarandurã contenido ári.
Jesarekorã: Roiko porãve katui rohóvo hína, upévare umi mba’e ehecháva ko’ápe ikatukuaa ndojokupytýi embohovakéramo ko’agã roipúrúva rehe.
PURUHÁRA REMBIASA
Oñemombe’úva hína
PURUHÁRA REMBIASA
Momarandu ñemombe’u rire
PURUHÁRA REMBIASA
Jeitýpe rembiasa
PURUHÁRA REMBIASA
Pantalla momarandurã
Dato
Comunidad Mbojojaha rehegua Ñemboguata Marandu
Tembiapoukapy
Peteĩnte ore política yvy’ape’ári tuichakue javeve opavavépe guarã Facebook-pe.
Aty jesarekorã
Ore equipo mundial oguerekóva 15.000 jesarekohára omba’apo ára ha ára oñangareko haguã Facebook puruhára kuéra rehe.
Umi interesado compromiso oguerekóva
Ikatupyrýva okahápegua, académico, ONG ha político responsable oipytyvõ hikuái oñembosako’i haguã Facebook-pegua Comunidad Mbojojaha.
Ejuhu nepytyvõrã teko omoingo vaiséva rehegua
Eikuaa mba’épa ejapokuaa ehecháramo Facebook-pe mba’e ndojapóiva ore Comunidad Mbojojahakuéra he’íva.
Eike ore Ñeipytyvõ Rendápe